2 List Jana to jedna z najkrótszych ksiąg Biblii: jeden rozdział i trzynaście wersetów. Autor, który nazywa siebie Starszym, pisze w nim „do wybranej pani i do jej dzieci”, najpewniej do zboru. Streszczenie w jednym zdaniu: trwajcie w prawdzie i miłości, czyli w przykazaniach, a wędrownych nauczycieli, którzy przeczą, że Jeszua (Jezus) Mesjasz przyszedł w ciele, nie przyjmujcie do domu.
Streszczenie w 5 zdaniach
- Starszy pozdrawia wybraną panią i jej dzieci, które kocha „w prawdzie”, i życzy im łaski, miłosierdzia i pokoju od Boga Ojca i od Jego Syna.
- Cieszy się, że część jej dzieci postępuje w prawdzie, i przypomina przykazanie znane od początku: wzajemną miłość.
- Miłość definiuje wprost jako życie według Bożych przykazań (2 J 1,6).
- Ostrzega przed wieloma zwodzicielami, którzy nie uznają, że Mesjasz przyszedł w ciele, i przypomina, że kto nie trwa w nauce Mesjasza, „ten nie ma Boga”.
- Zakazuje przyjmowania takich nauczycieli do domu i pozdrawiania ich, a resztę spraw odkłada do osobistej wizyty i przekazuje pozdrowienia od dzieci „wybranej siostry”.
Streszczenie szczegółowe — werset po wersecie
Księga ma jeden rozdział, więc streszczamy ją po kolejnych fragmentach. Omówienie z komentarzem znajdziesz w streszczeniu rozdziału 1 Drugiego Listu Jana.
W. 1–3, pozdrowienie. Nadawca nie podaje imienia, przedstawia się jako „Starszy”. Adresatkę i jej dzieci kocha on sam i „wszyscy, którzy poznali prawdę”. W trzech wersetach słowo prawda pada cztery razy, a pozdrowienie kończy się życzeniem łaski i pokoju „w prawdzie i miłości”.
W. 4–6, radość i przykazanie. Starszy cieszy się z dzieci, które „postępują w prawdzie”. Nie pisze nic nowego: chodzi o przykazanie, „które mieliśmy od początku, abyśmy się wzajemnie miłowali”. Zaraz potem definiuje miłość jako postępowanie według Bożych przykazań.
W. 7–9, ostrzeżenie. Tu pada powód listu: „pojawiło się na świecie wielu zwodzicieli”, którzy nie uznają, że Mesjasz przyszedł w ciele. Każdego z nich Starszy nazywa zwodzicielem i antychrystem. Miarą jest nauka Mesjasza: kto w niej pozostaje, „ten ma i Ojca, i Syna”.
W. 10–11, granica gościnności. Kogoś, kto tej nauki nie przynosi, zbór ma nie przyjmować do domu ani nie pozdrawiać, bo kto go pozdrawia, „staje się uczestnikiem jego złych uczynków”. Zbory spotykały się wtedy w domach (Flm 1,2), a gościna dla wędrownego nauczyciela oznaczała dach, jedzenie i słuchaczy.
W. 12–13, zakończenie. Starszy ma jeszcze wiele do napisania, ale liczy na odwiedziny i rozmowę osobiście, „aby nasza radość była pełna”. Na koniec przekazuje pozdrowienia od dzieci wybranej siostry.
Autor, adresaci i okoliczności
List nie podaje imienia nadawcy. Autor nazywa siebie Starszym (gr. presbyteros), tak jak w 3 Liście Jana (3 J 1,1).
- Starszy — według tradycji apostoł Jan, syn Zebedeusza (o sporze niżej).
- Wybrana pani i jej dzieci — gr. eklektē kyria. Niektórzy brali jedno z tych słów za imię (Kyria albo Eklekta). Większość komentatorów widzi w „pani” zbór, a w „dzieciach” jego członków. Przemawia za tym sam tekst: Starszy przechodzi na liczbę mnogą („słyszeliście”, „Miejcie się na baczności”, „do was”) i kończy pozdrowieniem od dzieci siostry, a nie od niej samej. Obraz wspólnoty jako kobiety zna też Tanach (córka Syjonu).
- Dzieci wybranej siostry — wierzący ze zboru, w którym przebywa Starszy (w. 13).
- Zwodziciele — wędrowni nauczyciele; grecki tekst w. 7 mówi dosłownie, że wyszli na świat. List nie podaje ich imion ani szczegółów ich nauki. Łączenie ich z doketyzmem (poglądem, że Mesjasz tylko wydawał się mieć ciało) albo z Kerintem, o którym pisze Ireneusz z Lyonu, to hipoteza komentatorów.
