1 List Piotra to pięciorozdziałowy list apostoła Piotra do wierzących rozproszonych po północnej i zachodniej Azji Mniejszej, którzy za swoją wiarę znosili oszczerstwa i wrogość otoczenia. W jednym zdaniu: kto przez zmartwychwstanie Jeszui (Jezusa) otrzymał żywą nadzieję, ma żyć świętym życiem jako obcy w tym świecie, odpłacać dobrem za zło i znosić cierpienie tak, jak znosił je Mesjasz, czekając na Jego przyjście.
Streszczenie w 5 zdaniach
- Piotr pozdrawia wybranych, rozproszonych w pięciu prowincjach Azji Mniejszej, i przypomina im, że Bóg zrodził ich na nowo do żywej nadziei przez wskrzeszenie Mesjasza, a próby mają wypróbować ich wiarę jak złoto w ogniu.
- Wzywa ich do świętości, bo zostali wykupieni krwią Mesjasza jak krwią baranka bez skazy, i mówi, że teraz są domem z żywych kamieni, królewskim kapłaństwem i ludem Bożym.
- Jako obcy i goście mają postępować nienagannie wobec władz, panów, w małżeństwie i między sobą, a wzorem jest Jeszua, który cierpiał niewinnie i nie odpowiadał złorzeczeniem.
- Kto cierpi za dobro, jest błogosławiony, bo Mesjasz też cierpiał, sprawiedliwy za niesprawiedliwych; dlatego wierzący mają zerwać z dawnym pogańskim życiem, kochać się gorliwie i nie dziwić się ogniowi prześladowań.
- Na koniec Piotr jako współstarszy upomina starszych, by paśli stado bez chciwości, wszystkich wzywa do pokory i czujności wobec diabła, a pozdrowienia przesyła przez Sylwana od kościoła w Babilonie i od Marka.
Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale
Nadzieja i nowa tożsamość — rozdziały 1–2
Rozdział 1 — Po pozdrowieniu Piotr błogosławi Boga za nowe narodzenie do żywej nadziei i za dziedzictwo, które czeka na objawienie w czasie ostatecznym; o tym zbawieniu dopytywali się już prorocy. Potem wzywa do świętości, bo zostali wykupieni drogą krwią Mesjasza, a słowo, które im głoszono, trwa na wieki.
Rozdział 2 — Wierzący mają pragnąć „mleka słowa” jak niemowlęta i dać się budować jako żywe kamienie na Mesjaszu, kamieniu odrzuconym przez ludzi, a wybranym przez Boga; nazywa ich rodem wybranym i królewskim kapłaństwem. Od wersetu 11 zaczynają się pouczenia dla obcych i gości: posłuszeństwo władzy, szacunek sług wobec panów, nawet przykrych, i przykład Mesjasza, który poniósł nasze grzechy na drzewo.
Życie wśród pogan i cierpienie za dobro — rozdziały 3–4
Rozdział 3 — Żony mają zjednywać niewierzących mężów postępowaniem, a nie strojem, na wzór Sary; mężowie mają je szanować. Potem Piotr cytuje Psalm 34, uczy, by nie oddawać złem za zło, i być gotowym uzasadnić swoją nadzieję; przywołuje Mesjasza, który cierpiał raz za grzechy, oraz Noego i osiem osób ocalonych w arce jako obraz chrztu.
Rozdział 4 — Skoro Mesjasz cierpiał w ciele, wierzący mają żyć resztę czasu dla woli Boga, a nie dla rozpusty i bałwochwalstwa, w których żyli dawniej; koniec się zbliża, więc trzeba modlitwy, miłości, gościnności i służby darami. Ogień prześladowań nie powinien ich dziwić: kto cierpi jako chrześcijanin, niech się nie wstydzi, bo sąd zaczyna się od domu Bożego.
