List do Hebrajczyków — streszczenie, autor i przesłanie

List do Hebrajczyków to anonimowe kazanie spisane w formie listu, skierowane do wierzących, którzy pod naciskiem prześladowań i zmęczenia zaczęli się cofać od wiary w Jeszuę (Jezusa). W jednym zdaniu: Bóg, który dawniej mówił przez proroków, przemówił ostatecznie przez Syna, wyższego od aniołów, od Mojżesza i od kapłanów z rodu Aarona, więc nie wolno od Niego odchodzić, tylko trzeba trwać w wierze aż do końca. W Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (UBG) księga ma 13 rozdziałów, a najczęściej czytany jest rozdział 11, przegląd ludzi, którzy żyli wiarą.

Streszczenie w 5 zdaniach

1. Bóg, Jahwe (PAN), który niegdyś mówił do ojców przez proroków, w ostatecznych dniach przemówił przez swego Syna, wyższego od aniołów, a Syn stał się człowiekiem, żeby przez śmierć wyzwolić braci i zostać ich miłosiernym najwyższym kapłanem (rozdz. 1–2).
2. Syn jest godzien większej chwały niż Mojżesz, a pokolenie pustyni, które z powodu niewiary nie weszło do odpoczynku Boga, jest przestrogą: obietnica odpoczynku wciąż stoi otworem i trzeba ją przyjąć „dzisiaj” (rozdz. 3–4).
3. Autor przedstawia Jeszuę jako najwyższego kapłana nie z rodu Aarona, lecz według porządku Melchizedeka, ustanowionego przysięgą Boga i żyjącego na zawsze; dlatego, jak pisze, może On całkowicie zbawić tych, którzy przez Niego przychodzą do Boga (rozdz. 5–7).
4. Służy w prawdziwym, niebiańskim przybytku jako pośrednik nowego przymierza zapowiedzianego przez Jeremiasza, a Jego jedna ofiara z własnej krwi dokonała tego, czego nie mogły dokonać powtarzane co roku ofiary Dnia Przebłagania (rozdz. 8–10).
5. Dlatego adresaci mają trwać jak świadkowie wiary od Abla po proroków, biec z oczami utkwionymi w Jeszui, przyjmować Boże karcenie i żyć w miłości braterskiej, wychodząc do Niego „poza obóz” (rozdz. 11–13).

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Syn wyższy od aniołów — rozdziały 1–2

Rozdział 1 — Bez powitania list zaczyna od tezy: Bóg przemówił przez Syna, dziedzica wszystkiego, przez którego stworzył światy i który jest „blaskiem jego chwały i wyrazem jego istoty” (Hbr 1,3). Łańcuch siedmiu cytatów, głównie z Psalmów, pokazuje, że do żadnego anioła Bóg nie powiedział tego, co do Syna; aniołowie są duchami służebnymi (Hbr 1,14).

Rozdział 2 — Pierwsze ostrzeżenie: skoro słowo przekazane przez aniołów było wiążące, tym bardziej nie wolno zaniedbać zbawienia głoszonego przez samego Pana. Psalm 8 autor odnosi do Jeszui, który na krótko stał się niższy od aniołów, zakosztował śmierci za wszystkich, odebrał diabłu władzę nad śmiercią i upodobnił się do braci, by zostać ich miłosiernym i wiernym najwyższym kapłanem (Hbr 2,17).

Wierny Syn i odpoczynek Boga — rozdziały 3–4

Rozdział 3 — Mojżesz był wierny w domu Bożym jako sługa, a Jeszua panuje nad tym domem jako Syn; tym domem są wierzący, jeśli do końca zachowają ufność. Psalm 95 przywołuje pokolenie, które przez czterdzieści lat na pustyni wystawiało Boga na próbę i nie weszło do Jego odpoczynku z powodu niewiary.

Rozdział 4 — Obietnica wciąż trwa: autor łączy odpoczynek Boga z siódmego dnia stworzenia (Rdz 2,2) ze słowem „dzisiaj” z psalmu i dowodzi, że Jozue nie dał ludowi pełnego odpoczynku. Na końcu stoi obraz Słowa ostrzejszego niż miecz obosieczny i zachęta, by śmiało przystąpić do tronu łaski, bo najwyższy kapłan był kuszony jak my, ale bez grzechu.

