Dwa zdania w Nowym Przymierzu łączą zanurzenie ze zbawieniem tak ściśle, że trudno je potraktować jako czystą symbolikę. Warto przeczytać je dokładnie, bo oba zawierają zastrzeżenia, które w streszczeniach zwykle znikają.
Zdanie Piotra
Niegdyś nieposłusznym, gdy za dni Noego raz oczekiwała Boża cierpliwość, kiedy budowano arkę, w której niewiele, to jest osiem dusz, zostało uratowanych przez wodę. Teraz też chrzest, będąc tego odbiciem, zbawia nas – nie jest usunięciem cielesnego brudu, ale odpowiedzią czystego sumienia wobec Boga – przez zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa;
1 P 3,20-21
Piotr robi tu trzy rzeczy naraz. Mówi, że chrzest zbawia. Natychmiast wyklucza jedno rozumienie: nie chodzi o usunięcie brudu z ciała. I podaje własną definicję: odpowiedź czystego sumienia wobec Boga. Na końcu wskazuje, przez co to działa — przez zmartwychwstanie Mesjasza, a nie przez samą wodę.
Struktura zdania jest więc ostrożniejsza, niż sugeruje pierwsze wrażenie. Zbawia coś, czego zewnętrzną stroną jest obmycie, ale czego istotą jest zwrócenie się do Boga.
Kto uwierzy i ochrzci się, będzie zbawiony, ale kto nie uwierzy, będzie potępiony.
Mk 16,16
Drugie zdanie warto przeczytać zwracając uwagę na jego drugą połowę. Warunkiem potępienia jest niewiara, nie brak chrztu. Gdyby chrzest był samodzielnym warunkiem, zdanie musiałoby brzmieć symetrycznie — a nie brzmi.
Jak mówią o tym Dzieje i listy
Wezwanie Piotra w dniu Pięćdziesiątnicy łączy zanurzenie z przebaczeniem bez żadnych zastrzeżeń, podobnie jak słowa Ananiasza do Saula.
Wtedy Piotr powiedział do nich: Pokutujcie i niech każdy z was ochrzci się w imię Jezusa Chrystusa na przebaczenie grzechów, a otrzymacie dar Ducha Świętego.
Dz 2,38
Dlaczego teraz zwlekasz? Wstań, ochrzcij się i obmyj swoje grzechy, wzywając imienia Pana.
Dz 22,16
Paweł opisuje chrzest jako uczestnictwo w śmierci i zmartwychwstaniu, a nie jako deklarację.
Czyż nie wiecie, że my wszyscy, którzy zostaliśmy ochrzczeni w Jezusie Chrystusie, w jego śmierci zostaliśmy ochrzczeni? Zostaliśmy więc pogrzebani z nim przez chrzest w śmierci, aby jak Chrystus został wskrzeszony z martwych przez chwałę Ojca, tak żebyśmy i my postępowali w nowości życia. Jeśli bowiem zostaliśmy z nim wszczepieni w podobieństwo jego śmierci, to będziemy też z nim wszczepieni w podobieństwo zmartwychwstania;
Rz 6,3-5
Pogrzebani z nim w chrzcie, w którym też razem z nim zostaliście wskrzeszeni przez wiarę, która jest działaniem Boga, który go wskrzesił z martwych.
Kol 2,12
Zwraca uwagę, że w Liście do Kolosan wskazana jest wiara jako to, przez co dokonuje się wskrzeszenie w chrzcie. Woda i wiara występują razem, nie zamiast siebie. Podobnie u Tytusa i w Liście do Galatów.
Nie z uczynków sprawiedliwości, które my spełniliśmy, ale według swego miłosierdzia zbawił nas przez obmycie odrodzenia i odnowienie Ducha Świętego;
Tt 3,5
Bo wszyscy, którzy zostaliście ochrzczeni w Chrystusie, przyodzialiście się w Chrystusa.
