Argument wygląda tak: bierzemy fragment, który w Tanach mówi o Jahwe i nie da się go odnieść do nikogo innego, a potem pokazujemy miejsce, w którym pisarz Nowego Przymierza odnosi ten fragment do Jeszui. Zanim przejdziemy do przykładów, trzeba postawić granicę, bez której cały wywód robi się nieuczciwy. Autorzy Nowego Przymierza nigdzie nie stawiają zdania orzekającego, że Jeszua jest Jahwe. Robią co innego: biorą tekst o Jahwe i stosują go do Mesjasza. To jest mocne, ale to nie to samo, a różnica między odnieść a utożsamić stanowi tu całą treść sporu.
Pierwszy: wzywanie imienia
I stanie się, że każdy, kto wezwie imienia Pana, zostanie wybawiony, bo na górze Syjon i w Jerozolimie będzie wybawienie, jak powiedział Pan, to jest w resztkach, które Pan powoła.
Jl 2,32
Każdy bowiem, kto wezwie imienia Pana, będzie zbawiony.
Rz 10,13
U Joela imieniem, które się wzywa, jest imię Jahwe, i rozdział nie zostawia w tej sprawie wątpliwości. Paweł cytuje to zdanie bez zmiany słowa, cztery wersety po tym, jak nazwał po imieniu tego, kogo trzeba wyznać.
Jeśli ustami wyznasz Pana Jezusa i uwierzysz w swoim sercu, że Bóg wskrzesił go z martwych, będziesz zbawiony.
Rz 10,9
Przejścia między jednym a drugim Paweł nie tłumaczy i nie zaznacza, że go dokonuje.
Drugi: każde kolano
Przysiągłem na siebie, z moich ust wyszło słowo sprawiedliwe, które jest nieodwołalne: Przede mną będzie się zginać każde kolano, będzie przysięgać każdy język;
Iz 45,23
Aby na imię Jezusa zginało się wszelkie kolano na niebie, na ziemi i pod ziemią. I aby wszelki język wyznawał, że Jezus Chrystus jest Panem ku chwale Boga Ojca.
Flp 2,10-11
Kontekst u Izajasza jest kontekstem wyłączności, i to bardzo dosadnym.
Oznajmijcie i przyprowadźcie ich, niech naradzają się razem: Kto to od dawna przepowiadał? Kto od tamtego czasu to ogłaszał? Czy nie ja, Pan? A nie ma żadnego innego Boga oprócz mnie. Nie ma Boga sprawiedliwego ani innego Zbawiciela oprócz mnie. Spójrzcie na mnie, abyście byli zbawieni, wszystkie krańce ziemi, gdyż ja jestem Bogiem i nie ma żadnego innego.
Iz 45,21-22
Paweł odnosi przysięgę do imienia Jeszui, a zdanie kończy chwałą Boga Ojca. Nie stawia więc jednego przeciw drugiemu, ale też nie wyjaśnia, jak jedno mieści się w drugim.
Trzeci: przygotujcie drogę
Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Pana, prostujcie na pustyni ścieżkę naszego Boga.
Iz 40,3
To bowiem jest ten, o którym powiedziano przez proroka Izajasza: Głos wołającego na pustyni: Przygotujcie drogę Pana, prostujcie jego ścieżki.
Mt 3,3
U Izajasza droga jest drogą Jahwe, a ścieżka ścieżką naszego Boga. Mateusz odnosi wołanie do przyjścia Mesjasza, ale cytuje w formie skróconej: druga połowa wersetu brzmi u niego inaczej i nie ma w niej wzmianki o Bogu. Tę zmianę trzeba pokazać, bo bywa przemilczana, gdy przykład podaje się jako najprostszy z całej listy. Argument opiera się na tym, że drogę przygotowuje się przed Jahwe, a Jan przygotowywał ją przed Jeszuą. Nie opiera się na tej części wersetu, której Mateusz nie zacytował.
Czwarty: fundamenty ziemi
Ty dawno założyłeś fundamenty ziemi i niebiosa są dziełem twoich rąk. One przeminą, ale ty pozostajesz; wszystkie jak szata się zestarzeją, zmienisz je jak płaszcz i będą odmienione. Ale ty zawsze jesteś ten sam, a twoje lata nigdy się nie skończą.
Ps 102,25-27
Oraz: Ty, Panie, na początku założyłeś fundamenty ziemi, a niebiosa są dziełem twoich rąk. One przeminą, ale ty zostaniesz i wszystkie jak szata się zestarzeją; I jak płaszcz je zwiniesz, i zostaną odmienione. Ty zaś jesteś ten sam, a twoje lata się nie skończą.
Hbr 1,10-12
Psalm jest modlitwą kierowaną do Jahwe. List do Hebrajczyków cytuje go jako mowę skierowaną do Syna, tak samo jak kilka wersetów wcześniej cytuje zdanie o tronie.
Lecz do Syna mówi: Twój tron, o Boże, na wieki wieków, berłem sprawiedliwości jest berło twego królestwa.