Najwyższy kapłan i Melchizedek — rozdziały 5–7

Rozdział 5 — Najwyższego kapłana powołuje Bóg, tak jak powołał Aarona; autor odnosi do Chrystusa słowa Psalmu 2 i Psalmu 110. „Za dni swego ciała” modlił się z wołaniem i łzami i „nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał” (Hbr 5,7-8), a autor wytyka słuchaczom, że wciąż potrzebują mleka zamiast stałego pokarmu.

Rozdział 6 — Wezwanie, by zostawić podstawy (pokuta, wiara, chrzty, nakładanie rąk, zmartwychwstanie, sąd) i iść ku dojrzałości, a potem najostrzejsze ostrzeżenie listu o tych, którzy zakosztowali daru niebieskiego i odpadli. Nadzieję autor opiera na przysiędze danej Abrahamowi; wierzący mają ją jako „kotwicę duszy, bezpieczną i niewzruszoną” (Hbr 6,19), sięgającą poza zasłonę.

Rozdział 7 — Autor przypomina, że Melchizedek, król Salemu i kapłan Boga najwyższego, pobłogosławił Abrahama i przyjął od niego dziesięcinę, i wnioskuje stąd, że jest większy od Lewiego, który był wtedy jeszcze w lędźwiach praojca. Skoro, jak pisze, zmienia się kapłaństwo, zmienia się też prawo o kapłaństwie: nowy kapłan pochodzi z pokolenia Judy, jest ustanowiony przysięgą, żyje na zawsze i ofiarował raz samego siebie.

Lepsze przymierze i jedna ofiara — rozdziały 8–10

Rozdział 8 — Nasz najwyższy kapłan zasiadł po prawicy tronu w niebiosach i służy w prawdziwym przybytku, którego obrazem i cieniem był namiot zbudowany przez Mojżesza według wzoru pokazanego na górze. Jeden z najdłuższych cytatów z Tanach w Nowym Przymierzu, Jr 31,31-34, zapowiada przymierze, w którym Bóg wypisze swoje prawa na sercach ludu.

Rozdział 9 — Opis przybytku z Miejscem Świętym i Miejscem Najświętszym, do którego najwyższy kapłan wchodził raz w roku z krwią. Chrystus wszedł z własną krwią do samego nieba i zdobył wieczne odkupienie, a przymierze, podobnie jak testament, wchodzi w moc przez śmierć.

Rozdział 10 — Coroczne ofiary przypominały o grzechach, ale ich nie gładziły; Syn przychodzi, by spełnić wolę Boga, i jedną ofiarą uświęca na zawsze. Stąd wezwanie, by zbliżać się do Boga z ufnością i nie opuszczać wspólnego zgromadzenia, ostrzeżenie przed dobrowolnym grzechem po poznaniu prawdy i przypomnienie prześladowań, które adresaci znieśli dawniej z radością.

Wiara, wytrwałość i życie wspólnoty — rozdziały 11–13

Rozdział 11 — Definicja wiary (Hbr 11,1) i przegląd ludzi, którzy nią żyli: Abel, Henoch, Noe, Abraham i Sara, Izaak, Jakub, Józef, Mojżesz, Izraelici przy Morzu Czerwonym i pod Jerychem, Rachab, sędziowie, Dawid, Samuel i prorocy. Wszyscy umarli, nie otrzymawszy tego, co obiecane, bo Bóg postanowił, że dojdą do doskonałości razem z nami (Hbr 11,39-40).

Rozdział 12 — Mając wokół siebie „tak wielką chmurę świadków” (Hbr 12,1), wierzący mają biec, patrząc na Jeszuę, a trudności przyjmować jak karcenie ojca, które prowadzi do świętości. Po ostrzeżeniu przed losem Ezawa autor zestawia dwie góry: przerażający Synaj i Syjon, niebiańskie Jeruzalem, gdzie stoi pośrednik nowego przymierza.

Rozdział 13 — Napomnienia: miłość braterska, gościnność, pamięć o więźniach, czystość małżeństwa, życie bez chciwości. Jeszua „cierpiał poza bramą” (Hbr 13,12), więc wierzący mają wyjść do Niego poza obóz; list kończy błogosławieństwo, wiadomość o uwolnieniu Tymoteusza i pozdrowienia od braci z Italii.

Autor, adresaci i czas powstania

Kto napisał list

Tekst nie podaje imienia autora. Wiadomo tyle: pisał wyrobioną greką, cytował Pisma zwykle w brzmieniu Septuaginty, znał Tymoteusza (Hbr 13,23) i należał do drugiego pokolenia wierzących, bo zbawienie zostało mu „potwierdzone nam przez tych, którzy go słyszeli” (Hbr 2,3). Trudno to pogodzić z Pawłem, który podkreślał, że ewangelię otrzymał nie od człowieka, lecz przez objawienie (Ga 1,12).

