Trójca — nauka soborów, nie Pisma

Bóg jest jeden — i to jest pierwsze przykazanie

Szema, wyznanie wiary Izraela, nie jest sformułowaniem teologów. Wypowiedział je Jahwe przez Mojżesza, a Jeszua, zapytany o najważniejsze przykazanie, zacytował je jako pierwsze ze wszystkich. Uczony w Piśmie odpowiedział: „jeden jest Bóg i nie ma innego oprócz niego" — i Jeszua nie poprawił go ani słowem, lecz pochwalił.

Kiedy Paweł definiuje wiarę zgromadzeń, robi to samo rozróżnienie, które robi cały Nowy Testament: „jeden Bóg, Ojciec" i „jeden Pan, Jezus Chrystus". Jeszua w modlitwie nazywa Ojca „jedynym prawdziwym Bogiem" i mówi o sobie jako o „tym, którego posłałeś". Nigdzie w Piśmie „jeden Bóg" nie oznacza „jednej istoty w trzech osobach". Zawsze oznacza Ojca.

„Słuchaj, Izraelu! Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden."

„Wtedy powiedział mu uczony w Piśmie: Nauczycielu, zaprawdę dobrze powiedziałeś, że jeden jest Bóg i nie ma innego oprócz niego."

„To dla nas jest jeden Bóg, Ojciec, z którego wszystko, a my w nim, i jeden Pan, Jezus Chrystus, przez którego wszystko, a my przez niego."

„A to jest życie wieczne, aby poznali ciebie, jedynego prawdziwego Boga i tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa."

„Jeden Bóg i Ojciec wszystkich, który jest ponad wszystkimi, przez wszystkich i w was wszystkich."

Jeszua — Syn, Słowo, Bóg objawiony w ciele

Odrzucenie Trójcy nie jest odrzuceniem Syna. Wierzymy dokładnie w to, co mówi Pismo: Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo, a to Słowo stało się ciałem. W Mesjaszu „mieszka cieleśnie cała pełnia Bóstwa"; Ojciec mówi do Niego „Twój tron, o Boże"; Jeszua o sobie: „zanim Abraham był, ja jestem" — słowami, którymi Jahwe przedstawił się Mojżeszowi. Ten, który w Izajasza mówi „ja jestem pierwszy i ja jestem ostatni", w Objawieniu kładzie rękę na Janie i mówi to samo.

Dlatego nie sprowadzamy Jeszui do roli proroka, nauczyciela czy stworzenia. Jest Zbawicielem, któremu należy się cześć. Ale Pismo mówi o Nim jako o Synu — i to słowo znaczy w Biblii dokładnie to, co znaczy.

„Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga i Bogiem było Słowo."

„A to Słowo stało się ciałem i mieszkało wśród nas (i widzieliśmy jego chwałę, chwałę jako jednorodzonego od Ojca), pełne łaski i prawdy."

„Gdyż w nim mieszka cieleśnie cała pełnia Bóstwa."

„A bez wątpienia wielka jest tajemnica pobożności: Bóg objawiony został w ciele, usprawiedliwiony w Duchu, widziany był przez anioły, głoszony był poganom, uwierzono mu na świecie, wzięty został w górę do chwały."

„Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: Zanim Abraham był, ja jestem."

…ale Ojciec jest większy

Symbol atanazjański każe wierzyć, że Syn jest „równy Ojcu co do bóstwa", a kto tak nie wierzy, „nie może być zbawiony". Jeszua mówi o sobie inaczej: „Mój Ojciec jest większy niż ja"; „sam od siebie nie mogę nic czynić"; o dniu swojego przyjścia „nikt nie wie, ani Syn, tylko Ojciec". Po zmartwychwstaniu nazywa Ojca „moim Bogiem" — i robi to nadal jako uwielbiony Pan w Objawieniu, cztery razy w jednym zdaniu.

Paweł domyka obraz: głową Chrystusa jest Bóg, a na końcu „sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich". To jest relacja Ojca i Syna z porządkiem — nie trzy współrówne osoby jednej istoty. Kto tę relację wyrównuje dekretem soboru, musi wytłumaczyć, dlaczego Syn wyraźnie mówi coś innego.

„Słyszeliście, że wam powiedziałem: Odchodzę i znowu przyjdę do was. Gdybyście mnie miłowali, radowalibyście się, ponieważ powiedziałem: Idę do Ojca. Mój Ojciec bowiem jest większy niż ja."