Pasterze, pokora i pożegnanie — rozdział 5
Rozdział 5 — Piotr, „świadek cierpień Chrystusa”, prosi starszych, by paśli stado dobrowolnie, bez brudnego zysku i bez panowania, bo Najwyższy Pasterz da im niewiędnącą koronę. Wszystkich wzywa do pokory, zaufania Bogu i czujności wobec diabła, po czym przesyła pozdrowienia.
Autor, adresaci i czas powstania
List otwiera się podpisem: „Piotr, apostoł Jezusa Chrystusa” (1 P 1,1). To Szymon zwany Kefasem, rybak z Galilei. W liście mówi o sobie: „również starszy i świadek cierpień Chrystusa” (1 P 5,1), a pouczenie dla starszych przypomina polecenie, które sam usłyszał: „Paś moje owce” (J 21,16).
Przy końcu listu pojawiają się dwie postacie. „Przez Sylwana, wiernego wam brata, jak sądzę, napisałem krótko” (1 P 5,12) — to najpewniej Sylas, towarzysz Pawła (Dz 15,22), który pomagał w spisaniu listu albo go doręczył; tekst nie rozstrzyga. Pozdrawia też „Marek, mój syn” (1 P 5,13), czyli prawdopodobnie Jan Marek (Dz 12,12), którego tradycja z II wieku uważa za autora Ewangelii Marka spisanej z relacji Piotra.
List jest zaadresowany „do wychodźców rozproszonych w Poncie, Galacji, Kapadocji, Azji i Bitynii” (1 P 1,1), czyli do wierzących na terenie dzisiejszej Turcji. Słowo diaspora opisywało Żydów poza ziemią Izraela, ale wielu adresatów wyszło z pogaństwa: mówi o ich dawnej „nieświadomości” (1 P 1,14), o wykupieniu „z waszego marnego postępowania przekazanego przez ojców” (1 P 1,18) i o tym, że kiedyś „nie byliście ludem” (1 P 2,10).
Miejsce pisania to „kościół w Babilonie” (1 P 5,13). Większość komentatorów, już od Euzebiusza z Cezarei (Historia kościelna II,15), czyta to jako przenośne określenie Rzymu; dosłowny Babilon w Mezopotamii jest mniej prawdopodobny.
Datowanie jest sporne. Jeśli list napisał sam Piotr, powstał przed jego śmiercią, którą tradycja umieszcza w Rzymie za Nerona, czyli w połowie lat 60. I wieku. Część badaczy uważa go za dzieło ucznia z lat 70–90, bo greka jest staranna (por. Dz 4,13), a Babilon jako szyfr Rzymu pojawia się w pismach żydowskich dopiero po 70 roku. Obrońcy autorstwa Piotra odpowiadają, że grekę mógł nadać Sylwan. 2 List Piotra zna już ten list („piszę do was już ten drugi list”, 2 P 3,1), a oba teksty zachowały się razem w papirusie P72.
Czego w liście nie ma: krzyż Piotra i apokryfy
Pismo mówi o śmierci Piotra tylko tyle, że Jeszua zapowiedział mu starość, w której „inny cię opasze”, a ewangelista dodaje, że powiedział to, „dając znać, jaką śmiercią miał uwielbić Boga” (J 21,18-19). Szczegół o ukrzyżowaniu głową w dół podaje dopiero Euzebiusz (Historia kościelna III,1) za Orygenesem, a rozwija go apokryf Dzieje Piotra. Stąd pochodzi odwrócony krzyż, nazywany krzyżem Piotra: to symbol tradycji, nie Biblii. Poza kanonem zostały też pisma podpisane imieniem Piotra: Ewangelia Piotra, znana z fragmentu z Achmim, i Apokalipsa Piotra z II wieku, którą Kanon Muratoriego wymienia z zastrzeżeniem, że część wiernych nie chce jej czytania w kościele.