Ga 3,27
Wspólne dla tych miejsc jest to, że nigdzie nie występuje chrzest sam. Zawsze towarzyszy mu coś jeszcze: pokuta, wezwanie imienia, wiara, przyjęcie słowa. Nowe Przymierze nie zna sytuacji, w której ktoś zostaje zanurzony bez tego kontekstu i to samo zanurzenie miałoby coś zdziałać. Nie zna też jednak sytuacji odwrotnej — nawrócenia świadomie pozostawionego bez zanurzenia.
Teksty, które nie pozwalają zamknąć sprawy
Najmocniejszym przypadkiem jest człowiek ukrzyżowany obok Jeszui. Nie był zanurzony i otrzymał obietnicę.
I powiedział do Jezusa: Panie, wspomnij na mnie, gdy przyjdziesz do swego królestwa. A Jezus mu odpowiedział: Zaprawdę powiadam ci: Dziś będziesz ze mną w raju.
Łk 23,42-43
Drugim jest dom Korneliusza, gdzie kolejność zdarzeń jest odwrotna niż w schemacie: najpierw Duch, potem woda. Piotr traktuje chrzest jako coś, czego już nie da się tym ludziom odmówić — a więc jako potwierdzenie, nie warunek.
A gdy jeszcze Piotr mówił te słowa, Duch Święty zstąpił na wszystkich słuchających tej mowy. I zdziwili się ci wierzący pochodzący z obrzezania, którzy przyszli z Piotrem, że dar Ducha Świętego został wylany także na pogan. Słyszeli ich bowiem mówiących językami i wielbiących Boga. Wtedy Piotr się odezwał: Czy ktoś może odmówić wody, żeby byli ochrzczeni ci, którzy otrzymali Ducha Świętego jak i my?
Dz 10,44-47
Trzecim jest zdanie Pawła o własnym posłannictwie, zaskakujące, jeśli chrzest miałby być koniecznym elementem zbawienia.
Bo Chrystus nie posłał mnie, abym chrzcił, ale abym głosił ewangelię, i to nie w mądrości słowa, aby nie zniweczyć krzyża Chrystusa.
1 Kor 1,17
Do tego dochodzi ogólna zasada o darze oraz analogia z obrzezaniem, którą sam Paweł wprowadza w Liście do Rzymian.
Łaską bowiem jesteście zbawieni przez wiarę, i to nie jest z was, jest to dar Boga. Nie z uczynków, aby nikt się nie chlubił.
Ef 2,8-9
I przyjął znak obrzezania jako pieczęć sprawiedliwości wiary, którą miał przed obrzezaniem, po to, aby był ojcem wszystkich nieobrzezanych wierzących, aby im też poczytana była sprawiedliwość;
Rz 4,11
Analogia jest pouczająca. Obrzezanie było nakazane i jego zaniedbanie było poważne, a mimo to Paweł nazywa je pieczęcią sprawiedliwości, którą Abraham już miał. Gdyby ten sam układ przenieść na chrzest, otrzymalibyśmy obowiązek, który nie jest przyczyną. Trzeba jednak zaznaczyć, że tego przeniesienia Paweł nie dokonuje — robimy je my.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak Piotr rozumiał związek przyczynowy w swoim zdaniu — czy chrzest zbawia jako czynność, jako znak, czy jako moment, w którym wyraża się wiara. Jego własna definicja przesuwa punkt ciężkości na sumienie, ale nie usuwa czasownika. Nie wiemy, jak traktować przypadki takie jak Korneliusz i człowiek na krzyżu: czy są wyjątkami potwierdzającymi regułę, czy pokazują, że reguła dotyczy czego innego. Nie wiemy wreszcie, na ile zdanie z Marka 16 jest tu rozstrzygające, skoro zakończenie tej ewangelii jest nieobecne w części najstarszych rękopisów — o czym warto wiedzieć, budując na nim argument. Pismo wiąże chrzest ze zbawieniem mocno i nigdzie nie tłumaczy, jak dokładnie to działa.
Zobacz też: Obrzezanie (brit mila) · Piotr · Nowe przymierze · Abraham · Paweł — znaczenie imienia · Korneliusz — znaczenie imienia
