Hebrajskie szear występuje w Tanach dwadzieścia sześć razy. Obok niego biegnie pokrewny rzeczownik sze’erit (שְׁאֵרִית, H7611) z sześćdziesięcioma sześcioma wystąpieniami. Oba tłumaczy się przez resztę lub resztkę, oba znaczą to, co zostało — i to jest pierwsza rzecz, którą trzeba o tym pojęciu powiedzieć.
Zwykłe użycia
Większość wystąpień szear nie ma w sobie nic proroczego.
A gdy skończyli, przynieśli przed króla i Jehojadę resztę pieniędzy, za które sporządzono naczynia do domu Pana: naczynia do służby i składania ofiar, czasze oraz inne naczynia złote i srebrne. I nieustannie składali całopalenia w domu Pana przez wszystkie dni Jehojady.
2Krn 24,14
I król powiedział do królowej Estery: W pałacu Suza Żydzi zabili i wytracili pięciuset mężczyzn oraz dziesięciu synów Hamana. A w pozostałych prowincjach królewskich, cóż uczynili? Jaką masz jeszcze prośbę, a będzie spełniona. Czego jeszcze sobie życzysz, a stanie ci się.
Est 9,12
A z nimi pozostawił Hemana i Jedutuna oraz resztę wybranych, imiennie wyznaczonych, aby chwalili Pana, bo jego miłosierdzie trwa na wieki.
1Krn 16,41
Reszta pieniędzy, pozostałe prowincje, reszta wyznaczonych imiennie. Wyraz jest arytmetyczny: opisuje część, która pozostała po odjęciu innej. Sens teologiczny nie siedzi w słowie — wnosi go kontekst, w którym prorok go używa. To rozróżnienie chroni przed czytaniem każdej reszty w Piśmie jako terminu.
Widać to najlepiej tam, gdzie reszta jest czymś, co ma zostać usunięte.
Wyciągnę bowiem swoją rękę na Judę i na wszystkich mieszkańców Jerozolimy; wykorzenię z tego miejsca pozostałości Baala i imiona bałwochwalczych kapłanów wraz z kapłanami;
So 1,4
Pozostałości Baala to również szear. Wyraz sam w sobie nie niesie ani obietnicy, ani wyroku — jest narzędziem rachunkowym, którym prorok posługuje się w obie strony.
Podobnie działa drugi z tych rzeczowników. Józef mówi braciom o ocaleniu potomności i używa sze’erit, ale polski przekład nie daje szansy tego zauważyć.
Bóg posłał mnie więc przed wami, aby zachować wam potomność na ziemi i żeby ocalić wam życie dzięki wielkiemu wybawieniu.
Rdz 45,7
Izajasz
U Izajasza wyraz robi karierę. Najpierw jako obraz przerzedzonego lasu.
A pozostałych drzew jego lasu będzie tak niewiele, że nawet dziecko będzie mogło je spisać.
Iz 10,19
Potem jako określenie tych, którzy przestaną polegać na obcej sile.
I w tym dniu stanie się, że resztka Izraela i ci, którzy ocaleli z domu Jakuba, nie będą już polegać na tym, który ich bije, lecz będą prawdziwie polegać na Panu, Świętym Izraela.
Iz 10,20
I wreszcie w zdaniu, które stało się imieniem.
Resztka zawróci, resztka Jakuba, do Boga mocnego.
Iz 10,21
Dwa hebrajskie wyrazy z tego zdania — reszta i wróci — tworzą imię syna Izajasza, którego prorok bierze ze sobą na spotkanie z królem.
Wtedy Pan powiedział do Izajasza: Wyjdź teraz naprzeciw Achaza, ty i Szear-Jaszub, twój syn, na koniec kanału górnej sadzawki przy drodze pola folusznika;
Iz 7,3
Chłopiec jest chodzącym znakiem, ale znakiem dwuznacznym, i tę dwuznaczność tekst zachowuje. Zdanie da się czytać jako obietnicę: reszta jednak wróci. Da się też czytać jako wyrok: wróci tylko reszta. Następny werset u Izajasza ciągnie w tę drugą stronę.
Bo choćby twój lud, Izraelu, był jak piasek morski, tylko resztka z niego powróci. Postanowione wytracenie będzie opływało w sprawiedliwość.
Iz 10,22
Pismo nie rozstrzyga między tymi odczytaniami i nie ma powodu ich rozdzielać — prorok mówi jedno i drugie naraz.
Dalej ten sam prorok wiąże resztę z powrotem z rozproszenia.
Stanie się też w tym dniu, że Pan ponownie wyciągnie swą rękę, aby wykupić resztkę swego ludu, który pozostanie, z Asyrii i Egiptu, z Patros i Chus, z Elamu i Szinearu, i z Chamat, i wysp morskich.
Iz 11,11
Dalej w Piśmie
Paweł cytuje Izajasza i odnosi zdanie do swoich czasów.
A Izajasz woła o Izraelu: Choćby liczba synów Izraela była jak piasek morski, resztka będzie ocalona.
Rz 9,27
Tak i w obecnym czasie pozostała resztka według wybrania przez łaskę.
Rz 11,5
To najdalej idące użycie tego pojęcia w Piśmie: reszta przestaje być liczbą ocalałych z konkretnej wojny, a staje się określeniem tych, którzy pozostają wierni. Warto jednak zauważyć, że Paweł nie tworzy tu nowego terminu — powołuje się na proroka i pisze o swoim czasie tak, jak Izajasz pisał o swoim.
Ten sam obraz podejmuje Micheasz, i również wiąże go z odbudową, a nie z zagładą.
A z tej chromej uczynię resztkę, a z wygnanej – potężny naród. I Pan będzie królował nad nimi na górze Syjon odtąd aż na wieki.
Mi 4,7
Czego tekst nie mówi
Nie podaje liczby. Ani u Izajasza, ani u Pawła nie pada żadna wielkość, a obraz piasku morskiego z Iz 10,22 mówi o tym, ilu jest wszystkich, nie ilu zostanie.
Nie podaje kryterium przynależności w formie listy. Iz 10,20 mówi o zaprzestaniu polegania na tym, który bije, Rz 11,5 o wybraniu przez łaskę — i to są jedyne dwa opisy.
Nie utożsamia reszty z żadną wspólnotą, grupą ani strukturą. Każde takie utożsamienie jest dopowiedzeniem, i to dopowiedzeniem, które wyraz akurat bardzo ułatwia — bo pochlebia temu, kto je robi. Pismo używa tego pojęcia zawsze w trybie opisowym, po fakcie: reszta jest tym, co zostało, a nie tym, co samo się ogłosiło.
Nie mówi również, kiedy reszta się wyłania. U Izajasza jest to skutek sądu, w Rz 11,5 stan bieżący, u Micheasza obietnica na przyszłość. Trzy różne ramy czasowe, jedno słowo.
Nie mówi wreszcie, czy reszta z Rz 11,5 i reszta z Iz 10,21 to ta sama grupa. Paweł cytuje proroka, więc widzi związek, ale nie pisze, że chodzi o jedno. Zostawiam to otwarte.
Zobacz też: Tanach · Izajasz · Micheasz · Józef — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
