Psalm 110 jest tekstem Tanach przywoływanym w pismach Nowego Przymierza częściej niż jakikolwiek inny. Wraca w rozmowie Jeszui z faryzeuszami, w kazaniu Piotra, u Pawła i wielokrotnie w Liście do Hebrajczyków. Powód leży w pierwszym zdaniu: opisuje ono rozmowę, w której ktoś zwraca się do kogoś, kogo Dawid nazywa swoim własnym Panem.
Zdanie, o które toczy się spór
Powiedział Pan do mego Pana: Usiądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy. Laskę twojej mocy pośle Pan z Syjonu, mówiąc: Panuj pośród twoich wrogów. Twój lud będzie ochoczy w dniu twej potęgi, w ozdobie świętości i z łona jutrzenki; twoja jest rosa młodości. Pan przysiągł i nie będzie żałował: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka.
Ps 110,1-4
W polskim przekładzie oba wystąpienia brzmią tak samo, ale w tekście hebrajskim stoją tam dwa różne wyrazy. Pierwszy to imię Jahwe. Drugi to zwykłe słowo oznaczające pana lub zwierzchnika i w Tanach bywa odnoszone do ludzi: do króla, do męża, do przełożonego. Sam ten wyraz nie orzeka więc niczego o boskości adresata i argument oparty wyłącznie na nim jest słaby. Ciężar wersetu leży gdzie indziej: w tym, kto komu każe usiąść i po której stronie.
Jak użył go Jeszua
Pytanie zadane faryzeuszom nie dotyczy tego, kim jest sam pytający. Dotyczy tego, kim według ich własnego Pisma ma być Mesjasz.
A gdy faryzeusze byli zebrani, Jezus ich zapytał: Co sądzicie o Chrystusie? Czyim jest synem? Odpowiedzieli mu: Dawida. I powiedział im: Jakże więc Dawid w Duchu nazywa go Panem, mówiąc: Powiedział Pan memu Panu: Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy? Jeśli więc Dawid nazywa go Panem, to jakże może być jego synem?
Mt 22,41-45
Odpowiedzi nie było.
I nikt nie mógł mu odpowiedzieć ani słowa. Od tego też dnia nikt nie śmiał go więcej pytać.
Mt 22,46
Warto zauważyć, czego Jeszua w tej scenie nie robi. Nie mówi, że Mesjasz jest Jahwe, i nie odnosi wersetu wprost do siebie. Stawia pytanie i zostawia je otwarte. Siła tego fragmentu polega na tym, że pytanie zostaje bez odpowiedzi, a nie na tym, że pada rozstrzygnięcie.
Co zrobili z tym apostołowie
Piotr w dniu Pięćdziesiątnicy odnosi psalm do zmartwychwstałego i wyprowadza z niego wniosek.
Dawid bowiem nie wstąpił do nieba, a jednak sam mówi: Powiedział Pan memu Panu: Siądź po mojej prawicy; Aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy. Niech więc cały dom Izraela wie z pewnością, że tego Jezusa, którego wy ukrzyżowaliście, Bóg uczynił i Panem, i Chrystusem.
Dz 2,34-36
List do Hebrajczyków stawia ten sam werset naprzeciw aniołów.
Do którego też z aniołów kiedykolwiek powiedział: Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy?
Hbr 1,13
I wiąże zasiadanie z zakończoną ofiarą oraz z oczekiwaniem, które jeszcze trwa.
Lecz ten, gdy złożył jedną ofiarę za grzechy na zawsze, zasiadł po prawicy Boga; Oczekując odtąd, aż jego nieprzyjaciele będą położeni jako podnóżek pod jego stopy.
Hbr 10,12-13
Paweł czyta z psalmu następstwo wydarzeń, w którym królowanie trwa do pokonania ostatniego wroga.
Bo on musi królować, aż położy wszystkich wrogów pod swoje stopy.
1 Kor 15,25
Marek podsumowuje wniebowzięcie tym samym obrazem, ale przy tym zdaniu potrzebne jest zastrzeżenie: należy ono do zakończenia Ewangelii Marka, którego nie ma w części najstarszych rękopisów. Nie opieramy więc na nim niczego, czego nie mówią pozostałe teksty, a mówią to samo.
A gdy Pan przestał do nich mówić, został wzięty do nieba i zasiadł po prawicy Boga.
Mk 16,19
Kapłan spoza rodu Aarona
Czwarty werset dokłada twierdzenie, którego w Torze nie ma: kapłaństwo poza porządkiem lewickim, potwierdzone przysięgą, której Jahwe nie odwoła. Dla potomka Dawida było to zderzenie z prawem, bo król z pokolenia Judy nie miał prawa pełnić służby kapłańskiej. Hebrajczycy podnoszą to jako osobny argument i wracają do niego przez kilka rozdziałów.
Tak jak i w innym miejscu mówi: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka.
Hbr 5,6
Zarzut: skoro został posadzony, to jest niższy
Ten sam zestaw tekstów bywa czytany dokładnie odwrotnie i trzeba to przyznać. Skoro ktoś zaprasza, pierwszeństwo ma zapraszający. Skoro Bóg wywyższył, wywyższony nie jest tym, który wywyższa. Dzieje i Filipian mówią to wprost.
Tego Bóg wywyższył swoją prawicą, aby był władcą i zbawicielem, aby ludowi Izraela dać pokutę i przebaczenie grzechów.
Dz 5,31
Dlatego też Bóg wielce go wywyższył i darował mu imię, które jest ponad wszelkie imię;
Flp 2,9
Paweł idzie jeszcze dalej i mówi o końcowym podporządkowaniu.
Wszystko bowiem poddał pod jego stopy. A gdy mówi, że wszystko jest mu poddane, jest jasne, że oprócz tego, który mu wszystko poddał. Gdy zaś wszystko zostanie mu poddane, wtedy i sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich.
1 Kor 15,27-28
To jest najmocniejszy zarzut w całej sprawie i nie da się go zbyć akapitem. Tekst mówi bez ogródek, że Syn zostanie poddany temu, który mu wszystko poddał. Odpowiedź Listu do Hebrajczyków nie polega na osłabianiu tego zdania, lecz na tym, że ten sam list w jednym wersecie nazywa Syna Bogiem i zaraz mówi o Bogu Syna.
Umiłowałeś sprawiedliwość, a znienawidziłeś nieprawość, dlatego namaścił cię, o Boże, twój Bóg olejkiem radości bardziej niż twoich towarzyszy.
Hbr 1,9
Kto chce mieć w tym miejscu prosty schemat, musi jeden z tych tekstów przyciąć. Pismo stawia je obok siebie i nie tłumaczy, jak mieszczą się razem.
Czego nie wiemy
Psalm nie podaje, kim jest ten drugi Pan, i nie nadaje mu imienia. Nie wyjaśnia, w jakim sensie ktoś ma być kapłanem na wieki, skoro Tora wiąże kapłaństwo z jednym rodem. Nie mówi, kiedy kończy się zasiadanie ani czy położenie wrogów jako podnóżka oznacza ich poddanie, czy zniszczenie. Nie wiemy, dlaczego faryzeusze nie odpowiedzieli: czy odpowiedzi nie mieli, czy nie chcieli jej podać. I nie wiemy przede wszystkim, jak zasiadanie po prawicy ma się do końcowego poddania Syna. Oba zdania stoją w tych samych listach, blisko siebie, i żaden autor ich nie godzi.
Zobacz też: Tanach · Jahwe · Mesjasz (Maszijach) · Jeszua (Jezus) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · List do Hebrajczyków
