Zera (זֶ֫רַע, H2233) pochodzi od czasownika siać i występuje dwieście dwadzieścia dziewięć razy. Jest to jeden z tych rzeczowników, w których hebrajski trzyma razem trzy rzeczy, a polszczyzna musi je rozdzielić: ziarno siewne, nasienie męskie i potomstwo.
Potem Bóg powiedział: Niech ziemia zrodzi trawę, rośliny wydające nasiona i drzewo urodzajne przynoszące owoc według swego rodzaju, którego nasienie będzie w nim na ziemi. I tak się stało.
Rdz 1,11
Tu zera to ziarno rośliny i w tym samym rozdziale wraca jeszcze dwa razy w tym znaczeniu. W ósmym rozdziale Księgi Rodzaju ten sam wyraz oznacza siew jako porę roku, w opozycji do żniwa.
A jeśli coś z ich padliny upadnie na jakiekolwiek ziarno przeznaczone do siewu, to pozostanie czyste.
Kpł 11,37
Prawo o czystości mówi o ziarnie przeznaczonym do siewu, czyli trzema polskimi wyrazami oddaje jeden hebrajski rzeczownik z przydawką.
Jeśli mężczyźnie wypłynie nasienie obcowania, obmyje w wodzie całe swe ciało i będzie nieczysty aż do wieczora.
Kpł 15,16
A tutaj ten sam rzeczownik oznacza nasienie w sensie fizjologicznym. Prawo o nieczystości używa go w tym znaczeniu wielokrotnie i nie sygnalizuje żadnej zmiany słowa. Hebrajski czytelnik ma więc w jednej księdze ziarno na polu i nasienie człowieka pod jednym wyrazem.
Obietnice
I w twoim potomstwie będą błogosławione wszystkie narody ziemi, dlatego że posłuchałeś mojego głosu.
Rdz 22,18
Wspomnij na Abrahama, Izaaka i Izraela, twoje sługi, którym przysiągłeś na samego siebie i mówiłeś do nich: Rozmnożę wasze potomstwo jak gwiazdy na niebie i całą tę ziemię, o której mówiłem, dam waszemu potomstwu i odziedziczą ją na wieki.
Wj 32,13
W obietnicach danych Abrahamowi zera znaczy potomstwo i stoi w liczbie pojedynczej jako rzeczownik zbiorowy. Dlatego może oznaczać naród liczony jak gwiazdy i jednocześnie jedną osobę. Hebrajski nie musi wybierać. Polskie potomstwo działa podobnie, ale traci związek z ziarnem, a właśnie ziarno jest w tych obietnicach obrazem: coś małego, wsianego, z czego wyrasta wiele.
Wtedy zabrałem waszego ojca Abrahama z drugiej strony rzeki i prowadziłem go przez całą ziemię Kanaan, i rozmnożyłem jego potomstwo, dając mu Izaaka.
Joz 24,3
Jozue streszcza dzieje patriarchów jednym zdaniem, w którym zera jest tym, co zostało rozmnożone. Wcześniej ta sama linia zawęża się do jednego syna, później znów się rozszerza — i cały ten ruch mieści się w jednym rzeczowniku.
Nasienie kobiety
I wprowadzę nieprzyjaźń między tobą a kobietą, między twoim potomstwem a jej potomstwem. Ono zrani ci głowę, a ty zranisz mu piętę.
Rdz 3,15
To zdanie jest dobrym sprawdzianem tego, co przekład potrafi przenieść. Hebrajski mówi o zera węża i zera kobiety, a potem używa zaimka w rodzaju męskim liczby pojedynczej: on zrani ci głowę. UBG pisze ono, bo polskie potomstwo jest rodzaju nijakiego i inaczej się nie da. Gramatyczna niespodzianka oryginału znika, choć jest w tekście: hebrajski mógł użyć rodzaju żeńskiego albo liczby mnogiej, a użył formy męskiej pojedynczej przy rzeczowniku zbiorowym.
Nie znaczy to samo przez się, że zdanie jest zapowiedzią Mesjasza. Znaczy, że pojedynczy zaimek stoi w tekście i nie został wymyślony przez tłumaczy. Paweł opiera na tej samej dwuznaczności wywód o obietnicy danej Abrahamowi.
Otóż Abrahamowi i jego potomkowi zostały dane obietnice. Nie mówi: I jego potomkom, jak o wielu, ale jak o jednym: I twemu potomkowi, którym jest Chrystus.
Ga 3,16
Grecki rzeczownik zachowuje zbiorowość hebrajskiego zera, więc argument apostoła daje się w ogóle postawić. W polskim przekładzie widać go wyłącznie dlatego, że autor sam go objaśnia — sam wyraz potomek tej gry nie niesie.
Potomstwo bez błogosławieństwa
Zera nie jest wyrazem wartościującym. Izajasz nazywa tym samym słowem potomstwo złoczyńców, a prawo używa go w przepisie zakazującym oddawania potomstwa Molochowi. To samo słowo, ten sam zakres, żadnego zabarwienia.
Dlatego upokorzę potomstwo Dawida, jednak nie po wszystkie dni.
1Krl 11,39
Zapowiedź dana Jeroboamowi mówi o upokorzeniu potomstwa Dawida. Linia obietnicy i linia sądu są opisywane tym samym rzeczownikiem, a różnicę robi wyłącznie orzeczenie.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy hebrajski odczuwał trzy znaczenia zera jako jedno pojęcie, czy jako trzy różne słowa o wspólnym brzmieniu. Konteksty rozdzielają je bezbłędnie, więc dla użytkownika języka problem mógł nie istnieć.
Nierozstrzygnięte jest, jak daleko sięga pojedynczy zaimek w trzecim rozdziale Księgi Rodzaju. Rzeczowniki zbiorowe w hebrajskim regularnie łączą się z orzeczeniem w liczbie pojedynczej, więc sama forma niczego nie dowodzi. Można powiedzieć, że tekst dopuszcza odczytanie indywidualne i że tak go czytano bardzo wcześnie, ale nie że go wymusza.
Zobacz też: Izajasz · Jozue — znaczenie imienia · Paweł — znaczenie imienia
