Księga Izajasza — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

Księga Izajasza otwiera zbiór proroków większych i ma najwięcej rozdziałów spośród nich: 66 rozdziałów wyroczni, pieśni i opowiadań związanych z Izajaszem, synem Amosa, który prorokował w Jerozolimie w VIII wieku p.n.e. W jednym zdaniu: Jahwe (PAN), Święty Izraela, sądzi pychę Judy i narodów, ale zachowuje resztkę, zapowiada Króla z rodu Dawida i cierpiącego Sługę, a na końcu nowe niebiosa i nową ziemię. Poniżej streszczenie całej księgi według Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej (UBG).

Streszczenie w 5 zdaniach

1. Izajasz oskarża Judę i Jerozolimę o bunt przeciw Jahwe, zostaje powołany w wizji tronu, a w czasie wojny z Syrią i Efraimem zapowiada królowi Achazowi znak Emmanuela i przyszłego Króla z rodu Dawida.
2. Seria wyroczni ogłasza sąd nad Babilonem, Moabem, Damaszkiem, Egiptem, Tyrem i wreszcie nad całą ziemią, ale kończy się obietnicą uczty dla wszystkich ludów i zwycięstwa nad śmiercią.
3. Prorok ostrzega przed szukaniem ratunku w Egipcie, a gdy Sennacheryb oblega Jerozolimę, Jahwe ratuje miasto, uzdrawia króla Ezechiasza i zapowiada przyszłą niewolę babilońską.
4. Druga część pociesza wygnańców: jedyny Bóg i Stwórca wzbudza Cyrusa, wyprowadza swój lud z Babilonu i przedstawia Sługę, który cierpi za cudze grzechy i usprawiedliwia wielu.
5. Ostatnie rozdziały wzywają do sprawiedliwości i świętowania szabatu, opisują chwałę odnowionego Syjonu i kończą się zapowiedzią nowych niebios i nowej ziemi, gdzie wszelkie ciało przychodzi oddać pokłon Jahwe.

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Sąd i nadzieja dla Judy i Jerozolimy — rozdziały 1–12

Rozdział 1 — Jahwe oskarża zbuntowaną Judę, porównuje Jerozolimę do Sodomy, odrzuca ofiary składane rękami pełnymi krwi i obiecuje: „Choćby wasze grzechy były jak szkarłat, jak śnieg wybieleją”.

Rozdział 2 — W dniach ostatecznych narody idą na górę domu Jahwe i „przekują swe miecze na lemiesze”; dzień Jahwe upokorzy ludzką pychę, a bożki zostaną rzucone kretom i nietoperzom.

Rozdział 3 — Jahwe odbiera Judzie podporę: chleb, wodę, wojowników i sędziów, a rządzić zaczynają niedojrzali. Prorok oskarża możnych o łupienie ubogich i zapowiada upokorzenie strojnych córek Syjonu.

Rozdział 4 — Po klęsce siedem kobiet uchwyci się jednego mężczyzny. Ocaleni zobaczą „latorośl Pana”, a nad Syjonem stanie obłok za dnia i ogień nocą, jak na pustyni.

Rozdział 5 — Pieśń o winnicy, która wydała dzikie grona: Bóg „oczekiwał sądu, a oto ucisk”. Dalej sześć „biada” nad grzechami Judy i zapowiedź najazdu dalekiego narodu.

Rozdział 6 — W roku śmierci Uzjasza Izajasz widzi Jahwe na tronie i serafiny wołające „Święty, święty, święty”. Oczyszczony węglem z ołtarza odpowiada „Oto jestem, poślij mnie” i zostaje posłany do ludu, który nie usłyszy.

Rozdział 7 — Resin z Syrii i Pekach z Izraela ruszają na Jerozolimę (tło: kryzys syro-efraimski). Izajasz wzywa Achaza do wiary i daje znak: „Oto dziewica pocznie i urodzi syna”, ale zapowiada też najazd Asyrii.

Rozdział 8 — Syn proroka dostaje imię Maherszalalchaszbaz (szybki łup, rychła grabież) na znak rychłego upadku Damaszku i Samarii. Lud, który wzgardził wodami Siloe, zaleje rzeka Asyrii; prorok wzywa: „Do prawa i do świadectwa!”.

