Biblia — streszczenie wszystkich 66 ksiąg (w pigułce)

Biblia to zbiór 66 ksiąg: 39 ksiąg Tanachu (Starego Testamentu) i 27 ksiąg Nowego Przymierza (Nowego Testamentu), spisanych przez wielu autorów na przestrzeni wielu stuleci. W jednym zdaniu: to historia Boga Jahwe (PAN), który stwarza świat, wybiera Izraela, zawiera z nim przymierze i przez Jeszuę (Jezusa), swojego Syna, prowadzi ludzi ku zmartwychwstaniu i nowej ziemi. Niżej każda księga w dwóch zdaniach, w kolejności polskich wydań protestanckich; wydania katolickie zawierają dodatkowo siedem apokryfów, nazywanych w Kościele katolickim księgami deuterokanonicznymi (razem 73 księgi), których ten przegląd nie obejmuje.

Biblia w pięciu zdaniach

1. Jahwe stwarza dobry świat i człowieka na swój obraz, lecz nieposłuszeństwo Adama i Ewy wprowadza grzech i śmierć, a Bóg od razu zapowiada potomka kobiety, który zrani głowę węża (Rdz 3,15).
2. Bóg wybiera Abrahama i jego potomków, wyprowadza Izraela z Egiptu i na Synaju daje mu Prawo, przymierze oraz swoje święta.
3. Izrael osiada w Kanaanie, ma królów z rodu Dawida i słucha proroków, ale przez bałwochwalstwo traci państwo, idzie na wygnanie do Babilonu i wraca z obietnicą Mesjasza.
4. Jeszua, Syn Boży z rodu Dawida, naucza, umiera ukrzyżowany za grzechy ludzi i trzeciego dnia zmartwychwstaje, a Jego uczniowie po wylaniu Ducha w dniu Szawuot niosą dobrą nowinę Żydom i poganom.
5. Pismo kończy się zapowiedzią powrotu Jeszui, zmartwychwstania umarłych, sądu oraz nowego nieba i nowej ziemi, na której Bóg zamieszka z ludźmi.

I usłyszałem donośny głos z nieba: Oto przybytek Boga jest z ludźmi i będzie mieszkał z nimi. Oni będą jego ludem, a sam Bóg będzie z nimi i będzie ich Bogiem. I otrze Bóg wszelką łzę z ich oczu, i śmierci już nie będzie ani smutku, ani krzyku, ani bólu nie będzie, bo pierwsze rzeczy przeminęły.

Ap 21,3-4 (UBG)

Oś Biblii: od stworzenia do Apokalipsy

Księgi nie stoją w kolejności wydarzeń (prorocy są zebrani osobno, Kroniki powtarzają historię królów), dlatego tabela porządkuje je według epok.

Daty sprzed około 1000 r. p.n.e. (patriarchowie, wyjście z Egiptu, sędziowie) są sporne. Wydarzenia i postacie na jednej linii pokazuje oś czasu biblijnej historii.

Tanach (Stary Testament)

Żydzi dzielą te same księgi na trzy części: Torę (Prawo), Newiim (Proroków) i Ketuwim (Pisma), i liczą je jako 24, bo na przykład Dwunastu Proroków mniejszych tworzy u nich jedną księgę. Tego podziału używa sam Jeszua, gdy po zmartwychwstaniu tłumaczy uczniom Pisma:

Potem powiedział do nich: To są słowa, które mówiłem do was, będąc jeszcze z wami, że musi się wypełnić wszystko, co jest o mnie napisane w Prawie Mojżesza, u Proroków i w Psalmach.

Łk 24,44 (UBG)

Polskie wydania dzielą te same teksty na 39 ksiąg i układają je w pięć grup.

Tora — Pięcioksiąg Mojżesza

Księga Rodzaju — Od stworzenia świata i upadku Adama i Ewy, przez potop i wieżę Babel, dochodzi do obietnicy danej Abrahamowi: ziemi, potomstwa i błogosławieństwa dla wszystkich narodów. Obietnica przechodzi na Izaaka i Jakuba, a księga kończy się w Egipcie, gdzie Józef, sprzedany przez braci, ratuje całą rodzinę przed głodem.

