Zdanie jest krótkie, warunkowe i pada trzy razy u trzech ewangelistów. Za każdym razem w tym samym otoczeniu: wśród zapowiedzi prześladowania, zdrady wewnątrz wspólnoty i zwiedzenia. Kontekst nie jest tu dodatkiem, bo to on określa, czym jest wytrwanie, o które chodzi.
Wtedy wydadzą was na udrękę, będą was zabijać i będziecie znienawidzeni przez wszystkie narody z powodu mego imienia. A wówczas wielu się zgorszy, będą się wzajemnie wydawać i jedni drugich nienawidzić. Powstanie też wielu fałszywych proroków i wielu zwiodą. A ponieważ wzmoże się nieprawość, miłość wielu oziębnie. Lecz kto wytrwa aż do końca, ten będzie zbawiony.
Mt 24,9-13
Czego dotyczy warunek
Otoczenie zdania wskazuje na trzy zagrożenia i żadne z nich nie jest zwykłą słabością. Pierwsze to nacisk zewnętrzny, drugie to rozpad zaufania między swoimi, trzecie to fałszywi prorocy. Oziębienie miłości jest podane jako skutek wzmożonej nieprawości, a nie jako stan, w który ktoś wpada bez powodu.
I będziecie znienawidzeni przez wszystkich z powodu mego imienia. Lecz kto wytrwa do końca, będzie zbawiony.
Mt 10,22
I będziecie znienawidzeni przez wszystkich z powodu mego imienia. Kto jednak wytrwa do końca, będzie zbawiony.
Mk 13,13
W obu pozostałych miejscach zdanie stoi bezpośrednio po zapowiedzi nienawiści z powodu imienia. Wytrwanie znaczy tu więc: nie odwołać tego, przy czym się stoi, wtedy gdy kosztuje. Nie jest to opis nieprzerwanej gorliwości.
Warto też zauważyć, czego w tej mowie nie ma. Jeszua nie mówi o utrzymaniu określonego poziomu przekonania ani o braku wątpliwości. Wymienia rzeczy zewnętrzne i konkretne: wzajemne wydawanie się, nienawiść, zwodzenie przez fałszywych proroków. Miarą jest to, przy kim ktoś stoi, gdy staje się to niebezpieczne.
Ta sama konstrukcja w listach
Autor Listu do Hebrajczyków dwa razy używa układu warunkowego, i to w zdaniach o przynależności, nie o nagrodzie.
Lecz Chrystus jako syn panuje nad swoim domem. Jego domem my jesteśmy, jeśli tylko ufność i chwalebną nadzieję aż do końca niewzruszenie zachowamy.
Hbr 3,6
Staliśmy się bowiem uczestnikami Chrystusa, jeśli tylko nasze pierwotne przeświadczenie aż do końca niewzruszenie zachowamy.
Hbr 3,14
W jego doczesnym ciele przez śmierć, aby was przedstawić jako świętych, nieskalanych i nienagannych przed swoim obliczem; Jeśli tylko trwacie w wierze, ugruntowani i utwierdzeni, niedający się odwieść od nadziei ewangelii, którą usłyszeliście, a która jest głoszona wszelkiemu stworzeniu pod niebem, której ja, Paweł, stałem się sługą;
Kol 1,22-23
Paweł buduje tak samo: najpierw stwierdza, co zostało zrobione, potem dokłada warunek trwania. Objawienie idzie w tę samą stronę, przy czym wprost łączy wierność z granicą śmierci i z księgą życia.
Nic się nie bój tego, co masz cierpieć. Oto diabeł wtrąci niektórych z was do więzienia, abyście byli doświadczeni, i będziecie znosić ucisk przez dziesięć dni. Bądź wierny aż do śmierci, a dam ci koronę życia.
Ap 2,10
Kto zwycięży, będzie ubrany w białe szaty i nie wymażę jego imienia z księgi życia, lecz wyznam jego imię przed moim Ojcem i przed jego aniołami.
Ap 3,5
Jeśli cierpimy, z nim też będziemy królować, jeśli się go wyprzemy, i on się nas wyprze.
2 Tm 2,12
Zdanie z Listu do Tymoteusza ma dwie połowy i zwykle cytuje się pierwszą. Druga mówi o wyparciu się, przy czym nie chodzi w niej o pojedynczy upadek, jak u Piotra na dziedzińcu, lecz o postawę utrzymaną. Objawienie używa z kolei języka zwycięstwa, który zakłada zmaganie rozłożone w czasie, a nie jednorazowy akt.
Teksty stojące naprzeciw
Naprzeciw stoi pięć zdań o zabezpieczeniu, sformułowanych tak samo stanowczo jak warunek. Nie są to sugestie ani zachęty — są to twierdzenia.
A ja daję im życie wieczne i nigdy nie zginą ani nikt nie wydrze ich z mojej ręki. Mój Ojciec, który mi je dał, większy jest od wszystkich i nikt nie może wydrzeć ich z ręki mego Ojca.
J 10,28-29
Jestem bowiem pewien, że ani śmierć, ani życie, ani aniołowie, ani zwierzchności, ani moce, ani teraźniejsze, ani przyszłe rzeczy; Ani wysokość, ani głębokość, ani żadne inne stworzenie nie będzie mogło nas odłączyć od miłości Boga, która jest w Jezusie Chrystusie, naszym Panu.
Rz 8,38-39
Którzy jesteście strzeżeni mocą Boga przez wiarę ku zbawieniu, przygotowanemu do objawienia się w czasie ostatecznym.
1 P 1,5
Będąc tego pewien, że ten, który rozpoczął w was dobre dzieło, dokończy go do dnia Jezusa Chrystusa.
Flp 1,6
A temu, który może was ustrzec od upadku i z radością przedstawić jako nienagannych przed obliczem swojej chwały;
Jud 1,24
Warto zauważyć jeden szczegół w zdaniu Piotra: strzeżenie mocą Boga dokonuje się przez wiarę, więc obie strony pojawiają się w jednym wersecie, bez wyjaśnienia, jak się do siebie mają. Podobnie u Judy — mowa o Tym, który może ustrzec od upadku, a nie o gwarancji, że nikt nie upadnie.
Dwie kolumny są zbudowane z równie mocnych zdań i pochodzą od tych samych autorów. Klasyczne rozwiązania są znane: albo ostrzeżenia są środkiem, przez który Bóg zachowuje swoich, albo obietnice dotyczą tych, którzy trwają. Obie propozycje są wewnętrznie spójne i obie wymagają dołożenia zdania, którego w Piśmie nie ma. Uczciwie jest powiedzieć, że sprawa nie została w tekście zamknięta.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, o jakim końcu mowa: o końcu ucisku, o kresie życia, czy o końcu wieku — trzy odczytania mieszczą się w słowie użytym przez ewangelistów. Nie wiemy, gdzie leży granica między chwilowym załamaniem a odstąpieniem, bo Jeszua jej nie wyznacza. Nie wiemy, jak zdania o strzeżeniu mocą Boga i o wytrwaniu układają się względem siebie, ponieważ nikt z autorów tego nie tłumaczy. Warto natomiast zauważyć, czego to zdanie dotyczy: jest opisem sytuacji, w której ktoś świadomie odwołuje to, przy czym stał, pod naciskiem lub dla wygody. Niepokój o własne wytrwanie do tego opisu nie należy.