Rozdział 9 — Ziemia Zebulona i Neftalego w „Galilei pogan” zobaczy wielką światłość, bo narodzi się Dziecię, które zasiądzie na tronie Dawida. Druga połowa rozdziału to sąd nad pysznym Efraimem.

Rozdział 10 — Asyria to „rózga mego gniewu”, lecz za pychę sama zostanie ukarana. Resztka Jakuba zawróci do Boga, a najeźdźca, który doszedł pod Nob, padnie jak ścięty las.

Rozdział 11 — Z pnia Jessego wyrasta gałązka, na której spoczywa Duch Jahwe. Ten Król sądzi ubogich sprawiedliwie, wilk mieszka z barankiem, a rozproszeni wracają z czterech krańców ziemi.

Rozdział 12 — Krótka pieśń dziękczynna: gniew Boga się odwrócił, lud z radością czerpie wodę ze zdrojów zbawienia (Iz 12,3) i głosi narodom dzieła Jahwe.

Wyrocznie przeciw narodom — rozdziały 13–23

Rozdział 13 — „Brzemię Babilonu”: w dniu Jahwe gasną gwiazdy, Bóg pobudza przeciw miastu Medów, a Babilon staje się jak Sodoma i Gomora, pustkowiem dzikich zwierząt.

Rozdział 14 — Uwolniony Izrael śpiewa szyderczą pieśń nad królem Babilonu: „O jakże spadłeś z nieba, Lucyferze, synu jutrzenki!”. Dalej wyrok na Asyrię i ostrzeżenie dla Filistei z roku śmierci Achaza.

Rozdział 15 — W jedną noc padają Ar-Moab i Kir-Moab; Moabici płaczą na dachach, wody Nimrim wysychają, a ocalałych czekają lwy.

Rozdział 16 — Moab ma posłać baranki „do góry córki Syjonu” i ukryć wygnańców; prorok zapowiada tron miłosierdzia w przybytku Dawida i płacze nad winnicami Sibmy. Wyrok spełni się w ciągu trzech lat.

Rozdział 17 — „Oto Damaszek przestanie być miastem”, a chwała Efraima zmaleje. Ocaleni spojrzą na swego Stwórcę zamiast na ołtarze, a wrzawa narodów rozwieje się jak plewy.

Rozdział 18 — Wyrocznia do ziemi za rzekami Etiopii, która wysyła posłów „w łodziach z sitowia”. Ten daleki lud przyniesie kiedyś dar Jahwe na górę Syjon.

Rozdział 19 — Egipt pogrąża się w wojnie domowej, Nil wysycha, a doradcy faraona z Soanu głupieją. Na końcu ołtarz dla Jahwe pośrodku Egiptu i błogosławieństwo dla Egiptu, Asyrii i Izraela.

Rozdział 20 — Gdy Asyryjczycy zdobywają Aszdod, Izajasz przez trzy lata chodzi nago i boso na znak przyszłej niewoli Egiptu i Etiopii (zob. znak, który kosztował proroka).

Rozdział 21 — Strażnik woła: „Upadł, upadł Babilon”; z Seiru ktoś pyta: „Strażniku, co się stało w nocy?” (Iz 21,11), a chwała arabskiego Kedaru skończy się w ciągu roku.

Rozdział 22 — „Brzemię Doliny Widzenia” dotyczy Jerozolimy, która ucztuje zamiast pokutować: „Jedzmy, pijmy, bo jutro umrzemy”. Jahwe strąca zarządcę pałacu Szebnę i daje Eliakimowi „klucz domu Dawida”.

Rozdział 23 — Lament nad Tyrem i Sydonem, portami okrętów Tarszisz. „Tyr pójdzie w zapomnienie na siedemdziesiąt lat”, a potem jego zyski zostaną poświęcone Jahwe.

„Apokalipsa Izajasza” — rozdziały 24–27

Rozdział 24 — Ziemia zostaje spustoszona, bo jej mieszkańcy „złamali wieczne przymierze”, i chwieje się jak pijany; na końcu Jahwe króluje na Syjonie (zob. „mała apokalipsa” Izajasza).

Rozdział 25 — Na tej górze Jahwe wyprawi ucztę dla wszystkich ludów, „Połknie śmierć w zwycięstwie” i otrze łzy z każdego oblicza, a pyszny Moab zostanie zdeptany.

Rozdział 26 — Pieśń ufności: Bóg zachowuje „w doskonałym pokoju” tego, kto na Nim polega. Lud słyszy obietnicę „Twoi umarli ożyją”, a spoczywający w prochu obudzą się i będą śpiewać.