Struktura księgi
| Część | Rozdziały | Treść |
|---|---|---|
| Nadzieja i nowa tożsamość | 1–2 | Pozdrowienie (1,1-2), żywa nadzieja i próby wiary (1,3-12), wezwanie do świętości (1,13–2,3), żywe kamienie i lud Boży (2,4-10), pierwsze pouczenia: władza, słudzy i przykład Mesjasza (2,11-25). |
| Życie wśród pogan i cierpienie za dobro | 3–4 | Żony i mężowie (3,1-7), jedność i dobro w odpowiedzi na zło (3,8-17), Mesjasz, Noe i chrzest (3,18-22), zerwanie z pogańskim życiem i służba darami (4,1-11), ogień prześladowań (4,12-19). |
| Pasterze, pokora i pożegnanie | 5 | Upomnienie starszych (5,1-4), pokora i czujność (5,5-11), Sylwan, Babilon, Marek i pozdrowienia (5,12-14). |
Przesłanie i główne tematy
Żywa nadzieja. List zaczyna się od zmartwychwstania: Bóg „zrodził nas na nowo do żywej nadziei” (1 P 1,3). Ta nadzieja ma swój termin. Dziedzictwo jest zachowane w niebie (1 P 1,4), ale samo zbawienie ma się objawić „w czasie ostatecznym” (1 P 1,5), a koronę wierni otrzymają, „gdy się objawi Najwyższy Pasterz” (1 P 5,4). Wzrok jest skierowany na przyjście Mesjasza, nie na chwilę śmierci.
Świętość. Wezwanie „Świętymi bądźcie, bo ja jestem święty” (1 P 1,16) Piotr bierze wprost z Tory. Oznacza ona konkretne zerwanie z pijaństwem, rozpustą i bałwochwalstwem (1 P 4,3).
Cierpienie za dobro. Adresatów nie skazują jeszcze sądy, ale sąsiedzi oczerniają ich „jako złoczyńców” (1 P 2,12). Piotr odróżnia cierpienie zasłużone od cierpienia za wierność (1 P 4,15-16). Wzorem jest Jeszua, który „cierpiał za nas, zostawiając nam przykład” (1 P 2,21).
Obcy wśród narodów. Wierzący są „jak obcy i goście” (1 P 2,11). Mają szanować władzę i porządek domu (1 P 2,13-17), ale sam Piotr wcześniej powiedział przed Sanhedrynem: „Bardziej trzeba słuchać Boga niż ludzi” (Dz 5,29).
Wspólnota i pokora. Piotr przypomina, że „miłość zakrywa mnóstwo grzechów” (1 P 4,8), co jest echem Prz 10,12. Dary mają służyć innym (1 P 4,10), a starsi mają być wzorem dla stada, nie panami (1 P 5,3).
Najważniejsze wersety
Błogosławiony niech będzie Bóg i Ojciec naszego Pana Jezusa Chrystusa, który według swego wielkiego miłosierdzia zrodził nas na nowo do żywej nadziei przez wskrzeszenie Jezusa Chrystusa z martwych;
1 P 1,3 (UBG)
Otwarcie listu: nadzieja wyrasta ze zmartwychwstania Mesjasza. To rama całego listu.
Lecz jak ten, który was powołał, jest święty, tak i wy bądźcie świętymi we wszelkim waszym postępowaniu; Gdyż jest napisane: Świętymi bądźcie, bo ja jestem święty.
1 P 1,15-16 (UBG)
Cytat z Księgi Kapłańskiej (Kpł 11,44; 19,2). Bóg nie zmienił miary świętości dla wierzących z pogan.
Lecz wy jesteście rodem wybranym, królewskim kapłaństwem, narodem świętym, ludem nabytym, abyście rozgłaszali cnoty tego, który was powołał z ciemności do swej cudownej światłości; Wy, którzy kiedyś nie byliście ludem, teraz jesteście ludem Bożym, wy, którzy kiedyś nie dostąpiliście miłosierdzia, teraz miłosierdzia dostąpiliście.
