Historia Pisma od stworzenia po apostołów.
Kompendium chronologii biblijnej: 11 er wielkiej opowieści Jahwe rozpisanych na 82 datowanych wydarzeń — od Edenu, przez Abrahama, Wyjście i Synaj, monarchię i proroków, aż po Jeszuę (Jezusa) i pierwszą wspólnotę. Przewijaj oś, filtruj warstwy, klikaj postacie i księgi.
Daty są przybliżone i podane wg tradycyjnej, wewnętrznej chronologii Pisma (oznaczone „ok."). Tam, gdzie badacze się różnią, trzymamy się datacji wyliczanej z tekstu — np. Wyjście ok. 1446 p.n.e. wg 1 Krl 6,1, a budowa Świątyni ok. 966 p.n.e.
Stworzenie i prapoczątki
Jahwe stwarza niebo, ziemię i człowieka; upadek w Edenie, pierwsze pokolenia, potop za dni Noego i rozproszenie ludzkości przy wieży Babel.
Kain i Abel
Pierwsze ofiary i pierwsze zabójstwo. Krew Abla woła z ziemi — grzech rozlewa się na kolejne pokolenia.
Wieża Babel i rozproszenie
Ludzkość buduje wieżę „aż do nieba" dla własnej chwały. Jahwe miesza języki i rozprasza narody po całej ziemi — tło dla powołania jednego ludu.
Patriarchowie
Jahwe powołuje Abrahama z Ur, prowadzi go do Kanaanu i zawiera z nim przymierze. Obietnica przechodzi na Izaaka, Jakuba (Izraela) i dwunastu synów; Józef ratuje ród w Egipcie.
Przymierze z Abrahamem (Rdz 15 i 17) — obietnica ziemi, potomstwa i błogosławieństwa dla wszystkich narodów — oraz znak obrzezania. To fundament tożsamości ludu Jahwe.
Jakub i Ezaw
Rodzą się bliźnięta Izaaka; przez pierworództwo i błogosławieństwo obietnica biegnie ku Jakubowi.
Drabina Jakuba w Betel
Uciekając przed Ezawem, Jakub widzi we śnie drabinę sięgającą nieba. Jahwe odnawia mu obietnicę Abrahama; później Jakub otrzymuje imię Izrael.
Jakub schodzi do Egiptu
Ród Jakuba — siedemdziesiąt osób — przenosi się do Egiptu i osiada w Goszen. Stąd zaczyna się bieg 430 lat aż do Wyjścia.
Egipt i Wyjście
Po latach niewoli Jahwe wyprowadza Izraela z Egiptu ręką Mojżesza: dziesięć plag, Pascha, przejście przez Morze Sitowia. Na Synaju lud otrzymuje Torę i wyznaczone czasy.
Pascha (Wj 12) i nadanie Tory na Synaju (Wj 19–20) to serce Hebrew Roots. Wyznaczone czasy — moadim — Jahwe wpisuje w Kpł 23: Pascha, Przaśniki, Pierwociny, Szawuot, Trąbienie, Jom Kippur, Sukot.
Wędrówka i podbój
Po czterdziestu latach na pustyni Jozue wprowadza Izraela do Ziemi Obiecanej: przejście przez Jordan, upadek Jerycha i podział ziemi między plemiona.
Sędziowie
Powtarzający się cykl: odstępstwo, ucisk, wołanie do Jahwe i wybawiciel. Bóg wzbudza sędziów — od Debory po Samsona — gdy „każdy czynił to, co słuszne w jego oczach".
Pierwsi sędziowie — Otniel
Rozpoczyna się cykl epoki: odstępstwo, ucisk wroga, wołanie do Jahwe i posłany wybawiciel. Pierwszym jest Otniel.
Monarchia zjednoczona
Izrael otrzymuje króla: Saul, potem Dawid — mąż według serca Jahwe — i Salomon, który wznosi Świątynię w Jerozolimie jako miejsce Bożego imienia.
Podział królestwa
Po Salomonie królestwo dzieli się na Izrael (północ) i Judę (południe). Prorocy wzywają do powrotu do Tory; Izrael pada pod Asyrią (722), Juda trwa do niewoli babilońskiej.
Upadek Samarii
Asyria zdobywa Samarię i uprowadza północne królestwo. Dziesięć plemion idzie na wygnanie — sąd za trwałe odstępstwo.
Niewola i powrót
Babilon burzy Świątynię (586), a Juda idzie na wygnanie. Po dekrecie Cyrusa lud wraca, odbudowuje Świątynię (ok. 516) i mury Jerozolimy; Ezdrasz na nowo naucza Tory.
Po powrocie lud gromadzi się, by słuchać czytanej Tory (Ne 8) i obchodzić Sukot — odbudowa zaczyna się od powrotu do Słowa. Święto Purim (Estera) upamiętnia ocalenie.
Dekret Cyrusa — powrót
Cyrus pozwala Judejczykom wrócić i odbudować Świątynię. Pierwsza fala z Zorobabelem wraca do Jerozolimy i wznosi ołtarz.
Druga Świątynia ukończona
Zagrzewani przez Aggeusza i Zachariasza, wygnańcy kończą odbudowę Świątyni. Dom Jahwe znów stoi w Jerozolimie.
