Zarzut postawiony ludziom pobożnym
Rozdział 58 nie mówi do odstępców. Mówi do ludzi, którzy szukają Jahwe codziennie, poszczą i pytają o sądy sprawiedliwości. To czyni ten tekst niewygodnym, bo opisana w nim religijność wygląda z zewnątrz poprawnie.
Wołaj donośnie, nie wstrzymuj się, podnoś swój głos jak trąba i oznajmij mojemu ludowi ich przestępstwa, a domowi Jakuba ich grzechy. Mimo że szukają mnie każdego dnia i chcą poznać moje drogi, niczym naród, który czyni sprawiedliwość i nie opuszcza sądu swego Boga. Pytają mnie o sądy sprawiedliwości i pragną zbliżyć się do Boga, mówiąc: Czemu pościmy, a tego nie widzisz? Czemu trapimy nasze dusze, a tego nie zauważasz? Oto w dzień waszego postu wykonujecie swoją wolę i żądacie wykonywania wszystkich prac.
Iz 58,1-3
Zdanie kluczowe pada na końcu i jest zarzutem gospodarczym: w dniu postu wykonywana jest własna wola i żąda się pracy. Post odbywa się więc kosztem tych, którzy w tym samym czasie muszą pracować.
Oto pościcie dla kłótni i sporów i aby bić niegodziwą pięścią. Nie pośćcie tak, jak robicie dzisiaj, aby wasz głos był słyszany w górze. Czy to jest ten post, który wybrałem, dzień, w którym człowiek trapi swoją duszę, żeby zwiesić swoją głowę jak sitowie i słać sobie posłanie z wora i popiołu? Czyż to nazwiesz postem i dniem przyjemnym dla Pana?
Iz 58,4-5
Drugi zarzut dotyczy skutku: post kończy się kłótnią i przemocą. Trzeci uderza w samą formę — zwieszona głowa, wór i popiół zostają nazwane niewystarczającymi. Nie są potępione jako takie; są potępione jako całość praktyki.
Czym miałby być post
Czy nie to jest tym postem, który wybrałem: rozerwać więzy niegodziwości, rozwiązać ciężkie brzemiona, puścić wolno uciśnionych i połamać wszelkie jarzmo; Dzielić swój chleb z głodnym i ubogich wygnańców wprowadzić do swego domu, a widząc nagiego, przyodziać go i nie ukrywać się przed nikim, kto jest twoim ciałem?
Iz 58,6-7
Odpowiedź jest wyliczeniem czynności, a nie postawy wewnętrznej. Pierwsze cztery dotyczą uwolnienia od zobowiązań i ucisku, kolejne trzy — dzielenia się chlebem, przyjęcia bezdomnego i ubrania nagiego. Ostatni człon poszerza krąg obowiązku: mowa o nieukrywaniu się przed kimś, kto jest twoim ciałem, a więc krewnym albo po prostu drugim człowiekiem. Prorok nie proponuje zamiany postu na dobroczynność; opisuje, jak wygląda post, który nie jest pozorem.
Wtedy twoje światło zabłyśnie jak poranna zorza i twoje zdrowie szybko zakwitnie. Twoja sprawiedliwość pójdzie przed tobą i chwała Pana będzie za tobą. Wtedy będziesz wzywał, a Pan wysłucha; zawołasz, a odpowie: Oto jestem. Jeśli usuniesz spośród siebie jarzmo, przestaniesz wytykać palcem i mówić nieprawości;
Iz 58,8-9
Obietnica jest sformułowana jako odwrócenie skargi z wersetu 3. Tam pytano, dlaczego Jahwe nie widzi; tutaj odpowiedź brzmi, że zawoła się, a On odpowie. Warunek postawiony jest wprost i dotyczy usunięcia jarzma, wytykania palcem i mówienia nieprawości.