Starożytność nie była jednomyślna. W Aleksandrii list uważano za Pawłowy, a różnicę stylu tłumaczono przekładem Łukasza; Orygenes uznawał myśli za Pawłowe, słowa za cudze i przyznawał, że autora zna tylko Bóg (obie opinie przekazuje Euzebiusz w Historii kościelnej). Tertulian przypisywał list Barnabie, lewicie z Cypru, a na Zachodzie długo nie łączono go z Pawłem. Marcin Luter wskazywał Apollosa, Żyda z Aleksandrii biegłego w Piśmie (Dz 18,24), Adolf von Harnack Pryscyllę; wymienia się też Łukasza.

Zdanie „Cierpieliście bowiem ze mną w moich więzach” (Hbr 10,34) brzmi jak aluzja do uwięzionego Pawła, ale tak czyta Textus Receptus, za którym idzie UBG; wiele starszych rękopisów mówi tu o współczuciu dla więźniów. Dopisek na końcu UBG, że list napisano z Italii przez Tymoteusza, to późna notka kopistów. Autor pozostaje nieznany, a natchnienie księgi nie zależy od jego imienia.

Do kogo i po co

Tytuł Do Hebrajczyków nie należy do tekstu, ale jest bardzo stary: w papirusie P46 z około 200 roku list stoi zaraz po Liście do Rzymian. Treść zakłada czytelników, którzy znają Torę, służbę kapłanów i Psalmy. Wierzyli od dawna, więc „ze względu na czas” powinni już uczyć innych (Hbr 5,12). Znieśli szyderstwa, prześladowania i grabież mienia, stali przy uwięzionych (Hbr 10,32-34), ale nie przelewali jeszcze krwi (Hbr 12,4). Niektórzy przestali przychodzić na zgromadzenia (Hbr 10,25), a całej grupie groziło zniechęcenie (Hbr 12,3).

Zdanie „Pozdrawiają was bracia, którzy są z Italii” (Hbr 13,24) może znaczyć, że autor pisze z Italii, albo że Italczycy z jego otoczenia pozdrawiają rodaków. Stąd częsta hipoteza, że adresaci mieszkali w Rzymie; przemawia za nią to, że pierwszym znanym pismem korzystającym z listu jest tzw. Pierwszy List Klemensa, wysłany z Rzymu. Sam autor nazywa tekst kazaniem: „przyjmijcie to słowo zachęty, bo krótki list do was napisałem” (Hbr 13,22). Tym samym określeniem przełożeni synagogi w Antiochii Pizydyjskiej nazywają kazanie po odczytaniu Prawa i Proroków (Dz 13,15).

Kiedy

List powstał przed Pierwszym Listem Klemensa, datowanym zwykle na około 96 rok. Większość badaczy umieszcza go przed 70 rokiem: autor mówi o ofiarach w czasie teraźniejszym (Hbr 8,4; 10,1-3), argumentuje, że gdyby oczyszczały sumienie, „przestano by je składać” (Hbr 10,2), i nie wspomina o zburzeniu świątyni, choć byłby to jego najmocniejszy argument. Inni zauważają, że autor opisuje przybytek z Tory, a nie świątynię Heroda, więc czas teraźniejszy może być czasem opisu. Najczęściej podaje się lata 60. I wieku, ale nie jest to pewne.

Postacie wymienione w liście

• Melchizedek — król Salemu i kapłan z Rdz 14,18-20; autor zestawia go z Mesjaszem w Hbr 7.
• Abraham — odbiorca przysięgi Boga (Hbr 6,13-15) i wzór wiary (Hbr 11,8-19).
• Mojżesz i Aaron — punkty odniesienia dla Syna (Hbr 3; 5).
• Świadkowie wiary z rozdziału 11, m.in. Henoch, Rachab, Gedeon, Barak, Samson i Jefte.
• Tymoteusz — „brat Tymoteusz został uwolniony” (Hbr 13,23); jedyny człowiek z kręgu autora wymieniony z imienia.

Struktura księgi

Wywód i napomnienie przeplatają się; zwykle wyróżnia się pięć ostrzeżeń: 2,1-4; 3,7–4,13; 5,11–6,12; 10,26-39; 12,14-29.

