Miary i wagi biblijne

łokieć

אַמָּה ammah · πῆχυς pēchys

≈ 45 cm (44 cm – 46 cm)

2 piędzi = 6 szerokości dłoni = 24 palce

Odległość od łokcia do końca palców — zwykle ok. 44,5 cm.

• Rdz 6,15: „…Długość arki będzie na trzysta łokci, pięćdziesiąt łokci – jej szerokość, a trzydzieści łokci – jej wysokość.”
• J 21,8: „Pozostali uczniowie przypłynęli łodzią (bo byli niedaleko od brzegu, około dwustu łokci), ciągnąc sieć z rybami.”

długi łokieć

≈ 52 cm (51 cm – 53 cm)

łokieć + szerokość dłoni (7 szerokości dłoni)

Łokieć „liczony jako łokieć i szerokość dłoni” (Ez 40,5) — ok. 52 cm; nim mierzy świątynię Ezechiel.

• Ez 40,5: „…był pręt mierniczy na sześć łokci – liczonych jako łokieć i szerokość dłoni…”

piędź

זֶרֶת zeret

≈ 22 cm

½ łokcia = 3 szerokości dłoni

Rozpiętość dłoni od kciuka do małego palca — pół łokcia, ok. 22 cm.

• 1 Sm 17,4: „…Goliat, wysoki na sześć łokci i jedną piędź.”

szerokość dłoni

טֶפַח tefach

≈ 7,4 cm (7,3 cm – 7,6 cm)

⅙ łokcia = 4 palce

Szerokość czterech złączonych palców — ok. 7,4 cm.

• 1 Krl 7,26: „Jego grubość była na szerokość dłoni…”

Nie zaznaczamy w tekście: „dłoń” w UBG to prawie zawsze ręka — miarą jest tylko w 6 z 42 wystąpień.

palec

אֶצְבַּע etsba

≈ 1,9 cm (1,8 cm – 1,9 cm)

¼ szerokości dłoni

Szerokość palca — ok. 1,9 cm.

• Jr 52,21: „…jej grubość wynosiła cztery palce, a w środku była pusta;”

Nie zaznaczamy w tekście: zwykle chodzi o palec ręki — miarą jest w kilku z 55 wystąpień.

pręt mierniczy

קָנֶה qaneh

≈ 3,12 m (3,08 m – 3,2 m)

6 długich łokci

Trzcina miernicza z widzenia Ezechiela: sześć długich łokci, ok. 3,1 m.

• Ez 40,5: „…był pręt mierniczy na sześć łokci – liczonych jako łokieć i szerokość dłoni…”

Nie zaznaczamy w tekście: „pręt” to też zwykła gałązka (np. Rdz 30,37–41) — miarą jest w 18 z 46 wystąpień; zaznaczamy go tylko w Ez 40–42.

droga szabatowa

≈ 890 m (880 m – 914 m)

2000 łokci

Odległość, jaką tradycja żydowska (nie Tora) uznawała za dozwoloną w szabat — 2000 łokci, ok. 900 m; wyprowadzano ją m.in. z Joz 3,4.

• Dz 1,12: „…z góry zwanej Oliwną, która leży blisko Jerozolimy, w odległości drogi szabatowej.”
• Joz 3,4: „Pomiędzy wami a nią niech będzie jednak odległość około dwóch tysięcy łokci…”

sążeń

ὀργυιά orgyia

≈ 1,85 m (1,8 m – 1,9 m)

rozpiętość rozłożonych ramion

Miara głębokości wody — rozpiętość ramion, ok. 1,85 m.

• Dz 27,28: „Wtedy spuścili sondę i stwierdzili dwadzieścia sążni…”

stadion

στάδιον stadion

≈ 185 m (177 m – 192 m)

600 stóp greckich; 8 stadionów ≈ 1 mila rzymska

Grecka miara odległości (długość bieżni) — ok. 185 m.

• J 6,19: „Gdy odpłynęli na około dwadzieścia pięć lub trzydzieści stadiów, ujrzeli Jezusa chodzącego po morzu…”
• Łk 24,13: „…do wioski zwanej Emmaus, która była oddalona o sześćdziesiąt stadiów od Jerozolimy.”

mila rzymska

μίλιον milion

≈ 1,48 km (1,47 km – 1,49 km)

1000 podwójnych kroków

Rzymska mila — tysiąc podwójnych kroków, ok. 1,48 km.