1 P 2,9-10 (UBG)
Tytuły Izraela spod Synaju (Wj 19,5-6) i słowa Ozeasza (Oz 2,23) Piotr odnosi do zboru w Mesjaszu.
Do tego bowiem jesteście powołani, bo i Chrystus cierpiał za nas, zostawiając nam przykład, abyście szli w jego ślady; Który grzechu nie popełnił, a w jego ustach nie znaleziono podstępu; Który, gdy mu złorzeczono, nie odpowiadał złorzeczeniem, gdy cierpiał, nie groził, ale powierzył sprawę temu, który sądzi sprawiedliwie. On nasze grzechy na swoim ciele poniósł na drzewo, abyśmy obumarłszy grzechom, żyli dla sprawiedliwości; przez jego rany zostaliście uzdrowieni.
1 P 2,21-24 (UBG)
Jedno z najpełniejszych w Nowym Testamencie odczytań Izajasza 53 w kluczu męki Jeszui: bez grzechu, bez podstępu, z grzechami innych na drzewie.
Lecz Pana Boga uświęcajcie w waszych sercach i bądźcie zawsze gotowi udzielić odpowiedzi każdemu, kto domaga się od was uzasadnienia waszej nadziei, z łagodnością i bojaźnią.
1 P 3,15 (UBG)
Wiara, która umie się wytłumaczyć, ale „z łagodnością i bojaźnią”. Szczegółowe studium tego zdania: 1 Piotra 3,15 werset po wersecie.
Wszystkie wasze troski przerzućcie na niego, gdyż on troszczy się o was. Bądźcie trzeźwi, czuwajcie, bo wasz przeciwnik, diabeł, jak lew ryczący krąży, szukając, kogo by pożreć.
1 P 5,7-8 (UBG)
Ufność (echo Ps 55,22) i czujność obok siebie.
Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma
Piotr opisuje zbory z pogan językiem Tory i nie tworzy dla nich osobnego słownika. Tytuły z 1 P 2,9 to słowa, które Jahwe (PAN) powiedział Izraelowi pod Synajem: „będziecie mi królestwem kapłanów i narodem świętym” (Wj 19,6). Wierzący z narodów zostają włączeni w to królewskie kapłaństwo.
Wezwanie do świętości pochodzi z Księgi Kapłańskiej. W Kpł 11,44 zamyka ono przepisy o zwierzętach czystych i nieczystych, a w Kpł 19,2 otwiera zbiór praw o życiu codziennym. W obu świętość (hebr. kodesz) oznacza oddzielenie dla Boga w konkretnych sprawach, w tym przy stole (prawo o pokarmach).
Rozdział 1 jest pełen obrazów z Paschy. Wezwanie „przepaszcie biodra waszego umysłu” (1 P 1,13) przypomina nakaz jedzenia baranka w drodze: „Wasze biodra będą przepasane” (Wj 12,11). Wykupienie „drogą krwią Chrystusa jako baranka niewinnego i nieskalanego” (1 P 1,19) nawiązuje do baranka, który „ma być bez skazy” (Wj 12,5). Piotr czyta śmierć Jeszui przez święto Paschy.
Zwrot „obcy i goście” odpowiada wyznaniu Abrahama: „Jestem wśród was przybyszem i przychodniem” (Rdz 23,4); w greckim przekładzie Tory stoją tam te same dwa słowa, których używa Piotr.
Zapowiedzi Mesjasza
Piotr mówi wprost, że prorocy badali, na jaki czas wskazywał „Duch Chrystusa, który był w nich”, zapowiadając cierpienia Mesjasza i późniejszą chwałę (1 P 1,11). Ten porządek, najpierw cierpienie, potem chwała, przewija się przez cały list.
