Dwa krótkie polecenia z listów Pawła mówią o Duchu coś, czego nie da się pogodzić z obrazem bezosobowej energii ani z myśleniem, w którym raz podjęta decyzja załatwia wszystko na zawsze. Oba są w trybie rozkazującym, oba skierowane do wierzących i oba zakładają, że adresat może postąpić inaczej.
Trzy czasowniki, których używa Pismo
I nie zasmucajcie Bożego Ducha Świętego, którym jesteście zapieczętowani na dzień odkupienia.
Ef 4,30
Ducha nie gaście.
1 Tes 5,19
Pierwsze zdanie mówi o zadaniu przykrości, drugie o tłumieniu czegoś, co się pali. Do tego dochodzi trzeci czasownik, który pada w mowie Szczepana i który opisuje postawę trwałą, a nie pojedynczy upadek.
Ludzie twardego karku, nieobrzezanego serca i uszu! Wy zawsze sprzeciwiacie się Duchowi Świętemu. Jak wasi ojcowie, tak i wy!
Dz 7,51
Szczepan mówi to do ludzi religijnych, w świątyni, a nie do pogan. To jest w tym zdaniu najostrzejsze.
Najstarszy przykład: Izrael na pustyni
Izajasz opisuje ten sam wzorzec w skali narodu i podaje jego skutek. Zdanie jest twarde i nie pozostawia miejsca na złagodzenie.
Ale oni się zbuntowali i zasmucili jego Świętego Ducha. Dlatego zamienił się w ich wroga i walczył przeciwko nim.
Iz 63,10
Zasmucanie nie skończyło się więc na przykrości. Skończyło się zmianą relacji. Tekst nie mówi, że Bóg przestał być Bogiem Izraela — mówi, że stanął przeciw niemu. Podobne ograniczenie pojawia się już przed potopem.
I powiedział Pan: Mój duch nie będzie na zawsze się spierał z człowiekiem, bo jest on ciałem. Będzie więc jego dni sto dwadzieścia lat.
Rdz 6,3
To zdanie zakłada, że działanie Ducha wobec człowieka ma granicę czasu, i że granicę tę wyznacza reakcja człowieka.
Modlitwa, która zakłada możliwość utraty
Dawid po najcięższym upadku swojego życia prosi o coś, o co nie prosi się wtedy, gdy sprawa jest zabezpieczona niezależnie od postępowania.
Nie odrzucaj mnie sprzed twego oblicza i nie odbieraj mi swego Ducha Świętego.
Ps 51,11
Prośba nie ma sensu, jeśli odpowiedź jest z góry przesądzona. Nie znaczy to jeszcze, że Dawid utratę uważał za pewną — znaczy, że uważał ją za możliwą.
Co konkretnie zasmuca
Warto zauważyć, w jakim otoczeniu stoi polecenie z Listu do Efezjan. Zdanie przed nim mówi o mowie, zdanie po nim o goryczy i złorzeczeniu.
Żadne plugawe słowo niech nie wychodzi z waszych ust, lecz tylko dobre, dla zbudowania, aby przynosiło łaskę słuchającym.
Ef 4,29
Wszelka gorycz i zapalczywość, gniew, wrzask i złorzeczenie niech zostaną usunięte spośród was wraz ze wszelką złośliwością. Bądźcie dla siebie nawzajem życzliwi, miłosierni, przebaczając sobie, jak i wam Bóg przebaczył w Chrystusie.
Ef 4,31-32
Duch jest więc zasmucany nie przez błąd doktrynalny, o którym zwykle się w tym miejscu mówi, ale przez sposób, w jaki wierzący traktują siebie nawzajem. Podobnie po drugiej stronie: gaszenie Ducha zostaje wyjaśnione w zdaniu następnym.
Proroctw nie lekceważcie. Wszystko badajcie, a trzymajcie się tego, co dobre.
1 Tes 5,20-21
Gaszenie oznacza tu lekceważenie tego, co Duch mówi we wspólnocie — i od razu zostaje zrównoważone nakazem badania. Paweł nie każe przyjmować wszystkiego, tylko nie każe niczego z góry tłumić.
Zarzut: pieczęć, zadatek i pewność
Naprzeciw tych ostrzeżeń stoją zdania, których nie wolno pominąć. To samo miejsce, które mówi o zasmucaniu, mówi też o zapieczętowaniu na dzień odkupienia. Rozdział pierwszy tego samego listu rozwija to szerzej.
W nim i wy położyliście nadzieję, kiedy usłyszeliście słowo prawdy, ewangelię waszego zbawienia, w nim też, gdy uwierzyliście, zostaliście zapieczętowani obiecanym Duchem Świętym; Który jest zadatkiem naszego dziedzictwa, aż nastąpi odkupienie nabytej własności, dla uwielbienia jego chwały.
Ef 1,13-14
Będąc tego pewien, że ten, który rozpoczął w was dobre dzieło, dokończy go do dnia Jezusa Chrystusa.
Flp 1,6
Jestem bowiem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani zwierzchności, ani moce, ani teraźniejsze, ani przyszłe rzeczy; Ani wysokość, ani głębokość, ani żadne inne stworzenie nie będzie mogło nas odłączyć od miłości Boga, która jest w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.
Rz 8,38-39
Jeszua zapowiada Ducha, który ma zostać na wieki, a nie na próbę.
A ja będę prosił Ojca i da wam innego Pocieszyciela, aby z wami był na wieki;
J 14,16
Te teksty są mocne i nie da się ich rozpuścić w ostrzeżeniach. Trzeba jednak zauważyć, że mówią o czym innym: o wierności Boga wobec tego, co zaczął, a nie o niemożliwości odejścia po stronie człowieka. Paweł opisuje też stan trwałego napięcia, w którym wierzący żyje.
Mówię więc: Postępujcie w Duchu, a nie spełnicie pożądania ciała. Ciało bowiem pożąda na przekór Duchowi, a Duch na przekór ciału; są one sobie przeciwne, tak że nie możecie czynić tego, co chcecie.
Ga 5,16-17
Dlatego, jak mówi Duch Święty: Dzisiaj, jeśli usłyszycie jego głos; Nie zatwardzajcie waszych serc jak podczas rozdrażnienia, w dniu próby na pustyni;
Hbr 3,7-8
Ostatnie zdanie jest cytatem z Psalmu włożonym w usta Ducha i skierowanym do ludzi już należących do ludu przymierza. Ostrzeżenie i obietnica stoją w Piśmie obok siebie, a każdy system, który jedno z nich usuwa, robi to kosztem tekstu.
Czego nie wiemy
Pismo nie mówi, gdzie przebiega granica między zasmuceniem Ducha a Jego utratą. Nie podaje, po ilu odrzuceniach doszło do tego, co opisuje Izajasz, ani czy w skali jednostki obowiązuje ten sam wzorzec co w skali narodu. Nie tłumaczy, jak pogodzić zapieczętowanie na dzień odkupienia z ostrzeżeniem, które pada dwa słowa dalej. Nie mówi wreszcie, po czym rozpoznać, że się Ducha zasmuciło — i to jest brak najbardziej odczuwalny w praktyce.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Szczepan · Izajasz · Dawid · Paweł — znaczenie imienia