Hbr 1,8
Także tutaj potrzebne jest zastrzeżenie. Zwrot, którym cytat się otwiera i który zawiera tytuł Pana, pochodzi z przedchrześcijańskiego przekładu greckiego. W tekście hebrajskim w tym wersecie go nie ma, choć cały psalm jest modlitwą do Jahwe. Autor listu idzie za tekstem greckim. Argumentu to nie znosi, bo psalm i tak mówi o Jahwe, ale samo przypisanie tytułu w tym konkretnym zdaniu nie jest argumentem z hebrajskiego oryginału i nie należy go za taki podawać.
Piąty: kamień potknięcia
Pana zastępów – jego uświęcajcie; niech on będzie waszą bojaźnią i on waszą trwogą. On będzie dla was świątynią, ale kamieniem potknięcia i skałą zgorszenia dla obu domów Izraela, pułapką i sidłem dla mieszkańców Jerozolimy.
Iz 8,13-14
Dla was więc, którzy wierzycie, jest on cenny, dla nieposłusznych zaś ten kamień, który odrzucili budujący, stał się kamieniem węgielnym; Kamieniem potknięcia i skałą zgorszenia dla tych, którzy nie wierząc, potykają się o słowo, na co też są przeznaczeni.
1 P 2,7-8
U Izajasza tym, kogo należy uświęcać i kto staje się kamieniem potknięcia oraz skałą zgorszenia, jest Pan zastępów. Piotr zestawia kilka tekstów o kamieniu i odnosi cały ten zestaw do Mesjasza, w tym zdanie, które w Tanach mówi o Jahwe. W tym samym liście pojawia się jeszcze jedno echo tego rozdziału Izajasza, ale rękopisy różnią się tam co do jednego wyrazu, więc nie jest ono tutaj liczone.
Miejsce, którego nie liczymy do tych pięciu
Zatwardź serce tego ludu, uczyń jego uszy ciężkimi do słuchania i zaślep jego oczy, aby nie widział swoimi oczami, nie słyszał swoimi uszami i nie zrozumiał swoim sercem, aby nie nawrócił się i nie był uzdrowiony.
Iz 6,10
Zaślepił ich oczy i zatwardził ich serce, aby oczami nie widzieli i sercem nie zrozumieli, aby się nie nawrócili, żebym ich nie uzdrowił. To powiedział Izajasz, gdy widział jego chwałę i mówił o nim.
J 12,40-41
Izajasz słyszy te słowa w widzeniu Pana zasiadającego na tronie. Jan cytuje je i dodaje zdanie o tym, czyją chwałę prorok widział. Argument brzmi: była to chwała Mesjasza. Zastrzeżenie jest gramatyczne, bo zaimek może wskazywać na Mesjasza albo na Boga z cytowanego proroctwa, a sam tekst tego nie rozstrzyga. Kontekst przemawia za pierwszym odczytaniem, ponieważ cały akapit mówi o niewierze wobec Jeszui, ale jest to wniosek z kontekstu, nie zdanie Jana, i tak trzeba go podawać.
Druga strona: ci sami autorzy rozróżniają
Zatrzymanie się w tym miejscu byłoby nieuczciwe. Te same pisma, które przenoszą teksty o Jahwe na Mesjasza, konsekwentnie odróżniają go od Ojca. Psalm, po który sięga sam Jeszua, opisuje rozmowę dwóch stron.
Powiedział Pan do mego Pana: Usiądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy.
Ps 110,1
Powiedział Pan memu Panu: Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy?
Mt 22,44
Piotr w kazaniu, w którym ten psalm cytuje, kończy zdaniem o działaniu Boga wobec Mesjasza.
Niech więc cały dom Izraela wie z pewnością, że tego Jezusa, którego wy ukrzyżowaliście, Bóg uczynił i Panem, i Chrystusem.
Dz 2,36
Paweł rozdziela określenia i nazywa pośrednika człowiekiem.
To dla nas jest jeden Bóg, Ojciec, z którego wszystko, a my w nim, i jeden Pan, Jezus Chrystus, przez którego wszystko, a my przez niego.
1 Kor 8,6
Jeden bowiem jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek Chrystus Jezus;
1 Tm 2,5
Wniosek jest taki: Nowe Przymierze robi obie rzeczy naraz i nie podaje wzoru, który by je złożył. Odnosi do Jeszui teksty mówiące w Tanach o Jahwe i równocześnie odróżnia go od Ojca, mówiąc nawet o tym, co Ojciec mu uczynił. Kto pokazuje tylko pierwszy zestaw, prowadzi rozmowę nieuczciwie. Kto pokazuje tylko drugi, robi dokładnie to samo.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak apostołowie rozumieli własną praktykę. Nie piszą, czy przeniesienie tekstu o Jahwe na Mesjasza oznaczało w ich oczach tożsamość, czy pełnomocnictwo posłanego. Nie tłumaczą, na jakiej podstawie wolno przenieść zdanie mówiące o wyłączności. Nie podają reguły cytowania, która pozwoliłaby czytelnikowi sprawdzić, gdzie taki zabieg jest uprawniony, a gdzie nie. I nie zostawiają definicji porządkującej stosunek Ojca do Syna. Mamy zestaw miejsc i ich użycie, i tylko na tym da się uczciwie pracować.
Zobacz też: Tanach · Jahwe · Jeszua (Jezus) · List do Hebrajczyków · Piotr · Izajasz