Najwięcej miejsca zajmuje Izajasz 53. O Słudze prorok mówi: „ani nie znaleziono fałszu w jego ustach” (Iz 53,9) i „jego ranami zostaliśmy uzdrowieni” (Iz 53,5); Piotr powtarza oba zdania o Jeszui (1 P 2,22.24), a zbłąkane owce z Iz 53,6 wracają w 1 P 2,25 jako ci, którzy nawrócili się do „Pasterza i Biskupa waszych dusz”. Zob. kim jest cierpiący Sługa z Izajasza 53.
Drugi zbiór tekstów to kamień węgielny i kamień potknięcia: Iz 28,16, Ps 118,22 i Iz 8,14 splecione w 1 P 2,6-8. Wreszcie po słowach Iz 40,8, że „słowo naszego Boga trwa na wieki”, Piotr dodaje: to słowo wam zwiastowano (1 P 1,25).
Dla ucznia: motywy i pytania
- Złoto próbowane w ogniu (1,7) i „ogień” prześladowań (4,12).
- Przepasane biodra, baranek bez skazy — obrazy z Paschy (1,13.19).
- Mleko słowa i żywe kamienie duchowego domu (2,2-5).
- Obcy i goście, rozproszenie, Babilon — życie z dala od domu (1,1; 2,11; 5,13).
- Pasterz i stado (2,25; 5,2-4) oraz lew ryczący (5,8).
Czy Jeszua po śmierci głosił zmarłym w więzieniu?
Zdanie, że Mesjasz „głosił też duchom będącym w więzieniu” (1 P 3,19), sam Piotr osadza w czasie: chodzi o tych, którzy byli nieposłuszni „za dni Noego”, kiedy budowano arkę (1 P 3,20). Duch Mesjasza działał już w dawnych prorokach (1 P 1,11), a 2 P 2,5 nazywa Noego kaznodzieją sprawiedliwości. Najprostszy odczyt: tamto pokolenie było ostrzegane za życia, przez Noego, a teraz jest w „więzieniu” śmierci. Tekst nie mówi o drugiej szansie po śmierci. Szerzej: komu Jeszua głosił według 1 P 3,19.
Czy według Piotra zbawia sama woda chrztu?
Nie. Piotr pisze, że chrzest zbawia, ale od razu zastrzega, że „nie jest usunięciem cielesnego brudu, ale odpowiedzią czystego sumienia wobec Boga” i działa „przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa” (1 P 3,21). Zanurzenie jest odpowiedzią wiary, a nie magicznym obmyciem (więcej o 1 P 3,21).
Czy dziedzictwo zachowane w niebie znaczy, że zmarli idą do nieba?
List mówi, gdzie dziedzictwo jest przechowywane, a nie dokąd idzie człowiek po śmierci. Zbawienie ma się objawić „w czasie ostatecznym” (1 P 1,5), łaska zostanie dana „przy objawieniu Jezusa Chrystusa” (1 P 1,13), a korona, gdy objawi się Najwyższy Pasterz (1 P 5,4). Słowo „dusza” oznacza u Piotra człowieka i jego życie: w arce ocalało „osiem dusz” (1 P 3,20), czyli osiem osób. Zgadza się to z biblijnym obrazem śmierci jako snu do zmartwychwstania (co mówi Biblia o stanie po śmierci).
Czy Piotr pisze jako zwierzchnik całego Kościoła?
Nazywa się apostołem (1 P 1,1), ale do starszych zwraca się jako „również starszy” (1 P 5,1) i ostrzega ich przed tym, by panowali nad dziedzictwem Pana (1 P 5,3). Jedynym, którego list nazywa Najwyższym Pasterzem, jest Jeszua (1 P 5,4). Zob. też: czy Piotr był pierwszym papieżem.
Czytaj dalej
- 1 List Piotra 1 w przekładzie interlinearnym
- Porównanie przekładów 1 Piotra 1
- Streszczenie 1 Listu Piotra, rozdział 1
- 2 List Piotra
- List Jakuba — drugi z listów powszechnych o próbach wiary
- Księga Izajasza — źródło najważniejszych cytatów listu
- Wersety o prześladowaniu