Księga Wyjścia — Jahwe wyprowadza Izraela z egipskiej niewoli przez Mojżesza: dziesięć plag, pierwsza Pascha i przejście przez morze. Pod Synajem lud otrzymuje Dziesięć przykazań i przymierze, łamie je przy złotym cielcu, a po odnowieniu przymierza buduje Przybytek, który wypełnia chwała Jahwe.

Księga Kapłańska — To podręcznik świętości dla kapłanów i całego ludu: ofiary, kapłaństwo Aarona, prawo o pokarmach czystych i nieczystych, Dzień Pojednania oraz wezwanie „Bądźcie święci, bo ja, Pan, wasz Bóg, jestem święty” (Kpł 19,2). Rozdział 23 wylicza święta Jahwe, od szabatu i Paschy po Sukot, a rozdział 25 opisuje rok szabatowy i jubileusz.

Księga Liczb — Pokolenie wyprowadzone z Egiptu zostaje policzone, ale po złym raporcie zwiadowców odmawia wejścia do Kanaanu i przez czterdzieści lat wymiera na pustyni. Są tu bunt Koracha, miedziany wąż i błogosławieństwa Balaama, a na końcu nowy spis i nowe pokolenie na stepach Moabu.

Księga Powtórzonego Prawa — Ostatnie mowy Mojżesza przypominają drogę z Egiptu, powtarzają Dziesięć przykazań i wzywają do miłowania Boga całym sercem, bo „Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden” (Pwt 6,4). Lud staje przed wyborem między błogosławieństwem a przekleństwem, a księga kończy się śmiercią Mojżesza na górze Nebo.

Księgi historyczne

Księga Jozuego — Jozue przeprowadza Izraela przez Jordan, zdobywa Jerycho i kolejne miasta Kanaanu, a potem dzieli ziemię między pokolenia. Na koniec stawia lud przed wyborem i sam deklaruje: „ja i mój dom będziemy służyli Panu” (Joz 24,15).

Księga Sędziów — Po śmierci Jozuego Izrael kręci się w kole: odstępstwo, ucisk, wołanie o pomoc i ratunek przez sędziów, takich jak Debora, Gedeon, Jefte i Samson. Ostatnie rozdziały pokazują moralny rozpad plemion i kończą się zdaniem: „Każdy czynił to, co było słuszne w jego oczach” (Sdz 21,25).

Księga Rut — Moabitka Rut po śmierci męża zostaje przy teściowej Noemi i wybiera jej lud oraz jej Boga (Rt 1,16). Boaz z Betlejem, krewny rodziny, wykupuje jej dziedzictwo i żeni się z Rut, a ich prawnukiem będzie król Dawid.

1 Księga Samuela — Samuel, wymodlony przez Annę syn, zostaje ostatnim sędzią i prorokiem, a lud domaga się od niego króla. Pierwszy król, Saul, traci Bożą przychylność przez nieposłuszeństwo, a namaszczony w jego miejsce Dawid pokonuje Goliata i latami ucieka przed Saulem, który w końcu ginie na Gilboa.

2 Księga Samuela — Dawid zostaje królem najpierw Judy w Hebronie, potem całego Izraela, zdobywa Jerozolimę i sprowadza do niej Arkę. Bóg obiecuje mu dynastię i tron trwający na wieki (2 Sm 7,16), lecz cudzołóstwo z Batszebą i zabójstwo Uriasza sprowadzają na dom króla przemoc i bunt Absaloma.

1 Księga Królewska — Salomon otrzymuje od Boga mądrość i buduje świątynię, ale na starość idzie za bogami swoich żon. Po jego śmierci królestwo dzieli się na Izrael na północy i Judę na południu, a prorok Eliasz na Karmelu stawia lud przed wyborem między Jahwe a Baalem.

2 Księga Królewska — Eliasz zostaje zabrany w wichrze, jego misję przejmuje Elizeusz, a większość królów prowadzi lud do bałwochwalstwa. Asyria niszczy Samarię, reformy Ezechiasza i Jozjasza tylko opóźniają koniec Judy, a Babilończycy palą Jerozolimę i świątynię.

1 Księga Kronik — Dziewięć rozdziałów rodowodów prowadzi od Adama do rodzin, które wróciły z wygnania, a reszta księgi opowiada o panowaniu Dawida. Autor skupia się na Arce, służbie lewitów i przygotowaniach do budowy świątyni, a pomija grzech z Batszebą znany z Księgi Samuela.