Przesłanie i główne tematy

Syn jako ostatnie słowo Boga. List nazywa Syna Bogiem, „Twój tron, o Boże, na wieki wieków” (Hbr 1,8), i zaraz dodaje, że „namaścił cię, o Boże, twój Bóg” (Hbr 1,9): Syn ma swojego Boga i Ojca, który Go ustanowił. Tak samo serwis opisuje boskość Jeszui, a argument z pierwszego rozdziału rozbiera tekst o tym, dlaczego Syn stoi ponad aniołami.

Lepsze. To słowo niesie cały list: lepsza nadzieja (Hbr 7,19), lepsze przymierze oparte na lepszych obietnicach (Hbr 8,6), lepsze ofiary (Hbr 9,23), lepsza ojczyzna (Hbr 11,16), lepsze zmartwychwstanie (Hbr 11,35), krew, która mówi lepsze rzeczy niż krew Abla (Hbr 12,24). Autor nie gardzi tym, co było wcześniej; porównuje obraz z tym, co przedstawia.

Najwyższy kapłan i jedna ofiara. UBG pisze „najwyższy kapłan”, po grecku archiereus. Według autora Jeszua jest kapłanem „według mocy niezniszczalnego życia” (Hbr 7,16), który „zawsze żyje, aby wstawiać się za nimi” (Hbr 7,25), i złożył ofiarę raz na zawsze (Hbr 10,10). Trzy razy list nazywa Go pośrednikiem przymierza (Hbr 8,6; 9,15; 12,24), co zgadza się z nauką o jednym pośredniku.

Przymierze i testament. W Hbr 9,15-17 UBG przechodzi od przymierza do testamentu, bo w grece to jedno słowo, diatheke; testament wchodzi w moc przez śmierć, a przymierze Synaju zapieczętowano krwią (Hbr 9,18-20).

Wiara jako wytrwałość. Wiara to tu zaufanie, które działa i czeka, dlatego łączy się z cierpliwością (Hbr 6,12; 10,36) i posłuszeństwem (Hbr 5,9); więcej w tekście czym jest wiara według Biblii. Patriarchowie wyznawali, że są „obcymi i pielgrzymami na ziemi” (Hbr 11,13), a list kończy się tym samym: „Nie mamy tu bowiem miasta trwałego, lecz tego przyszłego szukamy” (Hbr 13,14).

Najważniejsze wersety

Bóg, który wielokrotnie i na różne sposoby przemawiał niegdyś do ojców przez proroków; W tych ostatecznych dniach przemówił do nas przez swego Syna, którego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez którego też stworzył światy; Który, będąc blaskiem jego chwały i wyrazem jego istoty i podtrzymując wszystko słowem swojej mocy, dokonawszy oczyszczenia z naszych grzechów przez samego siebie, zasiadł po prawicy Majestatu na wysokościach;

Hbr 1,1-3 (UBG)

Jedno długie zdanie, które streszcza całą księgę: Bóg mówi przez Syna, Syn oczyszcza z grzechów i zasiada po prawicy.

Nie mamy bowiem najwyższego kapłana, który by nie mógł współczuć naszym słabościom, lecz kuszonego we wszystkim podobnie jak my, ale bez grzechu. Przystąpmy więc z ufnością do tronu łaski, abyśmy dostąpili miłosierdzia i znaleźli łaskę ku pomocy w stosownej chwili.

Hbr 4,15-16 (UBG)

Kapłan, który sam był kuszony, rozumie słabość ludzi, a zarazem pozostał bez grzechu. Jak te dwie rzeczy się łączą, omawia tekst czy Jeszua mógł zgrzeszyć.

Takie zaś jest przymierze, które zawrę z domem Izraela po tych dniach, mówi Pan: Dam moje prawa w ich umysły i wypiszę je na ich sercach. I będę im Bogiem, a oni będą mi ludem.

Hbr 8,10 (UBG)

Nowe przymierze nie przynosi nowego prawa, tylko obiecuje, że te same prawa Boga zostaną wpisane w umysł i serce; tło opisuje artykuł o nowym przymierzu z Jr 31.

A wiara jest podstawą tego, czego się spodziewamy, i dowodem tego, czego nie widzimy.

Hbr 11,1 (UBG)

Najczęściej wyszukiwany werset księgi. Wiara jest tu podstawą (gr. hypostasis, to, na czym się stoi) i dowodem rzeczy niewidzialnych. Słowo po słowie rozbiera go studium Hebrajczyków 11,1, a cały rozdział omawia komentarz do Hebrajczyków 11.