• Mt 5,41: „A jeśli ktoś cię przymusza, żebyś szedł z nim jedną milę, idź z nim i dwie.”

efa

אֵיפָה efah

≈ 22 l (21 l – 36 l)

= 1 bat = 10 omerów = ⅒ chomera

Miara zboża i mąki, ok. 22 l (tyle mieszczą dzbany opisane jako „bat”; starsze szacunki dawały do ok. 36 l).

• Rt 2,17: „…potem wymłóciła to, co zebrała. Było tego około efy jęczmienia.”
• Ez 45,11: „Efa i bat będą miały jednakową miarę, tak by bat zawierał dziesiątą część chomera, a także efa dziesiątą część chomera…”

omer

עֹמֶר omer

≈ 2,2 l (2,1 l – 3,6 l)

⅒ efy (Wj 16,36)

Dzienna porcja manny na osobę — dziesiąta część efy, ok. 2,2 l.

• Wj 16,16: „…Niech każdy zbiera z niego tyle, ile trzeba do jedzenia, omer na osobę…”
• Wj 16,36: „A omer to dziesiąta część efy.”

miarka (sea)

סְאָה seah

≈ 7,3 l (7 l – 12 l)

⅓ efy

Miara mąki i zboża, w UBG „miarka” lub „miara” — trzecia część efy, ok. 7,3 l.

• Rdz 18,6: „…Przygotuj szybko trzy miarki najlepszej mąki i zrób podpłomyki.”

Nie zaznaczamy w tekście: „miara” w UBG to zwykle miara w ogóle („żadną miarą”) — jednostką jest w 9 z 68 wystąpień.

kab

קַב qav

≈ 1,2 l

⅙ sea (wg późniejszych źródeł żydowskich)

Mała miara sypka, ok. 1,2 l.

• 2 Krl 6,25: „…a ćwierć kaba gołębiego gnoju – pięć srebrników.”

chomer

חֹמֶר chomer

≈ 220 l (210 l – 360 l)

= 10 ef = 1 kor (Ez 45,11.14)

Największa miara sypka — „ładunek osła”, dziesięć ef, ok. 220 l.

• Iz 5,10: „…a jeden chomer ziarna wyda jedną efę.”

kor

כֹּר kor · κόρος koros

≈ 220 l (210 l – 360 l)

= 1 chomer = 10 ef lub 10 bat (Ez 45,14)

Duża miara zboża i oliwy, równa chomerowi — ok. 220 l. W Łk 16,7 UBG oddaje ją jako „korzec”.

• 1 Krl 4,22: „Wyżywienie dla Salomona na jeden dzień wynosiło trzydzieści kor najlepszej mąki i sześćdziesiąt kor zwykłej mąki.”
• Łk 16,7: „…A on mu odpowiedział: Sto korców pszenicy…”

bat

בַּת bat · βάτος batos

≈ 22 l (21 l – 36 l)

= 1 efa (Ez 45,11) = 6 hinów

Miara płynów (wina, oliwy, wody) — tyle co efa, ok. 22 l. W Łk 16,6 UBG oddaje ją jako „baryłka”.

• 1 Krl 7,26: „…Mieściło w sobie dwa tysiące bat.”
• Iz 5,10: „Do tego dziesięć morgów winnicy wyda jeden bat…”

hin

הִין hin

≈ 3,7 l (3,5 l – 6 l)

⅙ bat (wg późniejszych źródeł żydowskich)

Miara oliwy i wina przy ofiarach — ok. 3,7 l.

• Lb 15,5: „A czwartą część hinu wina na ofiarę z płynów przygotujesz…”

log

לֹג log

≈ 0,31 l (0,29 l – 0,5 l)

1/12 hinu (wg późniejszych źródeł żydowskich)

Najmniejsza miara płynów w Torze — ok. 0,3 l.

• Kpł 14,10: „…na ofiarę pokarmową i jeden log oliwy.”

metretes („wiadro”)

μετρητής metrētēs

≈ 39 l (38 l – 40 l)

grecka miara płynów

Grecka miara płynów, ok. 39 l. Każda z sześciu stągwi w Kanie mieściła dwie albo trzy takie miary (J 2,6), czyli ok. 80–120 l.