2 Księga Kronik — To historia Judy od poświęcenia świątyni za Salomona aż do jej spalenia, opowiedziana z pytaniem o wierność Bogu. Kończy się edyktem Cyrusa, który pozwala wygnańcom wrócić i odbudować dom Boży; w większości wydań Biblii hebrajskiej to ostatnie słowa całego Tanachu.

Księga Ezdrasza — Po edykcie Cyrusa wygnańcy pod wodzą Zorobabela wracają do Jerozolimy i mimo sprzeciwu sąsiadów odbudowują świątynię. Kilkadziesiąt lat później przybywa kapłan i uczony w Piśmie Ezdrasz, który uczy lud Prawa i rozwiązuje kryzys małżeństw z cudzoziemkami.

Księga Nehemiasza — Nehemiasz, podczaszy perskiego króla Artakserksesa, wraca do Jerozolimy jako namiestnik i w pięćdziesiąt dwa dni odbudowuje jej mury (Ne 6,15). Ezdrasz publicznie czyta Torę, lud obchodzi Sukot i odnawia przymierze, a Nehemiasz zamyka bramy miasta przed kupcami, którzy handlowali w szabat.

Księga Estery — Żydówka Estera zostaje królową u boku perskiego króla Aswerusa i z narażeniem życia ratuje swój lud przed zagładą zaplanowaną przez dworzanina Hamana. Na pamiątkę ocalenia ustanowiono święto Purim, a w hebrajskim tekście księgi imię Boga nie pada ani razu, choć Jego opieka prowadzi całą opowieść.

Księgi poetyckie i mądrościowe

Księga Hioba — Prawy Hiob traci majątek, dzieci i zdrowie, a trzej przyjaciele przekonują go, że cierpi za ukryty grzech. Hiob broni swojej niewinności, aż Jahwe odpowiada mu z wichru pytaniami o stworzenie, po czym gani przyjaciół i przywraca Hiobowi dostatek.

Księga Psalmów — Sto pięćdziesiąt pieśni i modlitw Izraela, w dużej części przypisanych Dawidowi, ułożonych w pięć ksiąg: od lamentu po dziękczynienie. Psalmy mówią też o królu z rodu Dawida, a zbiór zamyka wezwanie: „Niech wszystko, co oddycha, chwali Pana” (Ps 150,6).

Księga Przysłów — Zbiór pouczeń, w większości przypisanych Salomonowi, stawia obok siebie dwie drogi: mądrości i głupoty. Zaczyna się od zasady „Bojaźń Pana jest początkiem wiedzy” (Prz 1,7), a kończy portretem dzielnej i zaradnej żony.

Księga Kaznodziei — Kohelet, król w Jerozolimie, sprawdza wiedzę, przyjemności i pracę i dochodzi do wniosku, że wszystko pod słońcem jest ulotne jak para (hebr. hewel). Radzi cieszyć się codziennymi darami, bo umarli o niczym nie wiedzą (Koh 9,5), i kończy nakazem: „Bój się Boga i przestrzegaj jego przykazań” (Koh 12,13).

Pieśń nad Pieśniami — Poemat miłosny, w którym oblubienica i oblubieniec szukają się i odnajdują, opiewając swoje piękno obrazami ogrodu i winnic. Wieńczy go wyznanie „Miłość bowiem jest silna jak śmierć” (Pnp 8,6); tradycja żydowska i chrześcijańska czytała całość także jako obraz miłości Boga do Jego ludu.

Prorocy więksi

Księga Izajasza — Izajasz działa w Jerozolimie za królów od Uzjasza do Ezechiasza i zapowiada sąd nad Judą i narodami, ale też Immanuela, potomka Dawida oraz Sługę Jahwe, który „był zraniony za nasze występki” (Iz 53,5). Księga kończy się wizją nowych niebios i nowej ziemi (Iz 65,17).

Księga Jeremiasza — Jeremiasz przez ponad czterdzieści lat wzywa Judę do nawrócenia i zapowiada zdobycie Jerozolimy przez Babilon, za co jest bity, więziony i wrzucony do błotnistego dołu. Pośród zapowiedzi klęski pada obietnica nowego przymierza, w którym Bóg wypisze swoje Prawo na sercach ludzi (Jr 31,31-33).

