Rozmowa o proroctwach zwykle rozjeżdża się w jedną z dwóch stron: albo wszystko się już wypełniło i wystarczy to wyliczyć, albo wszystko dopiero się wypełni i wystarczy dobrze policzyć lata. Obie drogi omijają to samo — istnienie trzeciego zbioru, którego nie da się przypisać ani do jednej, ani do drugiej kategorii. Ten tekst jest o tym zbiorze i o tym, dlaczego jego przyznanie decyduje o wiarygodności całej reszty.
Zbiór pierwszy: wypełnienie poświadczone w samym Piśmie
Najprostszy przypadek to zapowiedź i jej odnotowany skutek w innej księdze.
I cała ta ziemia stanie się spustoszeniem i zdumieniem, a te narody będą służyć królowi Babilonu przez siedemdziesiąt lat.
Jr 25,11
W pierwszym roku Cyrusa, króla Persji – aby wypełniło się słowo Pana z ust Jeremiasza – Pan wzbudził ducha Cyrusa, króla Persji, tak że ogłosił ustnie po całym swoim królestwie, a także na piśmie, co następuje:
Ezd 1,1
Autor Księgi Ezdrasza sam robi to zestawienie i sam nazywa je wypełnieniem. Podobnie działa nazwanie perskiego władcy jeszcze przed jego wystąpieniem.
I o Cyrusie mówię: On jest moim pasterzem, bo wypełni całą moją wolę; i mówię do Jerozolimy: Będziesz odbudowana, a do świątyni: Będziesz założona.
Iz 44,28
Tu jednak trzeba od razu dopowiedzieć coś, o czym często się milczy: najstarsze zachowane odpisy księgi Izajasza są młodsze od Cyrusa. Rękopisy nie rozstrzygają więc same z siebie, kiedy to zdanie zapisano, i kto twierdzi inaczej, mówi więcej, niż wie. Ta uwaga niczego nie przesądza w żadną stronę — wskazuje tylko granicę tego, co dowodzi materiał, a co jest kwestią zaufania do księgi.
Podobnie z upadkiem miast. Wyrocznia Nahuma o Niniwie i notatka o śmierci Belszazara to dwa różne rodzaje danych.
Ten, kto cię ujrzy, oddali się od ciebie i powie: Zburzona jest Niniwa, któż będzie jej żałował? Gdzie mam szukać dla ciebie pocieszycieli?
Na 3,7
Tej samej nocy Belszazar, król Chaldejczyków, został zabity.
Dn 5,30
Zbiór drugi: to, co Nowy Testament odnosi do Jeszui
Potem powiedział do nich: To są słowa, które mówiłem do was, będąc jeszcze z wami, że musi się wypełnić wszystko, co jest o mnie napisane w Prawie Mojżesza, u Proroków i w Psalmach.
Łk 24,44
Lecz Bóg w ten sposób wypełnił to, co przepowiedział przez usta wszystkich swoich proroków, że jego Chrystus będzie cierpiał.
Dz 3,18
Ten zbiór ma inny status niż pierwszy i uczciwość wymaga to powiedzieć. Nie jest to zestawienie dwóch niezależnych źródeł, lecz świadectwo apostolskie o tym, jak należy czytać wcześniejsze teksty. Kto je przyjmuje, przyjmuje je na podstawie zaufania do tego świadectwa.
Nie da się z tego zrobić rachunku prawdopodobieństwa i nie warto próbować. Żeby policzyć szanse, trzeba by wiedzieć, ile wyroczni w ogóle jest, które z nich są niezależne od siebie, co liczy się jako trafienie, a co jako chybienie, i jak traktować teksty, które sam Nowy Testament czyta inaczej niż brzmią w swoim pierwotnym kontekście. Żadnej z tych liczb nie mamy. Mnożenie zmyślonych ułamków daje wynik równie zmyślony, a robi przy tym wrażenie ścisłości — i właśnie dlatego jest to argument, po który nie sięgamy.
Zbiór trzeci: to, czego nie rozstrzygamy
Pismo samo mówi o wyroczniach, których nie podano do zrozumienia.
Ja to usłyszałem, ale nie zrozumiałem, więc zapytałem: Mój Panie, jaki będzie koniec tych rzeczy? Wtedy odpowiedział: Idź, Danielu, bo te słowa są zamknięte i zapieczętowane aż do czasu ostatecznego.
Dn 12,8-9
Prorok pyta i nie dostaje odpowiedzi. To jest w tekście i nie da się tego obejść. Zasadę ogólną formułuje wcześniej Tora.
Rzeczy tajemne należą do Pana, naszego Boga, a objawione – do nas i naszych synów na wieki, abyśmy wypełniali wszystkie słowa tego prawa.
Pwt 29,29
Podział przebiega więc nie między tym, co wiemy, a tym, czego jeszcze nie zbadaliśmy, lecz między tym, co objawione, a tym, co nie zostało objawione. Nowy Testament nie zmienia tego ustawienia.
Teraz bowiem widzimy w zwierciadle, niewyraźnie, ale wówczas twarzą w twarz. Teraz poznaję cząstkowo, ale wtedy poznam tak, jak jestem poznany.
1 Kor 13,12
Lecz o tym dniu i godzinie nikt nie wie, nawet aniołowie niebiescy, tylko sam mój Ojciec.
Mt 24,36
Ostatnie zdanie zamyka całą kategorię obliczeń terminowych. Nie stawiamy żadnych dat i nie wskazujemy dzisiejszych państw, organizacji ani ludzi jako spełnienia czegokolwiek. Nie dlatego, że to niewygodne, tylko dlatego, że tekst nie daje do tego narzędzia, a każdy, kto takie narzędzie znajdował, mylił się.
Do czego więc służy proroctwo
Mamy też mocniejsze słowo prorockie, a wy dobrze czynicie, trzymając się go jak lampy, która świeci w ciemnym miejscu, dopóki dzień nie zaświta i jutrzenka nie wzejdzie w waszych sercach;
2 P 1,19
Obraz jest tu wymierzony bardzo dokładnie. Lampa w ciemnym miejscu wystarcza, żeby iść, i nie wystarcza, żeby widzieć wszystko. Kto oczekuje od tekstów prorockich dziennego światła, będzie rozczarowany albo zacznie dopowiadać; kto traktuje je jak lampę, dostanie dokładnie to, co obiecano.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, od kiedy do kiedy liczyć siedemdziesiąt lat z Jeremiasza — tekst podaje liczbę, a nie punkty graniczne, i różne rachuby dają różne wyniki. Nie wiemy, czy dana wyrocznia ma jedno wypełnienie, czy powtarza się w kilku wydarzeniach; Pismo w niektórych miejscach sugeruje to drugie, ale nie podaje reguły. Nie wiemy, które zapowiedzi były warunkowe — historia Niniwy u Jonasza pokazuje, że co najmniej jedna była, choć w jej tekście warunku nie wypowiedziano. Nie wiemy, jak rozumieć wyrocznie, których dotąd nic nie potwierdziło i nic nie obaliło; nazwanie ich niespełnionymi jest równie przedwczesne jak nazwanie ich spełnionymi. I nie wiemy, kiedy nastąpi cokolwiek z tego, co pozostaje otwarte — a każda próba wyliczenia tego terminu wykracza poza to, co zostało napisane.
