Trzy zdania tła
Rozdziały 7 i 8 Izajasza czyta się często wyrwane z sytuacji, w której powstały — a bez niej większość ich zdań traci adresata. Sytuacja jest następująca: Asyria rośnie i zbiera daninę od państw Lewantu. Damaszek i Samaria zawiązują koalicję, żeby jej stawić czoła, i chcą wciągnąć w nią Judę. Juda odmawia, więc koalicja postanawia zmienić w Jerozolimie króla.
Za czasów Achaza, syna Jotama, syna Uzjasza, króla Judy, wyruszył Resin, król Syrii, wraz z Pekachem, synem Remaliasza, królem Izraela, przeciw Jerozolimie, aby z nią walczyć, lecz nie mógł jej zdobyć. I doniesiono domowi Dawida: Syria zmówiła się z Efraimem. Wtedy zadrżało jego serce i serce jego ludu, jak drżą od wiatru drzewa w lesie.
Iz 7,1-2
Ostatnie zdanie oddaje stan, w jakim Izajasz zastaje dwór. Nie chodzi o wahanie polityczne, lecz o panikę. Porównanie do drzew targanych wiatrem opisuje cały lud, nie tylko króla.
Prorok wychodzi na drogę
Wtedy Pan powiedział do Izajasza: Wyjdź teraz naprzeciw Achaza, ty i Szear-Jaszub, twój syn, na koniec kanału górnej sadzawki przy drodze pola folusznika; I powiedz mu: Uważaj i bądź spokojny; nie bój się i niech twoje serce nie lęka się z powodu dwóch niedopałków dymiących głowni, z powodu zapalczywego gniewu Resina z Syrią oraz syna Remaliasza.
Iz 7,3-4
Miejsce spotkania nie jest przypadkowe. Kanał górnej sadzawki to element zaopatrzenia miasta w wodę — Achaz sprawdza tam zapewne, czy Jerozolima wytrzyma oblężenie. Prorok przychodzi z synem, którego imię znaczy „reszta powróci”, a więc niesie w sobie równocześnie zapowiedź klęski i ocalenia. Dwóch królów, przed którymi drży dwór, Izajasz nazywa dymiącymi niedopałkami: to, co przeraża Jerozolimę, już się dopala.
A głową Efraima jest Samaria, głową zaś Samarii – syn Remaliasza. Jeśli nie uwierzycie, na pewno się nie ostoicie.
Iz 7,9
Drugie zdanie tego wersetu opiera się na jednym rdzeniu użytym dwa razy — tym samym, od którego pochodzi słowo „amen”. Chodzi o oparcie się na czymś trwałym. Kto nie oprze się na Jahwe, ten się nie utrzyma; polszczyzna tej gry nie odda, ale sens jest jednoznaczny.
Co Achaz zrobił naprawdę
Księga Królewska relacjonuje te same wydarzenia od strony politycznej i podaje decyzję, której Izajasz nie chciał.
Wtedy Resin, król Syrii, i Pekach, syn Remaliasza, król Izraela, wyruszyli na wojnę przeciw Jerozolimie i oblegli Achaza, ale nie mogli go pokonać.
2 Krl 16,5
Achaz więc wysłał posłańców do Tiglat-Pilesera, króla Asyrii, ze słowami: Jestem twoim sługą i twoim synem. Przyjdź i wybaw mnie z ręki króla Syrii i z ręki króla Izraela, którzy powstali przeciw mnie. Wtedy Achaz wziął srebro i złoto, które znajdowały się w domu Pana i w skarbcach domu królewskiego, i posłał je jako dar królowi Asyrii.
2 Krl 16,7-8
Formuła użyta w liście jest formułą wasalną: król Judy uznaje się za sługę i syna króla Asyrii. Zapłatą jest srebro i złoto ze świątyni. Juda zostaje wybawiona od koalicji północnej i w tym samym ruchu traci samodzielność. Skutki kulturowe przychodzą zaraz potem.
Potem król Achaz udał się do Damaszku na spotkanie z Tiglat-Pilserem, królem Asyrii. Gdy zobaczył w Damaszku ołtarz, król Achaz posłał do kapłana Uriasza wzór tego ołtarza i cały plan jego budowy.
