Teksty paralelne obok siebie

Czym są teksty paralelne

Wiele wydarzeń i tekstów Pismo podaje więcej niż raz. Mateusz, Marek i Łukasz opowiadają w dużej mierze te same wydarzenia, często w tej samej kolejności i podobnymi słowami — dlatego nazywa się ich Ewangeliami synoptycznymi (gr. synopsis — „wspólne spojrzenie”). Ewangelia Jana idzie własną drogą; z pozostałymi łączą ją m.in. nakarmienie pięciu tysięcy, przejście po wodzie, wjazd do Jerozolimy, namaszczenie w Betanii i opis męki. Już w IV wieku Euzebiusz z Cezarei ułożył tablice zbieżnych fragmentów Ewangelii (tzw. kanony Euzebiusza); współczesne synopsy robią to samo w kolumnach.

Podobnie jest w Starym Testamencie. Księgi Kronik opowiadają ponownie dzieje Dawida i królów Judy — miejscami słowo w słowo jak Księgi Samuela i Królewskie, gdzie indziej z innymi liczbami i szczegółami. Kilka psalmów występuje dwukrotnie (Ps 14 i 53, Ps 40,13–17 i 70, Ps 108 złożony z Ps 57 i 60, a Ps 18 to pieśń Dawida z 2 Sm 22). Rozdziały Iz 36–39 powtarzają 2 Krl 18–20, Jr 52 — 2 Krl 24–25, a zapowiedź „góry domu Pana” stoi zarówno u Izajasza, jak i u Micheasza. Dekalog Tora podaje dwa razy: w Wj 20 i w Pwt 5.

Jak czytać zestawienie

Po wybraniu pary teksty stają obok siebie (na telefonie — jeden pod drugim; przełącznikiem zostawisz jeden). Zaznaczone są słowa bez odpowiednika w drugim tekście. Porównanie zachowuje kolejność słów, a różnice samej odmiany („święcić” / „święcił”) pomija, żeby było widać zmiany treści, a nie gramatyki. Przy trzech i czterech Ewangeliach możesz wybrać, względem której porównywać. Widok słów oryginału pokazuje te same fragmenty po hebrajsku albo po grecku — zaznaczone są wtedy słowa (lematy Stronga) bez odpowiednika w tekście paralelnym. Tak widać na przykład, że Ps 14 używa imienia Bożego JHWH tam, gdzie Ps 53 ma „Bóg” (Elohim): w Psalmach 42–83 słowo Elohim pada około 245 razy, a JHWH — około 40, podczas gdy w Ps 1–41 proporcja jest odwrotna.

Przy każdej parze podajemy, jaka część słów oryginału ma odpowiednik w tekście paralelnym. Liczymy to dla najsłabiej pasującej kolumny: jeśli krótsza relacja (np. dwa wersety Marka o kuszeniu) mieści się w dłuższej (jedenaście wersetów Mateusza), pokrycie jest wysokie. Ta sama miara posłużyła do sprawdzenia zakresów — pary, które wypadały słabo, przejrzeliśmy ręcznie i poprawiliśmy albo usunęliśmy.