W UBG: „wiadro”

• J 2,6: „…mieszczących każda dwa albo trzy wiadra.”

Nie zaznaczamy w tekście: „wiadro” to zwykle zwykłe wiadro — zaznaczamy je tylko w J 2,6.

modios („naczynie”)

μόδιος modios

≈ 8,7 l (8,6 l – 8,8 l)

rzymska miara zboża

Naczynie do mierzenia zboża (ok. 8,7 l), pod którym nie stawia się świecy — w innych przekładach „korzec”.

W UBG: „naczynie”

• Mt 5,15: „Nie zapala się świecy i nie stawia jej pod naczyniem, ale na świeczniku…”

Nie zaznaczamy w tekście: „naczynie” to w UBG każde naczynie — zaznaczamy je tylko w Mt 5,15, Mk 4,21 i Łk 11,33.

choiniks („miara”)

χοῖνιξ choinix

≈ 1,1 l (1 l – 1,1 l)

grecka miara zboża

Ok. 1,1 l zboża — mniej więcej dzienna racja jednej osoby. W Ap 6,6 kosztuje dniówkę (denar) — cena jak w czasie głodu.

W UBG: „miara”

• Ap 6,6: „…Miara pszenicy za grosz i trzy miary jęczmienia za grosz…”

Nie zaznaczamy w tekście: „miara” to zwykle miara w ogóle — zaznaczamy ją tylko w Ap 6,6.

gera

גֵּרָה gerah

≈ 0,57 g (0,5 g – 0,65 g)

1/20 sykla (Wj 30,13)

Najmniejsza jednostka wagi — ok. 0,57 g.

• Wj 30,13: „…pół sykla według sykla świątynnego – sykl to dwadzieścia ger…”

beka (pół sykla)

בֶּקַע beqa

≈ 5,7 g (5 g – 6,5 g)

½ sykla

Pół sykla, ok. 5,7 g — tyle srebra dawał każdy spisany Izraelita (Wj 38,26).

W UBG: „pół sykla”

• Wj 38,26: „Od każdej głowy pół sykla według sykla świątynnego…”

sykl

שֶׁקֶל szekel

≈ 11,4 g (10 g – 13 g)

= 2 beki = 20 ger

Podstawowa jednostka wagi i płatności — ok. 11,4 g (znalezione odważniki ważą zwykle 10–13 g).

• Rdz 23,16: „…czterysta syklów srebra, jakie były w obiegu u kupców.”
• Wj 30,13: „…pół sykla według sykla świątynnego – sykl to dwadzieścia ger…”

mina

מָנֶה maneh

≈ 570 g (500 g – 650 g)

50 sykli (60 w Ez 45,12); 60 min = talent

Ok. 0,57 kg. Ezechiel ustala minę na 60 sykli.

• 1 Krl 10,17: „…używając po trzy miny złota na każdy puklerz…”
• Ez 45,12: „…Dwadzieścia syklów, dwadzieścia pięć syklów i piętnaście syklów stanowi dla was minę.”

talent

כִּכָּר kikkar · τάλαντον talanton

≈ 34,2 kg (30 kg – 39 kg)

3000 sykli = 60 min (Wj 38,25–26)

Największa jednostka wagi — ok. 34 kg srebra lub złota.

• Wj 38,25: „Srebra zaś od przeliczonych spośród zgromadzenia było sto talentów i tysiąc siedemset siedemdziesiąt pięć syklów według sykla świątynnego.”

srebrnik

≈ 11,4 g (10 g – 13 g)

zwykle sykl srebra

„Sztuka srebra” — w Starym Testamencie zwykle sykl (ok. 11,4 g). W Mt 26,15 nazwy monety nie podano.

• Za 11,12: „…Odważyli więc moją zapłatę: trzydzieści srebrników.”
• Mt 26,15: „…A oni wyznaczyli mu trzydzieści srebrników.”

drachma złota

דַּרְכְּמוֹן darkemon

≈ 8,4 g (8,3 g – 8,5 g)

złota moneta perska

Złota moneta z czasów perskich, zwykle utożsamiana z dareikiem (ok. 8,4 g złota).