„Lecz o tym dniu i godzinie nikt nie wie, ani aniołowie, którzy są w niebie, ani Syn, tylko Ojciec."

„Jezus do niej powiedział: Nie dotykaj mnie, bo jeszcze nie wstąpiłem do mego Ojca. Ale idź do moich braci i powiedz im: Wstępuję do mego Ojca i waszego Ojca, i do mego Boga, i waszego Boga."

„Lecz chcę, żebyście wiedzieli, że głową każdego mężczyzny jest Chrystus, a głową kobiety mężczyzna, a głową Chrystusa Bóg."

„Gdy zaś wszystko zostanie mu poddane, wtedy i sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich."

„Tego, kto zwycięży, uczynię filarem w świątyni mojego Boga i już nie wyjdzie na zewnątrz. Napiszę też na nim imię mego Boga i nazwę miasta mego Boga, nowego Jeruzalem, które zstępuje z nieba od mego Boga, i moje nowe imię."

Duch Święty — Duch Jahwe, nie „trzecia osoba"

„Bóg jest duchem" — mówi Jeszua. Duch Święty w Piśmie to Duch samego Jahwe: Jego obecność, moc i tchnienie, którymi działa w świecie i w człowieku. Anioł zapowiada Marii „Duch Święty zstąpi na ciebie" i tym samym tchem tłumaczy: „moc Najwyższego zacieni cię". Piotr mówi, że Bóg „namaścił Duchem Świętym i mocą" Jeszuę. Paweł jednym tchem nazywa Go „Duchem Bożym" i „Duchem Chrystusa" — bo to ten sam Duch.

Dlatego Duch ma cechy osobowe: można Go zasmucić, On mówi i posyła — bo to sam Bóg działający, nie bezosobowa energia. Ale Pismo nie stawia Go obok Ojca i Syna jako trzeciej, odrębnej osoby. Nikt w Nowym Testamencie nie modli się do Ducha, nikt nie śpiewa Mu chwały, w niebiańskiej wizji Jana na tronie zasiada Bóg i Baranek. Gdy Ananiasz okłamał Ducha, Piotr powiedział wprost, kogo okłamał: „nie ludzi, lecz Boga".

„Bóg jest duchem, więc ci, którzy go czczą, powinni go czcić w duchu i w prawdzie."

„A anioł jej odpowiedział: Duch Święty zstąpi na ciebie i moc Najwyższego zacieni cię. Dlatego też to święte, co się z ciebie narodzi, będzie nazwane Synem Bożym."

„Lecz wy nie jesteście w ciele, ale w Duchu, gdyż Duch Boży mieszka w was. A jeśli ktoś nie ma Ducha Chrystusa, ten do niego nie należy."

„Lecz Piotr powiedział: Ananiaszu, dlaczego szatan tak napełnił twoje serce, abyś okłamał Ducha Świętego i odłożył sobie część pieniędzy za ziemię? Czy to, co miałeś, nie było twoje? A to, co otrzymałeś za sprzedaż, czy nie pozostawało w twojej mocy? Dlaczego dopuściłeś to do swego serca? Nie okłamałeś ludzi, lecz Boga."

Skąd wzięła się Trójca — daty, ludzie, dekrety

Dogmat o Trójcy nie ma wersetu. Ma za to historię — z nazwiskami, datami i cesarskimi edyktami. Każdy punkt poniżej jest udokumentowany źródłowo i nie budzi sporu wśród historyków; spór dotyczy tylko tego, czy ten rozwój był „dojrzewaniem" objawienia, czy odejściem od niego.