Lamentacje Jeremiasza — Pięć poematów żałobnych nad Jerozolimą zburzoną przez Babilończyków; cztery z nich to akrostychy ułożone według hebrajskiego alfabetu. W środku rozpaczy pada wyznanie, że miłosierdzie Jahwe „Każdego poranka się odnawia” (Lm 3,23); autorstwo Jeremiasza to przekaz tradycji.

Księga Ezechiela — Ezechiel, kapłan uprowadzony do Babilonu, ogląda nad rzeką Kebar chwałę Bożą, a potem widzi, jak opuszcza ona splugawioną świątynię. Po upadku miasta zapowiada nowe serce i nowego ducha dla ludu (Ez 36,26), ożywienie wyschłych kości i nową świątynię.

Księga Daniela — Daniel i jego trzej przyjaciele na dworze Babilonu nie chcą kalać się królewskim pokarmem i zachowują wierność Bogu mimo ognistego pieca i lwiej jamy. Wizje posągu, bestii i siedemdziesięciu tygodni opisują następstwo mocarstw aż do królestwa Bożego i przebudzenia tych, którzy „śpią w prochu ziemi” (Dn 12,2).

Prorocy mniejsi (Dwunastu)

Księga Ozeasza — Ozeasz na polecenie Boga żeni się z niewierną Gomer, a jego rozbite małżeństwo staje się obrazem Izraela, który zdradza Jahwe z Baalami. Bóg obiecuje przyjąć lud z powrotem, a oczekuje od niego wierności, nie samych obrzędów: „Pragnę bowiem miłosierdzia, a nie ofiary” (Oz 6,6).

Księga Joela — Plaga szarańczy staje się dla Joela zapowiedzią dnia Jahwe i wezwaniem do postu oraz powrotu do Boga całym sercem. Bóg obiecuje: „wyleję swojego Ducha na wszelkie ciało” (Jl 2,28), a apostoł Piotr przytacza te słowa w dniu Szawuot w Jerozolimie (Dz 2,16-17).

Księga Amosa — Amos, pasterz z Tekoa w Judzie, przychodzi do północnego Izraela i piętnuje ucisk ubogich, przekupne sądy oraz pobożność bez sprawiedliwości. Woła: „Niech raczej sąd tryska jak woda” (Am 5,24), a na końcu zapowiada odbudowę upadłego domu Dawida (Am 9,11).

Księga Abdiasza — Najkrótsza księga Starego Testamentu, licząca 21 wersetów, zapowiada sąd nad Edomem, który cieszył się z upadku Jerozolimy i wydawał uciekających wrogom. Jej myśl przewodnią streszcza zasada: jak postępowałeś, tak postąpią z tobą (Ab 1,15).

Księga Jonasza — Jonasz ucieka przed poleceniem, by ostrzec Niniwę, trafia do wnętrza wielkiej ryby, a gdy w końcu głosi w mieście, Niniwa pokutuje i Bóg odstępuje od kary. Księga kończy się pytaniem Boga do obrażonego proroka, czy On sam nie ma żałować wielkiego miasta pełnego ludzi i zwierząt (Jon 4,11).

Księga Micheasza — Micheasz z Moreszet, współczesny Izajaszowi, zapowiada sąd nad Samarią i Jerozolimą za wyzysk i przekupnych przywódców, ale też władcę, który wyjdzie z Betlejem Efrata (Mi 5,2). Wymagania Boga streszcza jednym zdaniem: „byś czynił sprawiedliwie, kochał miłosierdzie i pokornie chodził z twoim Bogiem” (Mi 6,8).

Księga Nahuma — Nahum ogłasza upadek Niniwy, stolicy Asyrii, która wcześniej zniszczyła Samarię i gnębiła Judę; miasto padło w 612 r. p.n.e. Księga przypomina, że Jahwe jest nieskory do gniewu, ale winnego nie uniewinni (Na 1,3).

Księga Habakuka — Habakuk pyta Boga, dlaczego toleruje bezprawie w Judzie i dlaczego karze ją rękami gorszych od niej Babilończyków. Odpowiedź brzmi: „sprawiedliwy będzie żył ze swojej wiary” (Ha 2,4), a księga kończy się modlitwą ufności nawet na czas, gdy drzewo figowe nie zakwitnie (Ha 3,17).

Księga Sofoniasza — Sofoniasz, prorok z czasów króla Jozjasza, zapowiada dzień Jahwe jako sąd nad Judą i okolicznymi narodami. Ocaleje pokorna reszta ludu, której prorok obiecuje w imieniu Jahwe: „on cię zbawi i rozraduje się wielce nad tobą” (So 3,17).