Skoro i my mamy wokół siebie tak wielką chmurę świadków, zrzućmy z siebie wszelki ciężar i grzech, który nas tak łatwo osacza, w cierpliwości biegnijmy w wyznaczonym nam wyścigu; Patrząc na Jezusa, twórcę i dokończyciela wiary, który z powodu przygotowanej mu radości wycierpiał krzyż, nie zważając na hańbę, i zasiadł po prawicy tronu Boga.

Hbr 12,1-2 (UBG)

Świadkowie z rozdziału 11 to nie widzowie na trybunach, tylko ludzie, którzy dali świadectwo życiem; biegacz patrzy na Jeszuę.

List czytany w hebrajskim kontekście

List do Hebrajczyków bywa czytany jako dowód, że Tora przestała obowiązywać. Jego własne słowa mówią o czymś węższym.

Zmiana prawa dotyczy kapłaństwa. „A skoro zmienia się kapłaństwo, musi też nastąpić zmiana prawa” (Hbr 7,12). Autor wyjaśnia: nowy kapłan pochodzi z pokolenia Judy, o którym w sprawie kapłaństwa Mojżesz nic nie mówi (Hbr 7,14), i został nim „nie według cielesnego przykazania prawa” (Hbr 7,16), czyli nie z rodowodu. Zniesione „poprzednie przykazanie” (Hbr 7,18) to w tym kontekście przepis o kapłaństwie, nie Dekalog ani cała Tora.

Przedawnia się porządek służby, nie przykazania. Zdanie „a to, co się przedawnia i starzeje, bliskie jest zaniku” (Hbr 8,13) pada zaraz po obietnicy, że Bóg da swoje prawa w umysły ludu, a rozdział 9 dopowiada, że pierwsze przymierze „miało przepisy o służbie Bożej oraz ziemską świątynię” (Hbr 9,1). Przemija służba w przybytku zbudowanym ręką, a prawo pisane na sercach zostaje. Szerzej: z kim zawarte jest nowe przymierze i łaska a prawo.

Sabat. Rozdział 4 wyprowadza odpoczynek Boży z siódmego dnia stworzenia (Hbr 4,4), czyli z tego samego wydarzenia, którym czwarte przykazanie uzasadnia sabat (Wj 20,11). W Hbr 4,9 autor zmienia słowo na greckie sabbatismos, utworzone od nazwy szabatu; polski przekład tej różnicy nie pokazuje. Rozdział ani nie nakazuje, ani nie znosi dnia siódmego, więc obowiązek sabatu nadal stoi na Dekalogu.

Dzień Przebłagania. Rozdziały 9–10 są zbudowane na liturgii z Kpł 16: najwyższy kapłan wchodzi za zasłonę „raz w roku”, z krwią, za siebie i za lud (Hbr 9,7), a ciała zwierząt ofiarnych spala się poza obozem (Hbr 13,11; Kpł 16,27). Kluczem do tego wywodu są Jom Kippur, zasłona i dwa kozły. Mojżesz „przez wiarę obchodził Paschę” (Hbr 11,28), co łączy list z Paschą.

Pokarmy. Dwa wersety bywają czytane przeciw prawu o pokarmach. Hbr 9,10 mówi o służbie w pierwszym przybytku, czyli o darach i obrzędach ofiarniczych. Hbr 13,9 każe umacniać serce łaską, a nie pokarmami, i od razu dodaje: „Mamy ołtarz, z którego nie mają prawa spożywać ci, którzy służą przybytkowi” (Hbr 13,10), więc chodzi o posiłki związane z ołtarzem. Żaden z tych wersetów nie wspomina zwierząt czystych i nieczystych z Kpł 11, choć część komentatorów czyta Hbr 13,9 szerzej.

Zmarli czekają na zmartwychwstanie. O świadkach wiary list mówi: „Wszyscy oni umarli w wierze, nie otrzymawszy spełnienia obietnic” (Hbr 11,13), a Bóg postanowił, „aby oni nie stali się doskonali bez nas” (Hbr 11,40). Doskonałość przyjdzie wspólnie, przy zmartwychwstaniu, które autor zalicza do podstaw wiary (Hbr 6,2). To zgadza się z tym, co Pismo mówi o stanie po śmierci.

Zapowiedzi Mesjasza

Mało która księga Nowego Przymierza jest tak gęsto utkana z cytatów z Tanach, głównie z Psalmów.