• Ezd 2,69: „…dali do skarbca na odbudowę sześćdziesiąt jeden tysięcy drachm złota…”

denar

δηνάριον dēnarion

≈ 1 dniówka

= 1 drachma = 16 asów = 64 kodranty

Srebrna moneta rzymska (ok. 3,9 g srebra) — zapłata za dzień pracy robotnika. UBG oddaje ją jako „grosz”.

W UBG: „grosz”

• Mt 20,2: „I umówił się z robotnikami na grosz za dzień i posłał ich do winnicy.”
• Mt 22,19: „Pokażcie mi monetę podatkową. I podali mu grosz.”

drachma

δραχμή drachmē

≈ 1 dniówka

≈ 1 denar

Grecka srebrna moneta, wartością równa denarowi. W Łk 15,8–9 UBG oddaje ją jako „moneta”.

W UBG: „moneta”

• Łk 15,8: „Albo która kobieta, mając dziesięć monet, jeśli zgubi jedną…”

Nie zaznaczamy w tekście: „moneta” to w UBG różne monety — zaznaczamy ją tylko tam, gdzie wiadomo, o którą chodzi.

didrachma („podatek”)

δίδραχμον didrachmon

≈ 2 dniówki

2 drachmy = pół sykla

Roczny podatek na świątynię — dwie drachmy, czyli pół sykla (por. Wj 30,13).

W UBG: „podatek”

• Mt 17,24: „…podeszli do Piotra poborcy podatku i zapytali: Czy wasz nauczyciel nie płaci podatku?”

Nie zaznaczamy w tekście: „podatek” zaznaczamy tylko w Mt 17,24.

stater

στατήρ statēr

≈ 4 dniówki

4 drachmy = 2 didrachmy

Srebrna moneta warta cztery drachmy — dokładnie podatek świątynny za dwie osoby (Mt 17,27).

• Mt 17,27: „…a znajdziesz statera. Weź go i daj im za mnie i za siebie.”

as („pieniążek”)

ἀσσάριον assarion

≈ 1/16 dniówki

1/16 denara

Drobna moneta z brązu — tyle kosztowały dwa wróble (Mt 10,29).

W UBG: „pieniążek”

• Mt 10,29: „Czy nie sprzedają dwóch wróbli za pieniążek?…”

kodrant („kwartnik”)

κοδράντης kodrantēs

≈ 1/64 dniówki

¼ asa = 2 lepty (Mk 12,42)

Najmniejsza moneta rzymska — 1/64 denara. W Mt 5,26 UBG oddaje ją jako „grosz”.

W UBG: „kwartnik”

• Mk 12,42: „Przyszła też pewna uboga wdowa i wrzuciła dwie drobne monety, czyli kwartnik.”

lepton („drobna moneta”)

λεπτόν lepton

≈ 1/128 dniówki

½ kodranta

Najdrobniejsza moneta w obiegu w Judei — 1/128 denara. Dwie takie wrzuciła uboga wdowa.

W UBG: „drobna moneta”

• Łk 21,2: „Zobaczył też pewną ubogą wdowę wrzucającą tam dwie drobne monety.”

Nie zaznaczamy w tekście: „moneta” i „grosz” zaznaczamy jako lepton tylko w Mk 12,42, Łk 12,59 i Łk 21,2.

mina („grzywna”)

μνᾶ mna

≈ 100 dniówek

100 drachm (denarów)

W przypowieści z Łk 19 — sto denarów, czyli około stu dniówek. UBG oddaje ją jako „grzywna”.

W UBG: „grzywna”

• Łk 19,13: „A przywoławszy dziesięciu swoich sług, dał im dziesięć grzywien…”

Nie zaznaczamy w tekście: „grzywna” w Starym Testamencie to kara pieniężna (Pwt 22,19) — zaznaczamy ją tylko w Łk 19.

talent (pieniądz)

τάλαντον talanton

≈ 6 000 dniówek

6000 drachm (denarów)

Jako suma pieniędzy: ok. 6000 dniówek — mniej więcej 20 lat pracy robotnika (przy ok. 300 dniach pracy w roku).

• Mt 18,24: „…przyprowadzono mu jednego, który był mu winien dziesięć tysięcy talentów.”
• Mt 25,15: „Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, a trzeciemu jeden…”