Fragment z listu do Filipian jest prawdopodobnie najstarszym zwartym opisem drogi Mesjasza, jaki mamy. Paweł przywołuje go nie po to, żeby rozstrzygnąć spór o naturę, tylko żeby uzasadnić nakaz pokory. To ważne, bo pokazuje, że dla adresatów treść hymnu była już znana i bezsporna.
Kierunek ruchu
Niech będzie w was takie nastawienie umysłu, jakie też było w Chrystusie Jezusie; Który, będąc w postaci Boga, nie uważał bycia równym Bogu za grabież; Lecz ogołocił samego siebie, przyjmując postać sługi i stając się podobny do ludzi; A z postawy uznany za człowieka, uniżył samego siebie i był posłuszny aż do śmierci, i to śmierci krzyżowej.
Flp 2,5-8
Warto zauważyć, co dokładnie mówi tekst o ogołoceniu. Nie podaje listy rzeczy utraconych. Opisuje je przez to, co zostało przyjęte: postać sługi i podobieństwo do ludzi. Ogołocenie jest tu więc opisane jako wzięcie na siebie, a nie jako odjęcie. To rozróżnienie ma znaczenie, bo cała późniejsza dyskusja o tym, czego Mesjasz się wyzbył, opiera się na czymś, czego werset nie mówi.
Ten sam ruch opisuje Paweł w innym liście w kategoriach majątkowych.
Znacie bowiem łaskę naszego Pana Jezusa Chrystusa, że będąc bogatym, dla was stał się ubogim, abyście wy zostali ubogaceni jego ubóstwem.
2 Kor 8,9
A List do Hebrajczyków w kategoriach wspólnoty losu.
Ponieważ zaś dzieci są uczestnikami ciała i krwi, i on także stał się ich uczestnikiem, aby przez śmierć zniszczyć tego, który miał władzę nad śmiercią, to jest diabła;
Hbr 2,14
Dlatego musiał we wszystkim upodobnić się do braci, aby stał się miłosiernym i wiernym najwyższym kapłanem wobec Boga dla przebłagania za grzechy ludu.
Hbr 2,17
U Jana ten sam ruch nazwany jest jednym zdaniem.
A to Słowo stało się ciałem i mieszkało wśród nas (i widzieliśmy jego chwałę, chwałę jako jednorodzonego od Ojca), pełne łaski i prawdy.
J 1,14
Punkt dojścia
Druga część hymnu opisuje odwrotny kierunek i kończy się czymś, czego nie da się przeoczyć.
Dlatego też Bóg wielce go wywyższył i darował mu imię, które jest ponad wszelkie imię; Aby na imię Jezusa zginało się wszelkie kolano na niebie, na ziemi i pod ziemią. I aby wszelki język wyznawał, że Jezus Chrystus jest Panem ku chwale Boga Ojca.
Flp 2,9-11
Zwrot o wywyższeniu jest tu ważny nie mniej niż zwrot o uniżeniu. Hymn ma budowę symetryczną: schodzenie w dół kończy się śmiercią krzyżową, a od tego punktu ruch idzie w górę i kończy się wyznaniem całego stworzenia. Paweł przywołuje to jako wzór postawy, więc obie połowy muszą być realne — nikt nie stawia za wzór pozornego uniżenia ani nie obiecuje pozornego wywyższenia.
Zgięcie każdego kolana i wyznanie każdego języka to nie jest ogólny obraz uwielbienia. To cytat z proroctwa, w którym Jahwe przysięga na siebie.
Przysiągłem na siebie, z moich ust wyszło słowo sprawiedliwe, które jest nieodwołalne: Przede mną będzie się zginać każde kolano, będzie przysięgać każdy język;
Iz 45,23
Paweł bierze zdanie mówiące o Jahwe i odnosi je do Mesjasza, zamykając całość zwrotem o chwale Boga Ojca. Robi to bez żadnego zastrzeżenia, jakby nie widział w tym problemu.
Co znaczy chwała, którą miał wcześniej
Modlitwa z Ewangelii Jana mówi o czymś, co istniało przed założeniem świata, i o prośbie o przywrócenie tego stanu.
A teraz ty, Ojcze, uwielbij mnie u siebie tą chwałą, którą miałem u ciebie, zanim powstał świat.
J 17,5
Zestawione z hymnem, daje to spójny obraz: chodzi o rezygnację nie z tego, kim się jest, lecz ze sposobu istnienia w chwale. Trzeba jednak przyznać, że jest to wniosek z zestawienia dwóch tekstów, a nie zdanie któregokolwiek z nich. Hymn nie mówi o chwale ani razu przed opisem wywyższenia, a modlitwa z Ewangelii Jana nie używa słownictwa o postaci sługi. Łączymy je my, bo opisują ten sam ruch — ale to jest już nasza praca.
Teksty, które to komplikują
Największą trudność sprawia zdanie o niewiedzy Syna, bo dotyczy czegoś konkretnego.
Lecz o tym dniu i godzinie nikt nie wie, ani aniołowie, którzy są w niebie, ani Syn, tylko Ojciec.
Mk 13,32
Można je czytać jako element uniżenia z hymnu, ale trzeba pamiętać, że sam hymn o wiedzy nie mówi ani słowa. Podobnie ze wzrastaniem, o którym pisze Łukasz.
A Jezusowi przybywało mądrości i wzrostu oraz łaski u Boga i u ludzi.
Łk 2,52
Kazanie Piotra w dniu Pięćdziesiątnicy formułuje rzecz w sposób, który bywa czytany jako ustanowienie kogoś w nowej roli.
Niech więc cały dom Izraela wie z pewnością, że tego Jezusa, którego wy ukrzyżowaliście, Bóg uczynił i Panem, i Chrystusem.
Dz 2,36
Warto zauważyć, że hymn mówi to samo: Bóg wywyższył i darował imię. Oba teksty opisują więc wywyższenie po posłuszeństwie, a nie początek istnienia. Nie usuwa to jednak pytania, jak ktoś będący w postaci Boga może otrzymać cokolwiek jako dar. Pismo tego pytania nie stawia i nie na nie odpowiada.
Wtedy Jezus podszedł i powiedział do nich: Dana mi jest wszelka władza na niebie i na ziemi.
Mt 28,18
Czego nie wiemy
Pismo nie mówi, czego dokładnie dotyczyło ogołocenie, i nie wymienia niczego, co zostałoby odłożone. Nie wyjaśnia, jak Syn mógł nie znać dnia i godziny. Nie precyzuje, co znaczy postać Boga ani czym różni się od równości z Bogiem, o której hymn wspomina osobno. Nie tłumaczy też, w jakim sensie imię ponad wszelkie imię może zostać darowane komuś, kto wcześniej był w postaci Boga. Każda odpowiedź na te pytania jest rekonstrukcją, a nie odczytaniem.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Jahwe · Przysięga (szewua) — słowo związane z liczbą siedem · List do Hebrajczyków · Paweł — znaczenie imienia · Łukasz — znaczenie imienia