Księga Aggeusza — W 520 r. p.n.e. Aggeusz strofuje powracających wygnańców, że urządzają własne domy, a dom Boży stoi w gruzach. Lud pod wodzą Zorobabela i arcykapłana Jozuego wraca do pracy, a prorok zapowiada, że chwała nowej świątyni przewyższy dawną (Ag 2,9).

Księga Zachariasza — Zachariasz, współczesny Aggeuszowi, w nocnych wizjach zachęca do odbudowy świątyni i zapowiada oczyszczenie ludu. Druga część mówi o Królu, który przychodzi „cichy i siedzący na ośle” (Za 9,9), i o dniu, gdy Jahwe stanie na Górze Oliwnej (Za 14,4).

Księga Malachiasza — Malachiasz zarzuca kapłanom i ludowi po powrocie z wygnania lekceważenie ofiar, łatwe rozwody i zatrzymywanie dziesięciny. Kończy wezwaniem, by pamiętać o Prawie Mojżesza (Ml 4,4), i zapowiedzią proroka Eliasza, który przyjdzie przed wielkim dniem Jahwe (Ml 4,5).

Nowe Przymierze (Nowy Testament)

Dwadzieścia siedem ksiąg Nowego Przymierza powstało po grecku w ciągu kilkudziesięciu lat po śmierci i zmartwychwstaniu Jeszui. Ich autorzy, w większości Żydzi wychowani na Tanachu, stale cytują Torę, Proroków i Psalmy.

Ewangelie

Ewangelia Mateusza — Mateusz pokazuje Jeszuę jako syna Dawida i Mesjasza zapowiedzianego przez proroków. Zawiera Kazanie na Górze, w którym Jeszua mówi, że nie przyszedł znieść Prawa ani Proroków (Mt 5,17), a kończy się poleceniem nauczania wszystkich narodów.

Ewangelia Marka — Najkrótsza z ewangelii niemal od razu przechodzi do działalności Jeszui w Galilei: uzdrowień, uwolnień od demonów i przypowieści. Punktem zwrotnym jest wyznanie Piotra, że Jeszua jest Mesjaszem, po którym droga prowadzi wprost do Jerozolimy, krzyża i pustego grobu.

Ewangelia Łukasza — Łukasz, według tradycji lekarz i towarzysz Pawła, spisuje uporządkowaną relację od zapowiedzi narodzin Jana Chrzciciela i Jeszui po Jego wniebowstąpienie. Tylko u niego są przypowieści o miłosiernym Samarytaninie i synu marnotrawnym oraz spotkanie w drodze do Emaus.

Ewangelia Jana — Jan zaczyna od Słowa, które było u Boga i stało się ciałem, a ewangelię buduje wokół cudów nazwanych znakami i wypowiedzi Jeszui „Ja jestem”. Wiele miejsca zajmuje mowa pożegnalna podczas ostatniej wieczerzy, a cel całej księgi autor podaje wprost:

Lecz te są napisane, abyście wierzyli, że Jezus jest Chrystusem, Synem Bożym, i abyście wierząc, mieli życie w jego imieniu.

J 20,31 (UBG)

Dzieje Apostolskie

Dzieje Apostolskie — Łukasz kontynuuje swoją ewangelię: po wniebowstąpieniu Jeszui uczniowie w dniu Pięćdziesiątnicy, czyli w święto Szawuot, otrzymują Ducha Świętego, a dobra nowina rozchodzi się z Jerozolimy przez Judeę i Samarię aż do pogan. Druga połowa śledzi podróże Pawła i kończy się w Rzymie, gdzie apostoł czeka na proces w wynajętym mieszkaniu (Dz 28,30).

Listy Pawła

List do Rzymian — Najobszerniejszy list Pawła wykłada, że wszyscy, Żydzi i poganie, zgrzeszyli i są usprawiedliwiani z łaski przez wiarę, co nie obala Prawa, lecz je utwierdza (Rz 3,31). Rozdziały 9–11 mówią o miejscu Izraela w planie Boga, a 12–15 o codziennym życiu zboru.

