Różnica jest widoczna dla każdego, kto czyta Nowe Przymierze po kolei. Nakaz na końcu Ewangelii Mateusza brzmi trójdzielnie. Każda relacja z praktyki apostołów brzmi inaczej. Nie jest to spór o słowa, bo od odpowiedzi zależy, co właściwie robi się przy zanurzeniu — dlatego warto zestawić teksty, zamiast wybierać wygodniejszy zestaw.
Nakaz u Mateusza
Wtedy Jezus podszedł i powiedział do nich: Dana mi jest wszelka władza na niebie i na ziemi. Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, chrzcząc je w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego; Ucząc je przestrzegać wszystkiego, co wam przykazałem. A oto ja jestem z wami przez wszystkie dni aż do końca świata. Amen.
Mt 28,18-20
Zdanie stoi w kontekście przekazania władzy, a nie ustanawiania obrzędu. Poprzedza je stwierdzenie o wszelkiej władzy, a następuje po nim polecenie nauczania posłuszeństwa. To otoczenie jest ważne dla całej sprawy.
Praktyka według Dziejów
Łukasz opisuje pięć sytuacji i za każdym razem podaje to samo określenie. Nie ma wśród nich ani jednego wyjątku.
Wtedy Piotr powiedział do nich: Pokutujcie i niech każdy z was ochrzci się w imię Jezusa Chrystusa na przebaczenie grzechów, a otrzymacie dar Ducha Świętego.
Dz 2,38
Na żadnego z nich bowiem jeszcze nie zstąpił. Byli tylko ochrzczeni w imię Pana Jezusa.
Dz 8,16
I nakazał ochrzcić ich w imię Pana. I prosili go, aby u nich został kilka dni.
Dz 10,48
Gdy to usłyszeli, zostali ochrzczeni w imię Pana Jezusa.
Dz 19,5
Dlaczego teraz zwlekasz? Wstań, ochrzcij się i obmyj swoje grzechy, wzywając imienia Pana.
Dz 22,16
Paweł w listach mówi tak samo, choć nie relacjonuje obrzędu, tylko jego znaczenie.
Czyż nie wiecie, że my wszyscy, którzy zostaliśmy ochrzczeni w Jezusie Chrystusie, w jego śmierci zostaliśmy ochrzczeni? Zostaliśmy więc pogrzebani z nim przez chrzest w śmierci, aby jak Chrystus został wskrzeszony z martwych przez chwałę Ojca, tak żebyśmy i my postępowali w nowości życia.
Rz 6,3-4
Bo wszyscy, którzy zostaliście ochrzczeni w Chrystusie, przyodzialiście się w Chrystusa.
Ga 3,27
W jednym miejscu używa nawet imienia jako sprawdzianu przynależności — pytając zwaśnionych Koryntian, czy zostali zanurzeni w jego własne imię.
Czy Chrystus jest podzielony? Czy Paweł został za was ukrzyżowany? Czy w imię Pawła zostaliście ochrzczeni?
1 Kor 1,13
Trzy sposoby pogodzenia
Pierwsze rozwiązanie mówi, że Mateusz nie podaje formuły do wypowiedzenia, tylko określa, w czyj autorytet człowiek zostaje wprowadzony. Za tym przemawia sposób, w jaki Pismo używa wyrażenia o imieniu w innych miejscach: oznacza ono władzę i przynależność, a nie tekst wygłaszany nad wodą.
A wszystko, co czynicie w słowie lub w uczynku, wszystko czyńcie w imię Pana Jezusa, dziękując Bogu i Ojcu przez niego.
Kol 3,17
Drugie rozwiązanie odwraca kierunek: to Dzieje podają skrót, a Mateusz pełną treść. Apostołowie mieli odróżniać zanurzenie mesjańskie od zanurzenia Jana, więc naturalnym znakiem rozpoznawczym stało się imię Mesjasza — co widać w Efezie, gdzie właśnie o to poszło. Przemawia za tym również sposób, w jaki Łukasz streszcza głoszenie Filipa w Samarii: mówi o królestwie i o imieniu, a więc o treści przepowiadania, a nie o formule.
A gdy uwierzyli Filipowi, który głosił o królestwie Bożym i o imieniu Jezusa Chrystusa, chrzcili się zarówno mężczyźni, jak i kobiety.
Dz 8,12
Trzecie rozwiązanie bywa przedstawiane jako rozstrzygające, ale nie jest. Powołuje się na to, że pewien pisarz z czwartego wieku wielokrotnie cytował ten nakaz w formie krótszej. Trzeba jednak powiedzieć wprost: nie zachował się ani jeden grecki rękopis Ewangelii Mateusza z formą krótszą. Cytat u dawnego autora nie jest świadectwem tekstu, bo starożytni cytowali z pamięci i skracali. Na takiej podstawie nie wolno budować nauki ani podważać wersetu, który w rękopisach stoi jednomyślnie.
Co łączy obie formy
Obie mówią o poddaniu się autorytetowi tego samego Boga. Trójdzielna wymienia Ojca, Syna i Ducha; krótka wskazuje Tego, przez którego przychodzi zbawienie. Nie stoją więc naprzeciw siebie jak dwie konkurencyjne procedury, tylko opisują to samo z dwóch stron: od strony Tego, komu człowiek zostaje oddany, i od strony imienia, w którym ma ratunek. Piotr postawił to drugie zdanie przed sanhedrynem i nie łagodził go.
I nie ma w nikim innym zbawienia. Nie ma bowiem pod niebem żadnego innego imienia danego ludziom, przez które moglibyśmy być zbawieni.
Dz 4,12
Warto też zauważyć, że Paweł opisuje zanurzenie jako dzieło Ducha, a więc żadna z tych form nie wyklucza pozostałych osób.
Bo wszyscy przez jednego Ducha zostaliśmy ochrzczeni w jedno ciało, czy to Żydzi, czy Grecy, czy niewolnicy, czy wolni, i wszyscy zostaliśmy napojeni w jednego Ducha.
1 Kor 12,13
Dlaczego nie robimy z tego probierza
W praktyce spór ten bywa używany do orzekania, czyje zanurzenie jest ważne. Pismo takiego kryterium nie podaje. Nigdzie nie ma zdania, że wypowiedzenie złych słów unieważnia obrzęd, ani że trzeba go powtórzyć po zmianie formuły. Jedyny przypadek powtórzenia w Dziejach dotyczy ludzi, którzy przeszli zanurzenie Jana, a więc czegoś, co poprzedzało śmierć i zmartwychwstanie Mesjasza — a nie ludzi, nad którymi wypowiedziano niewłaściwe zdanie.
Czego nie wiemy
Pismo nie podaje, jakie słowa padały nad wodą, i nie zapisuje żadnej wypowiedzianej formuły. Nie wyjaśnia, dlaczego Łukasz pięć razy używa krótkiego określenia, skoro znał nakaz z Ewangelii. Nie mówi, czy oba wyrażenia były traktowane wymiennie w tych samych zborach. Nie rozstrzyga też, czy zanurzenie w imię Jeszui było odróżnieniem od zanurzenia Jana, czy pełnym opisem obrzędu — to jest wniosek z zestawienia, a nie zdanie tekstu.
Zobacz też: Nowe przymierze · Piotr · Łukasz — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia · Mateusz — znaczenie imienia