Rozdział 27 — Jahwe ukarze mieczem Lewiatana, węża skręconego (zob. czym jest Lewiatan), i strzeże swojej winnicy; na głos wielkiej trąby wygnańcy z Asyrii i Egiptu wrócą, by oddać pokłon w Jerozolimie.

Sześć „biada” i obietnica dla Syjonu — rozdziały 28–35

Rozdział 28 — Biada pijanym przywódcom Efraima i szydercom z Jerozolimy, którzy chwalą się przymierzem ze śmiercią. Jahwe kładzie na Syjonie kamień „wypróbowany, węgielny, drogocenny”.

Rozdział 29 — Biada Arielowi, „miasto, w którym mieszkał Dawid”: lud czci Boga wargami, a serce ma daleko. Przyjdzie jednak dzień, gdy głusi usłyszą słowa księgi, a ślepi przejrzą.

Rozdział 30 — Biada tym, którzy szukają pomocy w Egipcie, nie pytając Jahwe. „W nawróceniu i spokoju będziecie zbawieni; w ciszy i ufności będzie wasza siła”, a mimo odmowy ludu Bóg czeka, by okazać łaskę.

Rozdział 31 — Kolejna przestroga przed końmi Egiptu, bo „Egipcjanie są ludźmi, a nie Bogiem”. Jahwe jak lew obroni Syjon, a Asyryjczyk padnie od miecza, który nie jest ludzki.

Rozdział 32 — „Oto król będzie panował w sprawiedliwości”. Beztroskie kobiety Jerozolimy mają lamentować, bo kraj opustoszeje, aż zostanie wylany „duch z wysoka”.

Rozdział 33 — Biada łupieżcy, który sam zostanie złupiony. Syjon zobaczy króla w jego pięknie, bo „Pan bowiem jest naszym sędzią, Pan naszym prawodawcą, Pan naszym królem”.

Rozdział 34 — Sąd nad narodami i Edomem: niebiosa zwijają się jak zwój, a kraj staje się pustkowiem. W 34,14 UBG oddaje hebrajskie lilit jako płomykówkę, inne przekłady zostawiają imię Lilit.

Rozdział 35 — Pustynia zakwita, „otworzą się oczy ślepych”, chromy podskoczy jak jeleń, a Drogą Świętą odkupieni wrócą na Syjon z radością.

Ezechiasz, Asyria i Babilon — rozdziały 36–39

Rozdział 36 — „W czternastym roku królowania Ezechiasza” Sennacheryb zdobywa miasta Judy, a jego wysłannik Rabszak szydzi pod murami Jerozolimy z ufności w Jahwe. Lud milczy, jak nakazał król.

Rozdział 37 — Ezechiasz rozkłada list Sennacheryba przed Jahwe i modli się. Izajasz zapowiada ocalenie; anioł Jahwe zabija w obozie Asyrii „sto osiemdziesiąt pięć tysięcy”, a król wraca do Niniwy (zob. proroctwo sprawdzone w archiwum).

Rozdział 38 — Śmiertelnie chory Ezechiasz modli się i płacze; Jahwe dodaje mu piętnaście lat, a cień cofa się o dziesięć stopni na stopniach Achaza. Rozdział kończy psalm uzdrowionego króla.

Rozdział 39 — Ezechiasz pokazuje posłom Merodak-Baladana cały skarbiec. Izajasz zapowiada, że wszystko zostanie wywiezione do Babilonu, a część królewskich synów będzie tam eunuchami.

Pocieszenie, Cyrus i upadek Babilonu — rozdziały 40–48

Rozdział 40 — „Pocieszajcie, pocieszajcie mój lud”: „Głos wołającego na pustyni” przygotowuje drogę Jahwe, słowo Boga trwa na wieki, a ci, którzy Go oczekują, nabiorą nowych sił (Iz 40 z komentarzem).

Rozdział 41 — Jahwe wzbudza zdobywcę ze wschodu, a Izraelowi mówi: „Nie bój się, bo ja jestem z tobą” (komentarz do Iz 41,10). Bożki nie potrafią zapowiedzieć przyszłości.

Rozdział 42 — Pierwsza pieśń o Słudze, któremu Jahwe dał swego Ducha: „Trzciny nadłamanej nie złamie”. Bóg gani zarazem Izraela, sługę ślepego i głuchego.