1 List do Koryntian — Paweł odpowiada zborowi w Koryncie na podziały, rozpustę, procesy sądowe, pytania o małżeństwo i mięso ofiarowane bożkom. Zawiera hymn o miłości (1 Kor 13) i najobszerniejszy w Biblii wykład o zmartwychwstaniu (1 Kor 15).

2 List do Koryntian — Najbardziej osobisty list Pawła, w którym broni swojej służby przed ludźmi podważającymi jego autorytet w Koryncie. Pisze w nim o zbiórce dla ubogich w Jerozolimie i o Bożej mocy, która doskonali się w słabości (2 Kor 12,9).

List do Galacjan — Paweł sprzeciwia się nauczycielom, którzy każą poganom przyjąć obrzezanie jako warunek usprawiedliwienia, i przypomina, że człowiek staje się sprawiedliwy przez wiarę w Jeszuę (Ga 2,16). Wolność w Mesjaszu nie jest przyzwoleniem na grzech: list kończy się opisem owocu Ducha (Ga 5,22-23), a relację łaski i Prawa serwis omawia osobno.

List do Efezjan — To list o zborze jako jednym ciele, w którym Mesjasz zburzył mur dzielący Żydów i pogan (Ef 2,14). Przypomina, że zbawienie jest darem łaski przez wiarę (Ef 2,8), i uczy życia w rodzinie oraz walki w zbroi Bożej.

List do Filipian — Paweł pisze z więzienia list pełen radości i wdzięczności za wsparcie zboru w Filippi. Jego centrum stanowi hymn o Jeszui, który uniżył się aż do śmierci krzyżowej (Flp 2,5-11), a obok pada zdanie: „Wszystko mogę w Chrystusie, który mnie umacnia” (Flp 4,13).

List do Kolosan — Paweł pokazuje wyższość Mesjasza nad wszelkimi zwierzchnościami i mocami (Kol 1,15-20). Ostrzega przed filozofią i ludzką tradycją, która odciąga od Niego (Kol 2,8), a potem uczy nowego życia w domu i w pracy.

1 List do Tesaloniczan — Jeden z najwcześniejszych listów Pawła umacnia młody zbór w Tesalonice, prześladowany za wiarę. Pocieszając tych, którzy stracili bliskich, Paweł nazywa zmarłych śpiącymi i pisze, że przy przyjściu Pana „zmarli w Chrystusie powstaną pierwsi” (1 Tes 4,16); tak rozumiany stan zmarłych przewija się przez całe Pismo.

2 List do Tesaloniczan — Paweł prostuje pogłoskę, że dzień Pański już nadszedł, i zapowiada, że wcześniej przyjdzie odstępstwo i objawi się „człowiek grzechu, syn zatracenia” (2 Tes 2,3). Każe też bezczynnym wrócić do pracy: „Kto nie chce pracować, niech też nie je” (2 Tes 3,10).

1 List do Tymoteusza — Paweł poucza Tymoteusza, jak prowadzić zbór w Efezie: odpierać fałszywe nauki i wybierać nadzorców oraz diakonów o nienagannym życiu. Przypomina przy tym, że jest jeden Bóg i jeden pośrednik między Bogiem a ludźmi (1 Tm 2,5).

2 List do Tymoteusza — Ostatni list Pawła, pisany w Rzymie w oczekiwaniu na śmierć, zachęca Tymoteusza do wytrwałości i trzymania się Pisma, które zna od dziecka. Apostoł podsumowuje swoje życie: „Dobrą walkę stoczyłem, bieg ukończyłem, wiarę zachowałem” (2 Tm 4,7).

List do Tytusa — Paweł zostawia Tytusa na Krecie, by ustanowił starszych w każdym mieście i powstrzymał nauczycieli szerzących zamęt. Uczy, że łaska Boga, niosąca zbawienie wszystkim ludziom (Tt 2,11), wychowuje do życia w umiarze i sprawiedliwości.

List do Filemona — Krótki list w sprawie Onezyma, niewolnika, który odszedł od Filemona i przy Pawle uwierzył. Paweł prosi, by Filemon przyjął go już nie jako sługę, lecz „jako brata umiłowanego” (Flm 1,16).

Listy powszechne

List do Hebrajczyków — Nieznany z imienia autor pokazuje Jeszuę jako wyższego od aniołów i Mojżesza oraz jako arcykapłana, który złożył jedną ofiarę raz na zawsze; w rozdziałach 5–7 zestawia go z Melchizedekiem, powołując się na Ps 110,4. Rozdział 11 wylicza ludzi wiary od Abla po proroków.