Autor i czas powstania
Z samego tekstu wiadomo tyle: autor nazywa się Starszym, zna adresatów osobiście i używa słownictwa 1 Listu Jana: prawda, przykazanie „od początku”, wyznanie, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele (1 J 4,2), radość, która ma być pełna (1 J 1,4).
Tradycja od II wieku przypisuje listy Jana apostołowi Janowi, a jako miejsce jego ostatnich lat wskazuje Efez. Zgody nie było jednak od początku. Euzebiusz z Cezarei w Historii kościelnej (III,25) zalicza 2 i 3 List Jana do ksiąg spornych i zostawia otwartym, czy pochodzą od ewangelisty, czy od innego Jana. W tym samym dziele (III,39) przytacza Papiasza, który obok apostoła wymienia Jana Starszego; stąd część badaczy przypisuje list jemu. Datowanie jest przybliżone: najczęściej koniec I wieku, około 90–100 roku, blisko 1 Listu Jana. Który z listów powstał pierwszy, nie wiadomo.
Struktura księgi
| Część | Wersety | Treść |
|---|---|---|
| Pozdrowienie | 1–3 | Starszy do wybranej pani; prawda, miłość, łaska od Ojca i Syna |
| Pochwała i przypomnienie | 4–6 | radość z tych, którzy postępują w prawdzie; przykazanie wzajemnej miłości |
| Ostrzeżenie | 7–9 | zwodziciele przeczący przyjściu Mesjasza w ciele; trwanie w nauce |
| Nakaz praktyczny | 10–11 | nie przyjmować fałszywych nauczycieli do domu ani ich nie pozdrawiać |
| Zakończenie | 12–13 | zapowiedź wizyty, pozdrowienia od siostrzanego zboru |
Przesłanie i główne tematy
Prawda i miłość razem. Prawda nie jest tu zbiorem twierdzeń, tylko czymś, co „pozostaje w nas” i w czym się chodzi. Miłość bez prawdy zamienia się w gościnność dla każdego, prawda bez miłości w zimną poprawność. List łączy oba słowa w jednym wyrażeniu (w. 3).
Miłość to posłuszeństwo. Kochać znaczy postępować według przykazań (w. 6). Ta sama myśl wraca w 1 J 5,3 i w słowach Jeszui: „Jeśli mnie miłujecie, zachowujcie moje przykazania” (J 14,15). Jak łączy się to z darmową łaską, omawiamy w tekście łaska i Prawo.
Mesjasz, który przyszedł w ciele. Grecki imiesłów w w. 7 stoi w czasie teraźniejszym (erchomenon, dosł. przychodzący), inaczej niż w 1 J 4,2; komentatorzy spierają się, czy to różnica znaczenia, czy stylu. Sedno jest jedno: prawdziwe człowieczeństwo Syna (J 1,14), o którym piszemy w artykule o wcieleniu.
Antychryst działa już teraz. Słowo antychryst występuje w Biblii wyłącznie w 1 i 2 Liście Jana. W 2 J 1,7 jest nim każdy zwodziciel, który przeczy prawdzie o Mesjaszu. Szerszy obraz daje artykuł Antychryst w Biblii.
Najważniejsze wersety
A teraz proszę cię, pani, nie piszę ci jako nowe przykazanie, ale jako to, które mieliśmy od początku, abyśmy się wzajemnie miłowali. A na tym polega miłość, żebyśmy postępowali według jego przykazań. A przykazanie jest takie, jak słyszeliście od początku, że macie według niego postępować.
2 J 1,5-6 (UBG)
Przykazanie miłości nie jest nowością, a miłość ma konkretną treść: życie według przykazań.
Gdyż pojawiło się na świecie wielu zwodzicieli, którzy nie uznają, że Jezus Chrystus przyszedł w ciele. Taki jest zwodzicielem i antychrystem.
2 J 1,7 (UBG)
Oś listu i najprostsza definicja antychrysta w Piśmie. Szczegółowo omawia go studium wersetu 2 J 1,7.
Każdy, kto wykracza poza naukę Chrystusa, a nie pozostaje w niej, ten nie ma Boga. Kto pozostaje w nauce Chrystusa, ten ma i Ojca, i Syna.