Rozdział 43 — „Nie bój się, bo cię odkupiłem i wezwałem cię po imieniu; jesteś mój”. Izrael ma świadczyć, że poza Jahwe nie ma zbawiciela, a Bóg zmazuje jego występki ze względu na siebie.

Rozdział 44 — Jahwe obiecuje wylać Ducha na potomstwo Jakuba i ogłasza: „Ja jestem pierwszy i ja jestem ostatni”. Potem satyra na bożka z kloca drewna i zapowiedź Cyrusa, który każe odbudować Jerozolimę.

Rozdział 45 — Jahwe mówi „do swego pomazańca Cyrusa”, choć ten Go nie zna (zob. co znaczy Iz 45,7), i wzywa krańce ziemi do zbawienia: przed Nim zegnie się każde kolano.

Rozdział 46 — „Ugiął się Bel, chyli się Nebo”: bożki Babilonu trzeba nieść na zwierzętach, a Jahwe sam nosi swój lud od łona matki do siwizny.

Rozdział 47 — „Zstąp i usiądź w prochu, dziewico, córko Babilonu!”: bezlitosne imperium w jeden dzień straci dzieci i władzę, a astrologowie go nie ocalą.

Rozdział 48 — Jahwe zapowiadał wydarzenia z góry, by uparty lud nie przypisał ich bożkom. Gdyby Izrael słuchał przykazań, miałby pokój jak rzeka; teraz ma wyjść z Babilonu.

Sługa Jahwe i odnowiony Syjon — rozdziały 49–57

Rozdział 49 — Druga pieśń o Słudze, który ma być „światłością dla pogan”. Syjonowi, który czuje się zapomniany, Bóg odpowiada pytaniem „Czy kobieta może zapomnieć o swoim niemowlęciu” i obiecuje powrót jego synów.

Rozdział 50 — Niewola jest skutkiem grzechu, nie słabości Boga. Trzecia pieśń o Słudze: posłuszny uczeń nadstawia plecy bijącym i nie zakrywa twarzy przed pluciem, ufając Bogu.

Rozdział 51 — Syjon ma spojrzeć na Abrahama i Sarę; prorok woła: „Zbudź się, zbudź się, przyoblecz się w siłę, ramię Pana!”, a kubek gniewu przechodzi z Jerozolimy do rąk jej ciemięzców.

Rozdział 52 — Syjon zostanie odkupiony bez pieniędzy; „O jak piękne są na górach nogi tego, kto zwiastuje dobre wieści”. Koniec rozdziału otwiera czwartą pieśń o Słudze, którego wygląd zeszpecono.

Rozdział 53 — Wzgardzony „mąż boleści” jest „zraniony za nasze występki”, milczy jak baranek prowadzony na rzeź, a przez ofiarę za grzech usprawiedliwia wielu (Iz 53 z komentarzem).

Rozdział 54 — „Śpiewaj, niepłodna”: małżonkiem Jerozolimy jest jej Stwórca. Jak po potopie Noego, Bóg przysięga, że choćby góry się poruszyły, Jego miłosierdzie nie odstąpi.

Rozdział 55 — „O wszyscy spragnieni, przyjdźcie do wód”: łaska bez pieniędzy, wieczne przymierze i słowo Boga, które „nie wróci do mnie na próżno”.

Rozdział 56 — Cudzoziemcy i eunuchowie, którzy trzymają się szabatu i przymierza, mają miejsce w domu Boga, bo będzie on „domem modlitwy dla wszystkich narodów” (zob. sabat dla cudzoziemców).

Rozdział 57 — Sprawiedliwy ginie, ale „odpocznie na swoim łożu”, a bałwochwalców czeka sąd. Wysoki i Wyniosły mieszka ze skruszonym, lecz „Nie ma pokoju dla bezbożnych”.

Prawdziwy kult, chwała Syjonu i nowe stworzenie — rozdziały 58–66

Rozdział 58 — Post bez sprawiedliwości jest pusty; Jahwe chce chleba dla głodnego i wolności dla uciśnionych, a kto nazwie szabat rozkoszą, będzie się Nim rozkoszował (zob. post, którego Jahwe chce).

Rozdział 59 — „Oto ręka Pana nie jest skrócona, aby nie mogła zbawić”; to grzechy oddzieliły lud od Boga. Po wyznaniu win pada obietnica: „Przyjdzie bowiem Odkupiciel do Syjonu”.

