Piętnaście wersetów o nakrywaniu głowy należy do najtrudniejszych miejsc w listach Pawła. Nie dlatego, że są niejasne w szczegółach, lecz dlatego, że kolejne argumenty prowadzą w różne strony, a zakończenie da się przeczytać na dwa przeciwne sposoby. Cytaty z Uwspółcześnionej Biblii Gdańskiej.
Zasada i jej zastosowanie
Lecz chcę, żebyście wiedzieli, że głową każdego mężczyzny jest Chrystus, a głową kobiety mężczyzna, a głową Chrystusa Bóg. Każdy mężczyzna, gdy się modli albo prorokuje z nakrytą głową, hańbi swoją głowę. I każda kobieta, gdy się modli albo prorokuje z nienakrytą głową, hańbi swoją głowę. Bo to jest jedno i to samo, jakby była ogolona. Jeśli więc kobieta nie nakrywa głowy, niech się też strzyże. A jeśli hańbiące jest dla kobiety być ostrzyżoną lub ogoloną, niech nakrywa głowę.
1 Kor 11,3-6
Wywód zaczyna się od porządku, nie od stroju: głową mężczyzny jest Mesjasz, głową kobiety mężczyzna, głową Mesjasza Bóg. Dopiero z tego wyprowadzone zostaje zalecenie dotyczące modlitwy i prorokowania. Warto zauważyć, że obie czynności przypisane są tu również kobietom — Paweł nie zakłada, że kobiety w zgromadzeniu milczą.
Odwołanie do stworzenia
Mężczyzna zaś nie powinien nakrywać głowy, gdyż jest obrazem i chwałą Boga. Kobieta zaś jest chwałą mężczyzny. Bo mężczyzna nie jest z kobiety, lecz kobieta z mężczyzny. Mężczyzna bowiem nie został stworzony dla kobiety, ale kobieta dla mężczyzny. Dlatego kobieta powinna mieć na głowie znak władzy, ze względu na aniołów.
1 Kor 11,7-10
Wtedy Pan Bóg zesłał głęboki sen na Adama; a gdy zasnął, wyjął jedno z jego żeber i zapełnił ciałem miejsce po nim. I z tego żebra, które Pan Bóg wyjął z Adama, utworzył kobietę i przyprowadził ją do Adama. I Adam powiedział: To teraz jest kość z moich kości i ciało z mojego ciała; dlatego będzie nazwana kobietą, bo z mężczyzny została wzięta.
Rdz 2,21-23
Argument sięga opisu z Księgi Rodzaju i jest to argument z porządku stworzenia, a nie z obyczaju miejscowego. Ma to znaczenie: obyczaj zmienia się wraz z kulturą, porządek stworzenia nie. Kończy się jednak zdaniem, którego Pismo nie objaśnia ani tu, ani nigdzie indziej — kobieta ma mieć znak władzy „ze względu na aniołów”. Żaden inny werset nie mówi, o co chodzi. Kto to wyjaśnia, wyjaśnia spoza Pisma.
A jednak w Panu ani mężczyzna nie jest bez kobiety, ani kobieta nie jest bez mężczyzny. Jak bowiem kobieta jest z mężczyzny, tak też mężczyzna przez kobietę, lecz wszystko jest z Boga.
1 Kor 11,11-12
Zaraz potem następuje zdanie równoważące, które odbiera całemu wywodowi ostrze hierarchiczne: w Panu jedno nie jest bez drugiego, a wszystko jest z Boga.
Argument z natury
Osądźcie sami: Czy wypada kobiecie modlić się do Boga bez nakrycia głowy? Czyż sama natura nie uczy was, że gdy mężczyzna nosi długie włosy, przynosi mu to wstyd? Ale jeśli kobieta nosi długie włosy, przynosi jej to chwałę, gdyż włosy zostały jej dane za okrycie.
1 Kor 11,13-15
Tu wywód zmienia podstawę. Paweł nie powołuje się już na stworzenie, lecz odsyła do osądu czytelników i do tego, czego uczy natura. Pyta wprost: „Czyż sama natura nie uczy was”. Jest to argument najsłabszy z całego fragmentu, bo długość włosów uchodzących za stosowne bywa różna w różnych miejscach i czasach, a sam Paweł tego nie zastrzega.