Malachiasz — ostatni prorok
Malachiasz zapowiada posłańca, który przygotuje drogę Panu. Potem nastaje około czterystu lat proroczej ciszy przed Mesjaszem.
Okres międzytestamentowy
Czas między prorokami a Mesjaszem: dominacja Persji, Grecji i Rzymu. Powstanie Machabeuszy oczyszcza Świątynię; lud oczekuje obiecanego Pomazańca.
Oczyszczenie i ponowne poświęcenie Świątyni (ok. 164 p.n.e.) upamiętnia Chanuka — święto wspomniane w J 10,22, gdy Jeszua nauczał w Świątyni. To epoka Drugiej Świątyni i oczekiwania mesjańskiego. Ksiąg machabejskich nie traktujemy jako natchnionego Pisma — to źródło historyczne.
Aleksander Wielki i hellenizacja
Aleksander podbija Bliski Wschód; grecki język i kultura ogarniają region. Rodzi się napięcie między wiernością Torze a naciskiem hellenizmu.
Septuaginta — Pisma po grecku
W Aleksandrii powstaje grecki przekład Tory i proroków. Słowo staje się dostępne diasporze i późniejszemu światu grecko-rzymskiemu.
Powstanie Machabeuszy
Antioch IV bezcześci Świątynię i zakazuje Tory. Juda Machabeusz podnosi zbrojny opór o wolność kultu Jahwe (relacja historyczna, poza kanonem Pisma).
Ponowne poświęcenie Świątyni
Powstańcy oczyszczają i na nowo poświęcają Świątynię. Wydarzenie upamiętnia Chanuka — wspomniana w Ewangelii, gdy Jeszua nauczał w Świątyni (J 10,22).
Rzym zajmuje Jerozolimę
Pompejusz wkracza do Jerozolimy; Judea dostaje się pod panowanie Rzymu. To polityczne tło narodzin Mesjasza.
Herod Wielki i rozbudowa Świątyni
Herod, król z ramienia Rzymu, rozpoczyna wielką przebudowę Świątyni. Powstaje monumentalny kompleks znany z czasów Jeszui.
Jeszua (Jezus)
Obiecany Mesjasz rodzi się w Betlejem, naucza w Galilei i Judei, umiera w Paschę i zmartwychwstaje. W Nim wypełniają się Tora, prorocy i wyznaczone czasy Jahwe.
Jeszua nie znosi Tory, lecz ją wypełnia (Mt 5,17). Umiera jako Baranek Paschalny, spoczywa w Przaśniki, a zmartwychwstaje w dniu Pierwocin — Jego droga to kalendarz moadim.
Narodziny Jeszui w Betlejem
W Betlejem, mieście Dawida, rodzi się obiecany Mesjasz. Pasterze i mędrcy oddają Mu pokłon — wypełnia się proroctwo Micheasza.
Dwunastoletni Jeszua w Świątyni
Zagubiony po święcie chłopiec Jeszua rozmawia z nauczycielami w Świątyni: „Czy nie wiedzieliście, że w sprawach mego Ojca być muszę?".
Chrzest i początek służby
Jan chrzci Jeszuę w Jordanie; Duch zstępuje, a głos z nieba świadczy o Synu. Po kuszeniu na pustyni Jeszua zaczyna głosić królestwo.
Kazanie na Górze
Jeszua wykłada serce Tory: „Nie przyszedłem znieść Prawa, lecz wypełnić". Błogosławieństwa i nowe spojrzenie na przymierze.
Wjazd do Jerozolimy i Pascha
Jeszua wjeżdża do Jerozolimy jako pokorny Król. W wieczór Paschy ustanawia pamiątkę: „Ten kielich to nowe przymierze w mojej krwi".
Ukrzyżowanie — Baranek Paschalny
W dzień Paschy Jeszua umiera na krzyżu jako Baranek Boży: „Wykonało się". Zasłona Świątyni rozdziera się — otwarty dostęp do Boga.
Zmartwychwstanie w Pierwociny
Trzeciego dnia grób jest pusty — Jeszua zmartwychwstaje w dniu Pierwocin, „jako pierwszy plon" tych, którzy zasnęli. Śmierć pokonana.
Kościół apostolski
W Szawuot Duch zostaje wylany na uczniów; wspólnota rośnie w Jerozolimie i przez posługę Pawła sięga narodów. Zburzenie Świątyni (70 n.e.) kończy epokę.
Wylanie Ducha następuje w Szawuot (Dz 2) — święto nadania Tory staje się świętem Tory wypisanej w sercach. Dobra nowina o Jeszua wychodzi do wszystkich narodów, wypełniając obietnicę daną Abrahamowi.
Rzym burzy Drugą Świątynię
Wojska Rzymu zdobywają Jerozolimę i palą Świątynię. Kończy się system ofiar — tak jak zapowiedział Jeszua (Mt 24).
Od osi czasu do miejsc, świąt i Słowa
Prześledź wędrówkę Abrahama i podróże Pawła na mapach, poznaj Boże wyznaczone czasy (moadim), czytaj tekst w interlinii albo odkrywaj postacie i miejsca w Biblii wiedzy.