Rozdział 60 — „Powstań, zajaśniej”: nad Syjonem wschodzi chwała Jahwe, narody niosą złoto i kadzidło, a sam Jahwe będzie wieczną światłością miasta.

Rozdział 61 — Namaszczony Duchem Jahwe głosi dobrą nowinę cichym, wolność uwięzionym i „miłościwy rok Pana”; płaczący dostają ozdobę zamiast popiołu (zob. Iz 61 w Nazarecie).

Rozdział 62 — Opuszczona Jerozolima dostaje nowe imiona, Chefsiba (moje upodobanie w niej) i Beula (poślubiona), a na jej murach stoją stróże, którzy nigdy nie milkną.

Rozdział 63 — Jahwe wraca z Edomu, sam jeden stłoczywszy prasę gniewu. Potem lud wspomina miłosierdzie z czasów Mojżesza, wyznaje, że zasmucił Jego Świętego Ducha, i woła: „ty jesteś naszym ojcem”.

Rozdział 64 — „Obyś rozdarł niebiosa i zstąpił”: lud wyznaje, że jego sprawiedliwości są jak splugawiona szata, nazywa Boga garncarzem i błaga nad spaloną świątynią.

Rozdział 65 — Bóg oddziela swoje sługi od buntowników, którzy jedzą mięso wieprzowe, i zapowiada „nowe niebiosa i nową ziemię”, gdzie „dziecko umrze jako stuletni” (zob. czy na nowej ziemi ludzie umierają).

Rozdział 66 — Jahwe patrzy na skruszonego, który drży na Jego słowo; sąd ogniem spada na jedzących wieprzowinę i myszy, a w nowym stworzeniu wszelkie ciało oddaje pokłon „od szabatu do szabatu”.

Bohaterowie

Izajasz — prorok w Jerozolimie, syn Amosa (hebr. Amoc, inne imię niż imię proroka Amosa z Tekoa). Miał żonę prorokinię i dwóch synów o imionach-znakach: Szear-Jaszub (resztka powróci) i Maherszalalchaszbaz. Zob. biografię Izajasza.

Uzjasz — król Judy; w roku jego śmierci (ok. 740 p.n.e.) Izajasz ma wizję tronu (Iz 6,1). Po królu została późniejsza tablica nagrobna.

Achaz — król Judy w czasie wojny z Syrią i Efraimem, który nie chce prosić o znak i szuka ratunku u Asyrii (Iz 7,12); zob. biografię Achaza.

Ezechiasz — syn Achaza, który w kryzysie idzie do świątyni i posyła po proroka, ale chwali się skarbami przed posłami z Babilonu (Iz 36–39); zob. Ezechiasz, król Judy.

Resin i Pekach — królowie Syrii i Izraela, którzy chcieli osadzić w Jerozolimie własnego króla (Iz 7,1-6); zob. biografię Pekacha.

Sennacheryb i Rabszak — król Asyrii i jego wysłannik. „Rabszak” to raczej tytuł urzędnika niż imię (zob. Tartan, Rabsaris i Rabszak).

Szebna i Eliakim — urzędnicy dworu: pierwszy traci urząd zarządcy pałacu, drugi otrzymuje go jako wierny sługa (Iz 22,15-24).

Merodak-Baladan — król Babilonu, który wysyła posłów do uzdrowionego Ezechiasza (Iz 39,1; zob. Merodak-Baladan w źródłach).

Cyrus — król perski, nazwany pasterzem i pomazańcem Jahwe (Iz 44,28; 45,1); zob. jak Jahwe używa obcego króla.

Sługa Jahwe — postać czterech pieśni (Iz 42; 49; 50; 52–53), raz utożsamiana z Izraelem, raz od niego odróżniana. Nowy Testament odnosi te pieśni do Jeszui (Jezusa); zob. cztery pieśni o Słudze Jahwe.

Autor i czas powstania

Sam tekst jest konkretny: to „widzenie” Izajasza, syna Amosa, z czasów Uzjasza, Jotama, Achaza i Ezechiasza (Iz 1,1), czyli co najmniej od ok. 740 do 701 roku p.n.e., gdy Sennacheryb najechał Judę. Izajasz działał w tym samym stuleciu co Amos, Ozeasz i Micheasz, w cieniu rosnącej Asyrii (zob. prorocy VIII wieku). Kronikarz wspomina, że Izajasz spisał dzieje Uzjasza i Ezechiasza (2 Krn 26,22; 2 Krn 32,32; zob. 2 Księga Kronik), a rozdziały 36–39 są niemal równoległe do 2 Krl 18–20.