W tym samym miejscu pada zdanie, które komplikuje całość: „włosy zostały jej dane za okrycie”. Da się je czytać jako uzasadnienie nakrycia z materiału — skoro włosy są okryciem naturalnym, tym bardziej wypada okrycie. Da się też czytać jako stwierdzenie, że okryciem, o które chodzi, są właśnie włosy. Polski tekst nie rozstrzyga tego i nie rozstrzyga tego żaden inny werset. Kto twierdzi, że sprawa jest jasna, mówi o swojej pewności, nie o tekście.
Zakończenie, które można odczytać dwojako
A jeśli ktoś wydaje się być kłótliwy, my takiego zwyczaju nie mamy, ani kościoły Boże.
1 Kor 11,16
Zdanie „my takiego zwyczaju nie mamy” zamyka wywód i jest przedmiotem sporu, którego nie da się zamknąć na podstawie samego zdania. Jeden odczyt: nie mamy zwyczaju kłótliwości. Drugi: nie mamy zwyczaju, o którym mowa, więc cała sprawa jest lokalna. Gramatyka polskiego tekstu dopuszcza obie możliwości, bo słowo „zwyczaj” może odnosić się i do kłótni, i do nakrywania głowy.
Ślad z Tory
Potem kapłan postawi kobietę przed Panem, odkryje jej głowę i położy na jej rękach ofiarę pamięci, czyli ofiarę podejrzenia. Kapłan zaś będzie miał w ręku wodę gorzką, niosącą przekleństwa.
Lb 5,18
Obrzęd wody gorzkiej zawiera odsłonięcie głowy kobiety przed Jahwe jako element publicznego postępowania o podejrzenie. Sugeruje to, że nakrycie było stanem zwykłym, a jego zdjęcie — czynnością o znaczeniu. Jest to jednak ślad pośredni i tak trzeba go przedstawiać: opis jednego obrzędu nie jest nakazem dla wszystkich kobiet.
Strona przeciwna
Nie ma Żyda ani Greka, nie ma niewolnika ani wolnego, nie ma mężczyzny ani kobiety; wszyscy bowiem jedno jesteście w Chrystusie Jezusie.
Ga 3,28
A miał on cztery córki, dziewice, które prorokowały.
Dz 21,9
Podobnie też kobiety niech się zdobią ubiorem przyzwoitym, ze wstydliwością i umiarem, nie z zaplatanymi włosami albo złotem, albo perłami, albo kosztownymi strojami; Lecz dobrymi uczynkami, jak przystoi kobietom, które uznają się za pobożne.
1 Tm 2,9-10
Jeden bowiem czyni różnicę między dniem a dniem, a drugi każdy dzień ocenia jednakowo. Każdy niech będzie dobrze upewniony w swoim zamyśle.
Rz 14,5
Cztery miejsca ciągną w innym kierunku. Jedno mówi o zniesieniu podziałów w Mesjaszu. Drugie odnotowuje prorokujące córki bez wzmianki o nakryciu. Trzecie zaleca kobietom przyzwoity ubiór i nie wspomina o nakrywaniu głowy, choć wylicza szczegóły stroju — to milczenie jest wymowne. Czwarte jest ogólną zasadą wobec spraw, w których wierzący różnią się przekonaniem.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, co znaczy zastrzeżenie o aniołach, bo Pismo nie objaśnia go w żadnym miejscu. Nie wiemy, czy okryciem, o które chodzi, jest tkanina, czy włosy, bo tekst dopuszcza oba odczyty. Nie wiemy, do jakiego zwyczaju odnosi się zdanie zamykające. Nie wiemy, jak wyglądał obyczaj w Koryncie, bo Paweł go nie opisuje, tylko zakłada, że adresaci wiedzą, o czym mowa. I nie wiemy, dlaczego jest to jedyne miejsce w Nowym Przymierzu poruszające ten temat — żaden inny list do niego nie wraca.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Jahwe · Paweł — znaczenie imienia
