Nie w sensie, w jakim rozumiemy dziś słowo zło. Hebrajskie słowo użyte w tym wersecie ma szeroki zakres i obejmuje nieszczęście, klęskę, szkodę oraz karę — i właśnie tak jest tu tłumaczone w większości polskich przekładów. Kontrastem dla niego w tym samym zdaniu jest pokój, a nie dobro moralne, co samo w sobie wskazuje, o czym mowa. Izajasz mówi więc, że nic nie dzieje się poza Bogiem, także sąd i klęska. Nie mówi, że Bóg jest sprawcą nieprawości, i inne miejsca Pisma wykluczają to wprost.
Jakie przeciwieństwa zestawia Iz 45,7?
Ja tworzę światłość i stwarzam ciemność. Czynię pokój i stwarzam nieszczęście. Ja, Pan, czynię to wszystko.
Iz 45,7
Zdanie jest zbudowane na dwóch parach przeciwieństw: światłość i ciemność, pokój i nieszczęście. Gdyby chodziło o zło moralne, drugą parą byłoby dobro i zło, a nie pokój i to, co pokój niszczy. Ważny jest też adresat. Cały ten rozdział jest skierowany do Cyrusa, władcy perskiego, którego Izajasz nazywa pomazańcem Jahwe. Wobec religii perskiej, dzielącej świat między dobre i złe bóstwo, zdanie brzmi jak zaprzeczenie dualizmu: nie ma dwóch mocy, jest jeden Bóg i nic nie dzieje się poza Nim.
Gdzie jeszcze Pismo przypisuje Bogu nieszczęście?
Czy trąba zadmie w mieście, a lud się nie ulęknie? Czy w mieście zdarzy się nieszczęście, którego Pan by nie uczynił?
Am 3,6
Amos pyta o nieszczęście spadające na miasto i przypisuje je Bogu. Kontekst jest jednoznaczny: chodzi o najazd, oblężenie, klęskę wojenną — o sąd nad miastem, nie o czyjś grzech. Podobnie mówi księga Lamentacji, napisana po zniszczeniu Jerozolimy.
Czyż z ust Najwyższego nie pochodzi zło i dobro?
Lm 3,38
Autor patrzy na ruiny własnego miasta i nie szuka drugiej mocy, która by za to odpowiadała. Wszystko pochodzi od Boga: i to, co dobre, i to, co zwaliło się na lud. Jest to język wyznania, a nie oskarżenia.
Co Pismo mówi wprost o Bogu bez nieprawości?
On jest Skałą, a jego dzieło jest doskonałe, bo wszystkie jego drogi są sprawiedliwe. Jest Bogiem prawdziwym i bez nieprawości, sprawiedliwym i prawym.
Pwt 32,4
Zdanie jest kategoryczne: Bóg bez nieprawości. Nie da się go pogodzić z odczytaniem, w którym Izajasz przypisuje Bogu sprawstwo zła moralnego. Trzy miejsca w Nowym Testamencie mówią to samo jeszcze mocniej.
Niech nikt, gdy jest kuszony, nie mówi: Jestem kuszony przez Boga. Bóg bowiem nie może być kuszony do złego ani sam nikogo nie kusi.
Jk 1,13
Wszelki dar dobry i wszelki dar doskonały pochodzi z góry i zstępuje od Ojca światłości, u którego nie ma zmiany ani cienia zmienności.
Jk 1,17
Przesłanie zaś, które słyszeliśmy od niego i wam zwiastujemy, jest takie: Bóg jest światłością i nie ma w nim żadnej ciemności.
1 J 1,5
Trzeba jednak przyznać, że te trzy zdania nie rozwiązują trudności same z siebie, bo dotyczą kuszenia, zmienności i światłości, a nie sprawstwa klęski. Nie mówią, dlaczego Bóg zsyła nieszczęście ani jak to godzi się z Jego dobrocią. Rozstrzygają tylko, czego nie robi. Reszta pozostaje otwarta.
Czego rozróżnienie zła i nieszczęścia nie wyjaśnia?
Rozróżnienie na zło moralne i nieszczęście jest oparte na tekście i jest uczciwe, ale nie usuwa całego problemu. Zostaje pytanie, dlaczego Bóg dopuszcza klęski, które spadają na ludzi bez rozróżnienia, i dlaczego sąd nad narodem dotyka także tych, którzy nie zawinili. Izajasz tego nie porusza. Jego zdanie odpowiada na inne pytanie — o to, ile jest bogów — i nie należy oczekiwać od niego odpowiedzi, której nie zamierzało dać.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, skąd wzięło się zło jako takie. Pismo opisuje jego działanie i skutki, ale nigdzie nie podaje jego początku; Księga Rodzaju wprowadza węża bez wyjaśnienia, skąd się wziął.
Nie wiemy, gdzie przebiega granica między czynnym sprawstwem a dopuszczeniem. Hebrajski często mówi o działaniu tam, gdzie my mówilibyśmy o pozwoleniu, i tekst tej różnicy nie zaznacza.
Nie wiemy wreszcie, dlaczego konkretne nieszczęścia spadają na konkretnych ludzi. Mesjasz odmówił odpowiedzi na to pytanie dwa razy — przy wieży w Siloam i przy człowieku niewidomym od urodzenia — i za każdym razem przekierował je gdzie indziej.
Zobacz też: Jahwe · Reszta (szear) — mniejszość, która ocaleje · Mesjasz (Maszijach) · Księga Rodzaju · Izajasz · Amos