2 J 1,9 (UBG)
W części rękopisów zamiast wykracza stoi idzie naprzód; część komentatorów widzi w tym przytyk wobec nauczycieli uważających się za postępowych. UBG idzie za pierwszą lekcją.
Jeśli ktoś przychodzi do was i nie przynosi tej nauki, nie przyjmujcie go do domu ani go nie pozdrawiajcie. Kto bowiem takiego pozdrawia, staje się uczestnikiem jego złych uczynków.
2 J 1,10-11 (UBG)
Praktyczny nakaz dla zboru: nie udzielać gościny ani poparcia fałszywym nauczycielom.
Mam wam wiele do napisania, ale nie chcę posługiwać się papierem i atramentem. Mam jednak nadzieję, że przybędę do was i porozmawiam z wami osobiście, aby nasza radość była pełna.
2 J 1,12 (UBG)
List jest tylko zapowiedzią. Najważniejsze sprawy Starszy chce omówić osobiście, dosłownie usta do ust.
Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma
List jest napisany po grecku, ale jego słownik jest hebrajski. Postępować (gr. peripateō, dosł. chodzić) odpowiada hebrajskiemu halach, od którego pochodzi późniejszy termin halacha, droga życia według Prawa. Tora wzywa Izrael, by chodził za Jahwe (PAN) i przestrzegał Jego przykazań (Pwt 13,4).
Przykazanie „od początku” też pochodzi z Tory: miłość bliźniego nakazuje Kpł 19,18, miłość do Boga Pwt 6,5. List nie wylicza przykazań, bo zakłada, że czytelnicy je znają, i nie sugeruje, że przestały obowiązywać: ich zachowywanie jest definicją miłości. Ich rdzeń omawia strona Dziesięć przykazań.
Najbliższą analogią dla w. 9–11 jest Pwt 13,1-4. Tora każe nie słuchać proroka, który wzywa do służby innym bogom, nawet jeśli jego znak się spełni, bo w ten sposób Bóg „doświadcza was, aby poznać, czy miłujecie Pana”. Sprawdzianem nie jest cud, tylko zgodność z tym, co Bóg objawił wcześniej. Starszy stosuje tę zasadę do nauki o Mesjaszu.
Dla ucznia: motywy i pytania
- Prawda — pięć razy w w. 1–4: prawdę się zna, w niej się kocha i w niej się chodzi.
- Chodzenie — trzy razy postępować (w. 4 i 6): wiara jako sposób życia.
- Od początku — dwa razy (w. 5–6): przeciw nowinkom to, co znane od początku.
- Pozostawanie — w. 2 i 9: prawda pozostaje w wierzących, wierzący w nauce.
- Klamra — list otwiera wybrana pani, zamyka wybrana siostra (w. 1 i 13).
Czy przykazanie miłości jest nowe, czy stare?
Jedno i drugie. W 2 J 1,5 i 1 J 2,7 Starszy pisze, że nie podaje nowego przykazania, w 1 J 2,8, że zarazem pisze nowe. Treść pochodzi z Tory (Kpł 19,18), a nowa jest miara, którą wskazał Jeszua: „tak jak ja was umiłowałem” (J 13,34).
Czy 2 J 1,10 zakazuje rozmowy z inaczej wierzącymi?
Kontekst mówi o czymś węższym: o wędrownych nauczycielach, dla których przyjęcie do domu oznaczało gościnę, utrzymanie i często zgromadzenie zboru pod tym dachem. Pozdrowienie jest tu publicznym poparciem, dlatego w. 11 mówi o współudziale w złych uczynkach. Jak daleko zakaz sięga poza sytuację zboru, komentatorzy oceniają różnie. Szerzej o tym, co Biblia mówi o gościnności.
Kogo Starszy nazywa antychrystem?
Każdego zwodziciela, który nie uznaje, że Mesjasz przyszedł w ciele (2 J 1,7). 1 List Jana dodaje, że już „teraz pojawiło się wielu antychrystów” (1 J 2,18), a antychrystem jest ten, kto „wypiera się Ojca i Syna” (1 J 2,22). Więcej w odpowiedzi na pytanie, kim jest antychryst według Biblii.
Czym 2 List Jana różni się od 3 Listu Jana?
Oba pisze Starszy i oba kończą się zapowiedzią rozmowy osobiście (2 J 1,12; 3 J 1,13-14). 2 J ostrzega zbór przed przyjmowaniem fałszywych nauczycieli. 3 J chwali Gajusa za gościnę dla prawdziwych braci i gani Diotrefesa, który „sam braci nie przyjmuje” (3 J 1,10).