1. 1Teofil z Antiochii jako pierwszy używa greckiego słowa „trias" — ale o Bogu, Jego Słowie i Jego Mądrości, nie o „trzech osobach jednej istoty".ok. 180
2. 2Tertulian z Kartaginy ukuwa łacińskie „trinitas" oraz formułę „jedna substancja, trzy osoby" (Adversus Praxean) — słownictwo z prawa rzymskiego i filozofii, nie z Pisma. Ten sam Tertulian pisze, że „był czas, gdy Syna nie było" (Adversus Hermogenem 3).ok. 213
3. 3Sobór w Nicei, zwołany i nadzorowany przez cesarza Konstantyna: Syn „współistotny" (homoousios) Ojcu — słowo, którego nie ma w Biblii, o co spierano się jeszcze pół wieku. O Duchu Świętym symbol nicejski mówi tylko: „i w Ducha Świętego".325
4. 4Edykt tesaloński cesarza Teodozjusza (Cunctos populos): wiara nicejska religią państwową; kto wierzy inaczej, jest „szalony i obłąkany" i ma ponieść karę „z Bożego wyroku i naszego".380
5. 5Sobór w Konstantynopolu dopisuje do symbolu Ducha jako „Pana i Ożywiciela", który „z Ojcem i Synem wspólnie odbiera uwielbienie". Dopiero tu Trójca jest kompletna — około 350 lat po apostołach.381
6. 6Tak zwany Symbol atanazjański (Quicumque), spisany na łacińskim Zachodzie, nie przez Atanazego: Syn „równy Ojcu co do bóstwa", a kto nie wierzy „wiernie i mocno" w ten sposób, „nie może być zbawiony".V–VI w.
7. 7Comma Johanneum: słowa „Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są" (1 J 5,7) nie występują w żadnym greckim rękopisie sprzed XIV wieku. Erazm dopisał je do trzeciego wydania swojego Nowego Testamentu; stamtąd trafiły do Textus Receptus, a więc do Biblii Gdańskiej i do UBG.1522

„Trzej bowiem świadczą w niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty, a ci trzej jedno są. A trzej świadczą na ziemi: Duch, woda i krew, a ci trzej są zgodni."

Wersety, którymi broni się Trójcy

Formuła chrzcielna z Mateusza 28,19 wymienia Ojca, Syna i Ducha Świętego — i tylko tyle. Nie mówi, że są jedną istotą, ani że są sobie równi; wymienia trzech, których poznał uczeń. Gdy Dzieje Apostolskie opisują chrzty, apostołowie chrzczą „w imię Jezusa Chrystusa" — w Jerozolimie, w Samarii i w Efezie. „Ja i Ojciec jedno jesteśmy" (J 10,30) trzeba czytać razem z Janem 17, gdzie Jeszua tym samym słowem „jedno" modli się o uczniów: „aby byli jedno, jak my jesteśmy jedno". Jedność woli i działania, nie jedność substancji.

„Uczyńmy człowieka" z Księgi Rodzaju to liczba mnoga, o której osobno piszemy w artykule o słowie Elohim — hebrajski używa jej dla majestatu i dla rady niebiańskiej, a Rdz 1,27 natychmiast wraca do liczby pojedynczej: „stworzył Bóg". A werset, który brzmi najbardziej trynitarnie w całej Biblii, 1 J 5,7, jest w tej formie dodatkiem z XVI wieku — co uczciwie mówimy, choć nasz własny przekład, UBG, idzie tu za Textus Receptus.

„Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego;"

„Wtedy Piotr powiedział do nich: Pokutujcie i niech każdy z was ochrzci się w imię Jezusa Chrystusa na przebaczenie grzechów, a otrzymacie dar Ducha Świętego."

„Gdy to usłyszeli, zostali ochrzczeni w imię Pana Jezusa."

„Aby wszyscy byli jedno, jak ty, Ojcze, we mnie, a ja w tobie, aby i oni byli w nas jedno, aby świat uwierzył, że ty mnie posłałeś. I dałem im tę chwałę, którą mi dałeś, aby byli jedno, jak my jesteśmy jedno."

Dlaczego to ma znaczenie

Nie chodzi o słowo. Chodzi o to, że wyznanie wiary Jeszui — „Pan, nasz Bóg, Pan jest jeden" — zostało zastąpione wyznaniem soboru, obwarowanym klątwą i egzekwowanym przez państwo. Kościół, który przeniósł szabat na niedzielę, zmienił kalendarz świąt i uchylił prawo dietetyczne, w tym samym stuleciu zdefiniował też Boga — tym samym narzędziem: dekretem. Historię tego procesu opisujemy w sekcji „Historia zwiedzenia".

Odrzucamy więc trzy rzeczy: dogmat soborowy o trzech współrównych osobach, tryteizm (trzej bogowie) i skrajny unitarianizm, który robi z Jeszui zwykłego człowieka. Przyjmujemy to, co napisane: jednego Boga, Ojca; Jego Syna, w którym mieszka pełnia Bóstwa i który jest Ojcu poddany; i Ducha, którym Ojciec i Syn mieszkają w wierzących. Tam, gdzie Pismo milczy o „istocie" i „osobach", milczymy i my.

„Jeden bowiem jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek Chrystus Jezus;"

„Ja jestem Panem i nie ma żadnego innego, oprócz mnie nie ma żadnego Boga. Przepasałem cię, chociaż mnie nie znałeś;"