Argument, że sabat jest znakiem wyłącznie dla Izraela, ma w Piśmie realne oparcie i trzeba je pokazać. Ma też jednak przeciw sobie jeden rozdział, który mówi o obcych i o sabacie w jednym zdaniu, i to bardzo konkretnie. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Kto jest błogosławiony
Tak mówi Pan: Strzeżcie sądu i czyńcie sprawiedliwość, bo bliskie jest nadejście mojego zbawienia i objawienie się mojej sprawiedliwości. Błogosławiony człowiek, który to czyni, i syn człowieczy, który się tego trzyma, który przestrzega szabatu, aby go nie bezcześcić, który strzeże swej ręki, aby nie czyniła nic złego.
Iz 56,1-2
Zdanie nie ogranicza adresata do narodu. Mówi o człowieku i o synu człowieczym, który przestrzega sabatu i strzeże swojej ręki od zła. Dopiero dalszy ciąg rozdziału pokazuje, dlaczego takie sformułowanie zostało wybrane.
Dwie grupy, które miały powód sądzić inaczej
Niech więc nie mówi cudzoziemiec, który przyłączył się do Pana: Pan na pewno odłączył mnie od swego ludu. Niech też eunuch nie mówi: Oto jestem suchym drzewem. Tak bowiem mówi Pan o eunuchach, którzy przestrzegają moich szabatów i wybierają to, co mi się podoba, i trzymają się mojego przymierza: Dam im miejsce w swoim domu i w swoich murach oraz imię lepsze od synów i córek; dam im imię wieczne, które nie będzie zgładzone.
Iz 56,3-5
Prorok wymienia dokładnie tych, których przepisy Tory stawiały na uboczu: cudzoziemca i eunucha. Obietnica jest dla nich mocniejsza, niż mogliby oczekiwać — miejsce w domu i murach oraz imię lepsze od synów i córek. Warunkiem jest przestrzeganie sabatów i trzymanie się przymierza, a nie pochodzenie.
A cudzoziemców, którzy przyłączyli się do Pana, aby mu służyć, miłować imię Pana i być jego sługami, wszystkich przestrzegających szabatu, by go nie bezcześcić, i trzymających się mojego przymierza; Tych przyprowadzę na swoją świętą górę i rozraduję ich w swoim domu modlitwy. Ich całopalenia i ofiary będą przyjęte na moim ołtarzu, bo mój dom będzie nazywany domem modlitwy dla wszystkich narodów.
Iz 56,6-7
Tutaj wyliczenie jest jeszcze wyraźniejsze: przyłączenie się do Jahwe, służba, miłowanie jego imienia i przestrzeganie sabatu. Zakończenie mówi o domu modlitwy dla wszystkich narodów, a więc rozszerza krąg, zamiast go zawężać.
Tak mówi Pan Bóg, który gromadzi rozproszonych z Izraela: Jeszcze innych zgromadzę do niego i do jego zgromadzonych.
Iz 56,8
Jedno prawo dla przybysza
A jeśli jakiś cudzoziemiec będzie twoim gościem i będzie chciał obchodzić Paschę dla Pana, niech najpierw zostanie obrzezany każdy mężczyzna jego domu, a potem niech przystąpi i obchodzi ją. Wtedy będzie jak urodzony w tej ziemi. A ktokolwiek nie jest obrzezany, nie będzie z niej spożywał. Jedno prawo będzie dla urodzonego w ziemi i dla cudzoziemca, który jest gościem wśród was.
Wj 12,48-49
Będzie jedna ustawa dla was i dla przybysza, który mieszka wśród was; będzie to ustawa wieczysta przez wszystkie wasze pokolenia. Przybysz będzie przed Panem tak jak wy. Będzie jedno prawo i jeden sąd dla was i przybysza, który mieszka wśród was.
Lb 15,15-16
Zasada jednego prawa dla przybysza i rodowitego jest w Torze powtórzona kilkakrotnie. Nie znosi ona różnicy pochodzenia, ale znosi różnicę wymagań wobec tych, którzy mieszkają wśród ludu. Iz 56 idzie tą samą linią.