List Jakuba — List Jakuba, którego tradycja utożsamia z bratem Jeszui, uczy, że próby rodzą wytrwałość, a niepohamowany język potrafi podpalić całe życie. Najczęściej cytowane zdanie brzmi: „wiara bez uczynków jest martwa” (Jk 2,26).

1 List Piotra — Piotr pisze do prześladowanych wierzących w Azji Mniejszej o żywej nadziei opartej na zmartwychwstaniu Jeszui. Nazywa ich „królewskim kapłaństwem, narodem świętym” (1 P 2,9) i uczy dobrego postępowania wśród nieżyczliwych sąsiadów.

2 List Piotra — Piotr ostrzega przed fałszywymi nauczycielami i przed szyderczym pytaniem, gdzie jest obiecane przyjście Pana. Wyjaśnia, że u Boga jeden dzień jest jak tysiąc lat (2 P 3,8), a wierzący oczekują nowych niebios i nowej ziemi, „w których mieszka sprawiedliwość” (2 P 3,13).

1 List Jana — Jan pisze, że Bóg jest światłością (1 J 1,5) i miłością (1 J 4,8), a prawdziwą wiarę poznaje się po miłości do braci i zachowywaniu Jego przykazań, które „nie są ciężkie” (1 J 5,3). Ostrzega przed tymi, którzy zaprzeczają, że Jeszua przyszedł w ciele.

2 List Jana — Krótki list „starszego” do wybranej pani i jej dzieci, w których wielu widzi zbór i jego członków, wzywa do chodzenia w prawdzie i miłości. Przestrzega przed przyjmowaniem zwodzicieli, którzy nie wyznają, że Jeszua przyszedł w ciele.

3 List Jana — Starszy chwali Gajusa za gościnność wobec wędrownych braci, którzy głoszą ewangelię. Gani Diotrefesa, który chce być pierwszy, nie przyjmuje braci i wyrzuca ze zboru tych, którzy ich goszczą.

List Judy — Juda, brat Jakuba, wzywa do walki o wiarę raz na zawsze przekazaną świętym, bo do zborów wkradli się ludzie, którzy łaskę Boga zamieniają w rozpustę. Przywołuje przykłady sądu z przeszłości oraz słowa przypisywane Henochowi i kończy uwielbieniem Boga.

Objawienie

Objawienie Jana — Jan na Patmos otrzymuje objawienie, które Bóg dał Jeszui: listy do siedmiu zborów, serie pieczęci, trąb i czasz, walkę Baranka ze smokiem i bestiami oraz upadek Babilonu. Księga kończy się powrotem Jeszui, zmartwychwstaniem i sądem, a na końcu wizją nowego nieba, nowej ziemi i Nowego Jeruzalem.

Jak czytać Biblię po kolei?

Wielu czytelników zaczynających od pierwszej strony utyka w Księdze Kapłańskiej albo w rodowodach Kronik. Prostsza droga: najpierw jedna ewangelia (Marka albo Łukasza), potem Rodzaju i Wyjścia, a równolegle po jednym psalmie dziennie. Dalej Dzieje Apostolskie, List do Rzymian i reszta Tory, bez której trudno zrozumieć proroków i listy.

Gotowy rytm dnia po dniu dają plany czytania Biblii. Przy trudnym miejscu pomaga Biblia interlinearna z tekstem hebrajskim i greckim oraz porównanie przekładów werset po wersecie. Treść każdego rozdziału w skrócie podają streszczenia wszystkich 1189 rozdziałów. Paweł przypomina Tymoteuszowi, po co to wszystko:

Całe Pismo jest natchnione przez Boga i pożyteczne do nauki, do strofowania, do poprawiania, do wychowywania w sprawiedliwości; Aby człowiek Boży był doskonały, do wszelkiego dobrego dzieła w pełni przygotowany.

2 Tm 3,16-17 (UBG)

Czytaj dalej

• Kanon Muratoriego — najstarsza znana lista ksiąg Nowego Testamentu
• Masoreci z Tyberiady — jak ustalono tekst hebrajski
• Czy wolno czytać księgi pozabiblijne, takie jak Księga Henocha?
• Jak czytać Apokalipsę, żeby jej nie naciągać?
• Imię Boga: Jahwe w hebrajskim tekście Biblii