Tradycja żydowska i chrześcijańska uznawała całą księgę za dzieło jednego proroka, a Nowy Testament cytuje obie jej części pod imieniem Izajasza (Mt 3,3; J 12,38-41; Łk 4,17). Od końca XVIII wieku wielu badaczy dzieli ją jednak na rozdziały 1–39 (Izajasz z VIII wieku), 40–55 (anonimowy prorok z czasów wygnania) i, od komentarza Bernharda Duhma z 1892 roku, 56–66 (okres po powrocie). Główny argument: Cyrus pojawia się z imienia półtora wieku przed swoim panowaniem. Ten argument zakłada, że prorok nie mógł znać przyszłości, a księga twierdzi coś przeciwnego: jej dowodem na jedyność Jahwe jest to, że zapowiada On wydarzenia, zanim się staną (Iz 41,21-23; Iz 44,24-28).

Wielki Zwój Izajasza z Qumran, zwykle datowany na II wiek p.n.e., zawiera wszystkie 66 rozdziałów jako jedną księgę; sporu o autorstwo nie rozstrzyga, ale pokazuje, jak ją czytano. Sporny jest odczyt odcisku pieczęci z Ofelu, który część archeologów łączy z prorokiem (zob. bulla z Ofelu). O śmierci Izajasza Pismo milczy; tradycja żydowska mówi, że za Manassesa przerżnięto go piłą, i z nią łączy się zwykle wzmiankę z Hbr 11,37, która nie podaje imion.

Struktura księgi

Przesłanie i główne tematy

Święty Izraela. Ten tytuł pojawia się w obu częściach księgi ponad dwadzieścia razy. Przy świętości Boga prorok widzi własne nieczyste wargi (Iz 6,5; zob. świętość Jahwe w Iz 6), a Bóg przedstawia się imieniem: „Ja, Pan, to jest moje imię” (Iz 42,8; zob. imię Boga Jahwe).

Sąd nad pychą i pustym kultem. Izajasz wytyka bałwochwalstwo, krzywdę ubogich i religijność bez serca (Iz 1,11-17; Iz 29,13); zob. sześć „biada” Izajasza.

Resztka i ufność. Po sądzie zostaje pień i święte nasienie (Iz 6,13), a imię syna proroka głosi, że resztka powróci. Wybór za Achaza i Ezechiasza jest ten sam: Asyria albo Egipt czy Bóg; „Jeśli nie uwierzycie, na pewno się nie ostoicie” (Iz 7,9).

Jeden Bóg i narody. Rozdziały 40–48 należą do najostrzejszych w Biblii tekstów przeciw bożkom (Iz 44,6-20). Ten sam Bóg chce zbawić pogan, którzy przyłączą się do domu Jakuba (Iz 14,1; Iz 49,6; Iz 56,6-7).

Śmierć i zmartwychwstanie. Izajasz nie opisuje zmarłych jako żyjących gdzie indziej: „Grób bowiem nie wysławia cię ani śmierć cię nie chwali” (Iz 38,18). Nadzieja dotyczy zmartwychwstania: spoczywający w prochu ożyją, a śmierć zostanie połknięta (Iz 26,19; Iz 25,8; por. 1 Kor 15,54 i co mówi Biblia o śmierci).

Najważniejsze wersety

Powołanie Izajasza. Oczyszczony prorok sam zgłasza się do zadania, choć wie, że lud go nie posłucha (zob. wizja tronu i studium wersetu Iz 6,8).

Potem usłyszałem głos Pana mówiącego: Kogo poślę i kto nam pójdzie? Wtedy odpowiedziałem: Oto jestem, poślij mnie.

Iz 6,8 (UBG)

Dziecię na tronie Dawida. W UBG to wersety 9,6-7, w Biblii Tysiąclecia 9,5-6, bo pierwsze zdanie rozdziału 9 bywa liczone do rozdziału 8 (zob. galilejski adres tego proroctwa).

Dziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju; A rozszerzeniu jego władzy i pokoju nie będzie końca, zasiądzie na tronie Dawida i nad jego królestwem, aż je ustanowi i utwierdzi sądem i sprawiedliwością, odtąd i na wieki. Dokona tego gorliwość Pana zastępów.