Poza obecny czas
Jak bowiem to nowe niebo i ta nowa ziemia, które ja uczynię, będą trwać przede mną, mówi Pan, tak będzie trwać wasze potomstwo i wasze imię. I stanie się tak, że od nowiu do nowiu księżyca i od szabatu do szabatu przychodzić będzie wszelkie ciało, aby oddać pokłon przede mną, mówi Pan.
Iz 66,22-23
Zdanie umieszcza sabat i nów księżyca w opisie nowego nieba i nowej ziemi, a przychodzić ma wszelkie ciało. Jeśli sabat byłby znakiem wyłącznie dla jednego narodu, ten obraz byłby trudny do wytłumaczenia.
I nauczał ich, mówiąc: Czyż nie jest napisane: Mój dom będzie nazwany domem modlitwy dla wszystkich narodów? Lecz wy zrobiliście z niego jaskinię zbójców.
Mk 11,17
Jeszua cytuje właśnie Iz 56 i wybiera z niego zdanie o domu modlitwy dla wszystkich narodów. Rozdział był mu więc znany i użył go w sporze o dostęp obcych do świątyni.
Strona przeciwna
Dlatego synowie Izraela będą przestrzegać szabatu, zachowując szabat przez wszystkie pokolenia jako wieczną ustawę. Jest on wiecznym znakiem między mną a synami Izraela, bo w sześć dni Pan uczynił niebo i ziemię, a siódmego dnia przestał i odpoczął.
Wj 31,16-17
Ponadto dałem im moje szabaty, aby były znakiem między mną a nimi, aby wiedzieli, że ja jestem Panem, który ich uświęca.
Ez 20,12
Te dwa miejsca mówią wprost o znaku między Jahwe a synami Izraela. Nie da się ich zbyć: sformułowanie jest wyłączne i pada dwa razy, u Mojżesza i u proroka. Nasze odczytanie brzmi tak, że Iz 56 nie znosi tego znaku, lecz pokazuje drogę, którą obcy do niego wchodzi — przez przyłączenie się i trzymanie przymierza. Trzeba jednak przyznać dwie rzeczy. Po pierwsze, Wj 31,17 nie zawiera żadnego zastrzeżenia o obcych i sam z siebie brzmi wykluczająco. Po drugie, Iz 56 mówi o cudzoziemcach, którzy się przyłączyli, a nie o ludziach pozostających poza ludem — więc nie jest to tekst o sabacie dla każdego człowieka na ziemi, tylko o sabacie dla tego, kto wszedł.
I pamiętaj, że byłeś niewolnikiem w ziemi Egiptu i że Pan, twój Bóg, wyprowadził cię stamtąd potężną ręką i wyciągniętym ramieniem. Dlatego Pan, twój Bóg, nakazał ci obchodzić dzień szabatu.
Pwt 5,15
Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów.
Kol 2,16
Pwt 5,15 uzasadnia sabat wyjściem z Egiptu, a więc historią jednego narodu. Warto zestawić to z Wj 20,11, gdzie uzasadnieniem jest stworzenie — dwa powody stoją obok siebie i tekst żadnego nie odwołuje.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co dokładnie oznacza imię lepsze od synów i córek, bo prorok tego nie objaśnia. Nie wiemy, kiedy obietnica z Iz 56 miała się wypełnić ani czy odnosi się do czasu po powrocie z wygnania, czy dalej. Nie wiemy, jak w praktyce wyglądało przyłączenie się cudzoziemca w czasach Izajasza — Wj 12 mówi o obrzezaniu przy Passze, ale rozdział Izajasza tego warunku nie powtarza. Nie wiemy wreszcie, jak pogodzić wyłączność znaku z Wj 31 z otwarciem z Iz 56, bo żaden tekst tego napięcia nie komentuje.
Zobacz też: Sabat · Jahwe · Jeszua (Jezus)