• Ps 2,7 i 2 Sm 7,14 (Hbr 1,5) — „Ty jesteś moim Synem” i obietnica dana Dawidowi o potomku, któremu Bóg będzie ojcem.
• Ps 45,6-7 (Hbr 1,8-9) — królewski psalm, w którym król jest nazwany Bogiem i zarazem namaszczony przez swojego Boga.
• Ps 110,1 i 110,4 (Hbr 1,13; 5,6; 7,17) — autor odnosi do Syna słowa o królu po prawicy i o kapłanie na wieki według porządku Melchizedeka; że postać Melchizedeka zajmowała Żydów tamtych czasów, pokazuje tekst z Qumran 11QMelchizedek.
• Ps 40,6-8 (Hbr 10,5-7) — „Oto przychodzę”. Psalm w UBG ma „lecz otworzyłeś mi uszy”, a list za Septuagintą „przygotowałeś mi ciało”; zob. gdy Nowe Przymierze cytuje Tanach inaczej.
• Jr 31,31-34 (Hbr 8,8-12; 10,16-17) — nowe przymierze z domem Izraela i domem Judy.
• Ha 2,3-4 (Hbr 10,37-38) — „A sprawiedliwy będzie żył z wiary”, odniesione do czekania na przyjście Mesjasza.

Do tego dochodzi obraz przybytku zbudowanego według wzoru z góry (Hbr 8,5; Wj 25,40); zob. dlaczego wzór przybytku był z nieba.

Dla ucznia: motywy i pytania

• „Dzisiaj” — słowo z Psalmu 95 wraca w Hbr 3,7; 3,13; 3,15 i 4,7.
• Odpoczynek — ziemia obiecana, dzień siódmy i odpoczynek Boga splecione w jeden obraz (Hbr 3–4).
• Raz na zawsze — ofiary powtarzane codziennie i co roku wobec jednej ofiary Syna (Hbr 7,27; 9,25-26; 10,11-12).
• Przysięga Boga — wobec Abrahama (Hbr 6,13) i przy ustanowieniu kapłana (Hbr 7,20-22).
• Miasto — Abraham czeka na miasto mające fundamenty (Hbr 11,10), wierzący szukają miasta przyszłego (Hbr 13,14).

Czy Hebrajczyków 4 znosi sabat?

Nie. Rozdział opiera odpoczynek na siódmym dniu stworzenia (Hbr 4,4), tym samym, który uzasadnia czwarte przykazanie (Wj 20,11), i mówi, że odpoczynek dla ludu Bożego „zostaje” (Hbr 4,9). Obie strony sporu omawia artykuł Hebrajczyków 4 — czy odpocznienie znosi sabat.

Czy Hbr 6,4-6 znaczy, że odstępca nie może wrócić?

Autor opisuje ludzi, którzy świadomie porzucili Mesjasza i „sami sobie znowu krzyżują Syna Bożego” (Hbr 6,6): dopóki trwają w tej postawie, nie ma dla nich innej drogi do pokuty. Zaraz potem pisze: „jesteśmy co do was przekonani o czymś lepszym” (Hbr 6,9). Ostrzeżenie ma zatrzymać, nie odebrać nadzieję; zob. czy odpadnięcie jest nieodwracalne oraz tekst o grzechu dobrowolnym z Hbr 10,26-31.

Czy bohaterowie z rozdziału 11 są już w niebie?

List mówi, że umarli, nie otrzymawszy spełnienia obietnic (Hbr 11,13), i że nie osiągną doskonałości bez nas (Hbr 11,39-40), więc czekają na zmartwychwstanie razem z wierzącymi wszystkich pokoleń. Henoch „został przeniesiony, aby nie oglądał śmierci” (Hbr 11,5); jak to rozumieć, wyjaśnia artykuł czy Henoch i Eliasz poszli do nieba.

Czy Ewangelia Hebrajczyków to ta sama księga?

Nie. Ewangelia Hebrajczyków to zaginiony tekst z kręgu wierzących pochodzenia żydowskiego, znany tylko z krótkich przytoczeń u pisarzy wczesnochrześcijańskich (m.in. Klemensa Aleksandryjskiego, Orygenesa i Hieronima). Nie weszła do kanonu i z listem łączy ją tylko nazwa.

Czytaj dalej

• List do Hebrajczyków 1 w przekładzie interlinearnym
• Porównanie przekładów Hebrajczyków 1
• Księga Kapłańska
• Księga Psalmów
• List do Rzymian
• List Jakuba — następna księga w kanonie
• Czy w Królestwie będą składane ofiary?
• Przymierza — nić przewodnia całego Pisma