Sabat w tym samym rozdziale
Jeśli powstrzymasz swoją nogę od przekraczania szabatu, aby nie wykonać swojej woli w moim świętym dniu; jeśli nazwiesz szabat rozkoszą, dzień święty Pana – szanownym; jeśli go uczcisz, nie czyniąc swoich spraw ani nie wykonując swojej woli, ani nie mówiąc słowa próżnego;
Iz 58,13
Przejście do sabatu nie jest zmianą tematu. Struktura jest identyczna jak przy poście: chodzi o powstrzymanie się od wykonywania własnej woli. Prorok nie dodaje nowych zakazów ani nie znosi przykazania — wskazuje, że dzień oddzielony dla Jahwe przestaje być takim dniem, gdy wypełnia się go własnymi sprawami. Uderza przy tym słownictwo: sabat ma być nazwany rozkoszą, a nie ciężarem.
Wtedy będziesz rozkoszował się Panem, a wprowadzę cię na wysokie miejsca ziemi i nakarmię cię dziedzictwem Jakuba, twego ojca. Tak bowiem powiedziały usta Pana.
Iz 58,14
Obietnica związana z sabatem jest sformułowana tym samym językiem co obietnica związana z postem. Oba przykazania zostają więc potraktowane jednakowo: nie jako obciążenie do zniesienia, lecz jako praktyka, która ma treść i której treść bywa gubiona.
Ten sam zarzut u innych
Powiedz do całego ludu tej ziemi i do kapłanów: Gdy pościliście i płakaliście w piątym i siódmym miesiącu przez te siedemdziesiąt lat, czy pościliście dla mnie? A gdy jecie i pijecie, czy nie dla siebie jecie i nie dla siebie pijecie?
Za 7,5-6
Zachariasz stawia pytanie jeszcze ostrzej: siedemdziesiąt lat postów sprowadza do pytania, dla kogo one były. Post może być formą zajmowania się sobą, tak samo jak jedzenie. Jeszua formułuje to samo w kategoriach widoczności.
A gdy pościcie, nie miejcie twarzy smutnej jak obłudnicy; szpecą bowiem swoje twarze, aby ludzie widzieli, że poszczą. Zaprawdę powiadam wam: Odbierają swoją nagrodę. Ale ty, gdy pościsz, namaść sobie głowę i umyj twarz; Aby nie ludzie widzieli, że pościsz, lecz twój Ojciec, który jest w ukryciu; a twój Ojciec, który widzi w ukryciu, odda ci jawnie.
Mt 6,16-18
Ostrzeżenie nie dotyczy postu, tylko publiczności. We wszystkich trzech miejscach — u Izajasza, Zachariasza i w Kazaniu na Górze — praktyka zostaje utrzymana, a zakwestionowany jej cel. Żaden z tych tekstów nie mówi, że pościć nie należy. Wspólny mechanizm jest zresztą prostszy, niż się wydaje: każda praktyka religijna daje się wykonać tak, żeby nic nie kosztowała, i dopiero wtedy staje się bezużyteczna. Izajasz mierzy post skutkiem u drugiego człowieka, a sabat — tym, czyja wola jest w tym dniu wykonywana.
Czego nie wiemy
Tekst nie mówi, o który post chodzi — Tora nakazuje jeden dzień powszechnego trapienia duszy, ale w czasach po wygnaniu obchodzono także posty pamiątkowe, o których wspomina Zachariasz. Nie podaje, kiedy rozdział został wygłoszony ani do jakiej społeczności; z opisu wynika tylko, że świątynia i kult działały. Nie precyzuje, jak daleko sięga zakaz wykonywania własnej woli w sabat, i nie podaje listy czynności — mówi o zasadzie, a nie o katalogu. Nie wyjaśnia też, czy obietnice z wersetów 8–9 i 14 dotyczą pojedynczego człowieka, czy całej społeczności; sformułowania w drugiej osobie liczby pojedynczej dopuszczają obie lektury.
Zobacz też: Sabat · Jahwe · Post (com) — jedyny post nakazany przez Torę · Jeszua (Jezus) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Świątynia (Bejt haMikdasz)