Iz 9,6-7 (UBG)

Nowe siły dla czekających. Zakończenie rozdziału 40: Bóg, który się nie męczy, daje siłę zmęczonym.

Ale ci, którzy oczekują Pana, nabiorą nowych sił; wzbiją się na skrzydłach jak orły, będą biec, a się nie zmęczą, będą chodzić, a nie ustaną.

Iz 40,31 (UBG)

„Nie bój się”. Słowa do Izraela w chwili, gdy narody drżą przed zdobywcą ze wschodu.

Nie bój się, bo ja jestem z tobą. Nie lękaj się, bo ja jestem twoim Bogiem. Umocnię cię, wspomogę cię i podeprę cię prawicą swojej sprawiedliwości.

Iz 41,10 (UBG)

Sługa zraniony za innych. Apostoł Piotr pisze o Jeszui: „przez jego rany zostaliście uzdrowieni” (1 P 2,24).

Lecz on był zraniony za nasze występki, starty za nasze nieprawości. Kara dla naszego pokoju była na nim, a jego ranami zostaliśmy uzdrowieni.

Iz 53,5 (UBG)

Słowo, które nie wraca puste. Jak deszcz nawadnia ziemię, tak słowo Boga spełnia to, po co je posłał.

Tak będzie z moim słowem, które wyjdzie z moich ust: nie wróci do mnie na próżno, ale uczyni to, co mi się podoba, i poszczęści mu się w tym, do czego je poślę.

Iz 55,11 (UBG)

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

Izajasz nie przeciwstawia łaski i Prawa. Każe sprawdzać nauczanie słowami „Do prawa i do świadectwa!” (Iz 8,20), a tuż po zaproszeniu do darmowej łaski (Iz 55,1) pada wezwanie: „Strzeżcie sądu i czyńcie sprawiedliwość” (Iz 56,1; zob. łaska i Prawo). Ostre słowa z rozdziału 1, „nowiów i szabatów, zgromadzeń nie mogę znieść”, nie znoszą świąt: Jahwe odrzuca obrzęd sprawowany rękami pełnymi krwi, nie własne ustanowienia (zob. czy Jahwe odrzuca własne prawo). Ta sama księga stawia szabat w centrum pobożności i obiecuje go także cudzoziemcom (Iz 56,2-7):

Jeśli powstrzymasz swoją nogę od przekraczania szabatu, aby nie wykonać swojej woli w moim świętym dniu; jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, dzień święty Pana – szanownym; jeśli go uczcisz, nie czyniąc swoich spraw ani nie wykonując swojej woli, ani nie mówiąc słowa próżnego; Wtedy będziesz rozkoszował się Panem, a wprowadzę cię na wysokie miejsca ziemi i nakarmię cię dziedzictwem Jakuba, twego ojca. Tak bowiem powiedziały usta Pana.

Iz 58,13-14 (UBG)

Wizja końca nie kasuje tego rytmu: w nowym stworzeniu wszelkie ciało przychodzi oddać pokłon „od nowiu do nowiu księżyca i od szabatu do szabatu” (Iz 66,23; zob. nowe niebo i nowa ziemia u Izajasza oraz sabat). Podobnie z pokarmami: Iz 65,4 i Iz 66,17 wymieniają jedzenie wieprzowiny wśród grzechów buntu, a drugi tekst stoi w opisie sądu tuż przed nowymi niebiosami (zob. prawo dietetyczne).

Zapowiedzi Mesjasza — proroctwa Izajasza o Jezusie

Emmanuel (Iz 7,14). Znak dla Achaza dotyczył najpierw jego czasów (Iz 7,16), a Mateusz widzi w nim zapowiedź narodzenia Jeszui z dziewicy (Mt 1,23); zob. spór o „almę”.

Światłość w Galilei i Dziecię na tronie (Iz 9,1-7). Mateusz cytuje ten tekst, gdy Jeszua zaczyna nauczać w Galilei (Mt 4,15-16).

Gałązka z pnia Jessego (Iz 11). Na Królu spoczywa Duch Jahwe, czyli moc samego Boga udzielona Mesjaszowi (zob. różdżka z pnia Jessego).

Głos na pustyni (Iz 40,3). Wszyscy czterej ewangeliści odnoszą ten werset do Jana, który przygotował drogę Jeszui (Mt 3,3; zob. Jan Chrzciciel).