2 Krl 16,10
Ołtarz z Damaszku zostaje odwzorowany w Jerozolimie. Sojusz polityczny wciąga za sobą kult — i to jest w tej opowieści właściwa cena.
Skala strat po stronie Judy
Dlatego Pan, jego Bóg, wydał go w ręce króla Syrii. Pokonali go i uprowadzili z jego ludu wielu więźniów, i przyprowadzili ich do Damaszku. Został też wydany w ręce króla Izraela, który zadał mu wielką klęskę. Pekach, syn Remaliasza, zabił bowiem w Judzie jednego dnia sto dwadzieścia tysięcy samych dzielnych wojowników, ponieważ opuścili Pana, Boga swoich ojców. I Zikri, wojownik z Efraima, zabił Maasejasza, syna króla, Azrikama, przełożonego jego domu, oraz Elkanę, zastępcę króla. Synowie Izraela wzięli też do niewoli spośród ich braci dwieście tysięcy kobiet, synów i córek, zabrali od nich bardzo dużo łupów i uprowadzili całą zdobycz do Samarii.
2 Krn 28,5-8
Kronikarz podaje liczby znacznie wyższe niż cokolwiek, co sugeruje relacja Izajasza, i wprost nazywa przyczynę klęski: opuszczenie Jahwe. Ta wersja tłumaczy też, dlaczego Achaz szukał ratunku na zewnątrz — jego wojsko poniosło już wcześniej dotkliwe porażki.
Wyrocznia o wodach
Ponadto Pan powiedział do mnie: Ponieważ ten lud wzgardził wodami Siloe, które płyną łagodnie, a chlubi się Resinem i synem Remaliasza; Oto Pan sprowadzi na niego wody rzeki, gwałtowne i obfite – króla Asyrii i całą jego chwałę. Wystąpi ze wszystkich swoich strumieni i wyleje ze wszystkich swoich brzegów. Wedrze się do Judy, zaleje i rozejdzie się, aż dosięgnie szyi; a jego rozpostarte skrzydła napełnią szerokość twojej ziemi, Emmanuelu!
Iz 8,5-8
Obraz jest zbudowany na dwóch rodzajach wody. Siloe to kanał zasilający Jerozolimę — płynie wolno i cicho, ale jest własny. Rzeka to Eufrat, czyli Asyria: potężna i obca. Kto gardzi cichą wodą, dostaje powódź. Wyrocznia mówi wprost, że asyryjska pomoc zaleje także Judę, i to jest odpowiedź na politykę Achaza. Zdanie kończy się zwrotem do Emmanuela, co spina rozdział 8 z rozdziałem 7.
Ramy czasowe księgi
Widzenie Izajasza, syna Amosa, dotyczące Judy i Jerozolimy, które miał za dni Uzjasza, Jotama, Achaza i Ezechiasza – królów Judy.
Iz 1,1
Nagłówek wymienia czterech królów, co daje służbie Izajasza kilkadziesiąt lat. Kryzys syro-efraimski przypada na jej wcześniejszą część, oblężenie Sennacheryba z rozdziałów 36–37 na późniejszą. Ten sam prorok mówi więc najpierw do króla, który wzywa Asyrię, a potem do króla, który się przed nią broni.
Czego nie wiemy
Tekst nie mówi, ile trwało oblężenie Jerozolimy ani jak blisko było zdobycia miasta. Nie znamy imienia kandydata, którego koalicja chciała osadzić na tronie — Izajasz nazywa go tylko synem Tabeela. Nie da się też pogodzić w prosty sposób liczb z Kronik z krótką notatką Królewskiej; obie relacje opisują tę samą wojnę, ale w innej skali i z innym zamiarem. Pismo nie rozstrzyga wreszcie, czy poselstwo Achaza do Asyrii było przyczyną najazdu na Damaszek, czy tylko dołączyło do decyzji już podjętej w Niniwie.
Zobacz też: Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Amen (ἀμήν) — co znaczy „zaprawdę” po grecku · Jahwe · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Izajasz · Juda — znaczenie imienia