Kamień węgielny (Iz 28,16). Apostołowie łączą go z kamieniem potknięcia z Iz 8,14 (zob. dwa zdania Izajasza sklejone w NT).

Cierpiący Sługa (Iz 52,13–53,12). Filip, „zaczynając od tego fragmentu Pisma, głosił mu Jezusa” (Dz 8,35). Tradycja żydowska często widzi w Słudze Izraela; argumenty obu stron zestawia tekst kim jest Sługa z Iz 53.

Namaszczony Duchem (Iz 61,1-2). W Nazarecie Jeszua czyta ten fragment i mówi: „Dziś wypełniły się te słowa Pisma w waszych uszach” (Łk 4,21), przerywając przed słowami o dniu pomsty.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Winnica — sąd (Iz 5,1-7) i odnowa (Iz 27,2-6).
• Światło i ciemność — od ludu w ciemności (Iz 9,2) po światłość dla pogan (Iz 42,6; Iz 60,1-3).
• Droga przez pustynię — nowe wyjście z niewoli (Iz 35,8; Iz 40,3; Iz 43,19).
• Imiona-znaki — Szear-Jaszub, Emmanuel, Maherszalalchaszbaz, Chefsiba (Iz 7,3; Iz 7,14; Iz 8,3; Iz 62,4).
• Pień i odrośl — ścięte drzewo, z którego wyrasta życie (Iz 6,13; Iz 11,1; Iz 53,2).
• Sługa — raz Izrael, raz ktoś, kto przywraca Izraela do Boga (Iz 41,8; Iz 49,3-6).

Kim był ojciec Izajasza?

Księga podaje tylko imię: Amos (Iz 1,1; 2 Krn 26,22), po hebrajsku Amoc, więc nie chodzi o proroka Amosa. Tradycja rabiniczna uważa go za krewnego królów Judy, ale Pismo tego nie mówi.

Jak wyglądało powołanie Izajasza?

Wizja w świątyni w roku śmierci Uzjasza: tron, serafiny, dym, wyznanie „Biada mi!”, oczyszczenie warg węglem i gotowość na pytanie „Kogo poślę i kto nam pójdzie?” (Iz 6,1-8).

Czy „Lucyfer” z Iz 14,12 to szatan?

Tekst to szydercza pieśń nad królem Babilonu (Iz 14,4). Hebrajskie helel ben szachar znaczy mniej więcej jaśniejący, syn jutrzenki, a łacińskie lucifer było nazwą gwiazdy porannej. Odniesienie do szatana to późniejsza interpretacja chrześcijańska, nie treść wersetu.

O kim mówi Izajasz 53?

Eunuch z Dziejów pytał o to samo (Dz 8,34), a apostołowie odpowiadają, że o Jeszui (Dz 8,35; 1 P 2,24). Żydowska wykładnia zbiorowa ma oparcie w Iz 49,3, ale ten sam rozdział mówi, że Sługa ma przywrócić Izraela (Iz 49,5-6), więc nie jest po prostu nim.

Czy Izajasz naucza o zmartwychwstaniu?

Tak: umarli ożyją, a spoczywający w prochu się obudzą (Iz 26,19), Bóg połknie śmierć (Iz 25,8), co Paweł łączy ze zmartwychwstaniem przy przyjściu Mesjasza (1 Kor 15,54). Do tego czasu zmarli śpią w prochu i nie wysławiają Boga (Iz 38,18-19).

Czytaj dalej

• Izajasz 1 w przekładzie interlinearnym — tekst hebrajski słowo po słowie.
• Porównanie przekładów Iz 1 — UBG obok innych tłumaczeń.
• 2 Księga Królewska — w rozdziałach 18–20 historia Ezechiasza równoległa do Iz 36–39.
• Księga Micheasza — prorok z tego samego stulecia, z tą samą wizją góry Jahwe (Mi 4,1-3).
• Księga Jeremiasza — prorok, który zobaczył spełnienie zapowiedzi o Babilonie.
• Objawienie Jana — nowe niebo, nowa ziemia i Nowe Jeruzalem w obrazach z Izajasza.
• Wersety o narodzeniu Mesjasza — Iz 7 i Iz 9 obok innych zapowiedzi.
• Proroctwa biblijne — przegląd zapowiedzi i ich wypełnienia.