Zarzut jest jednym z lepiej znanych i brzmi mocno: ta sama Biblia miałaby przypisywać zabicie Goliata dwóm różnym ludziom. Sprawdzenie brzmienia tekstu zmienia jednak postać rzeczy, bo w tym przekładzie spornego zdania po prostu nie ma.
Które teksty mówią o zabiciu Goliata i jego brata?
Pierwsza Księga Samuela opisuje pojedynek Dawida.
Tak Dawid zwyciężył Filistyna procą i kamieniem. Uderzył Filistyna i zabił go, choć Dawid nie miał w ręku miecza.
1 Sm 17,50 (UBG)
Druga Księga Samuela wspomina późniejszą wojnę i innego wojownika.
Była też jeszcze inna wojna z Filistynami w Gob, podczas której Elchanan, syn Jaara Oregima z Betlejem, zabił brata Goliata Gittyty, którego drzewce włóczni były jak wał tkacki.
2 Sm 21,19 (UBG)
Kroniki podają to samo zdarzenie i dodają imię pokonanego.
I znowu była wojna z Filistynami, kiedy Elchanan, syn Jaira, zabił Lachmiego, brata Goliata Gittyty, którego drzewce włóczni było jak wał tkacki.
1 Krn 20,5 (UBG)
Skąd bierze się zarzut, że Goliata zabił Elchanan?
Uwspółcześniona Biblia Gdańska mówi w Drugiej Księdze Samuela o bracie Goliata, a Kroniki nazywają tego brata Lachmim. Oba miejsca zgadzają się ze sobą i z relacją o Dawidzie. Sprzeczności w tym przekładzie nie ma.
Zarzut opiera się na przekładach, w których w Drugiej Księdze Samuela słowa o bracie brakuje i zdanie mówi, że Elchanan zabił Goliata. Tak brzmi hebrajski tekst masorecki w tym wersecie, i to jest realny problem porównania rękopisów — nie problem sprzeczności między dwiema naukami. Tłumacze mają do wyboru dwa rozwiązania: przyjąć krótsze brzmienie z tekstu hebrajskiego albo uzupełnić je z Kronik, uznając, że w Samuelu doszło do uszkodzenia przy przepisywaniu. Przekład Gdański i idąca za nim Uwspółcześniona Biblia Gdańska wybierają to drugie.
Jak tłumaczy się różnicę między tymi wersetami?
Pierwsze: w Drugiej Księdze Samuela wypadło słowo o bracie, zachowane w Kronikach. Przemawia za tym podobieństwo znaków w hebrajskim zapisie i to, że Kroniki mają zdanie pełniejsze i sensowniejsze składniowo. Czego nie tłumaczy: nie da się wykazać kierunku zmiany. Równie dobrze można twierdzić, że to Kroniki wygładziły trudne miejsce.
Drugie: Elchanan to drugie imię Dawida. Czego nie tłumaczy: Druga Księga Samuela podaje Elchananowi ojca i miasto, a jego ojciec nie jest Jessem. Wyjaśnienie wymaga odrzucenia danych z tego samego wersetu.
Trzecie: Goliat to nie imię własne, lecz tytuł, który mógł nosić więcej niż jeden wojownik z Gat. Czego nie tłumaczy: Pierwsza Księga Samuela używa tego słowa jak imienia i podaje je obok wzrostu i miasta.
Wtedy z obozu Filistynów wyszedł pewien wojownik z Gat imieniem Goliat, wysoki na sześć łokci i jedną piędź.
1 Sm 17,4 (UBG)
Czwarte, i najsłabsze: byli dwaj różni Goliaci, obaj z Gat, obaj z włócznią opisaną tym samym porównaniem do wału tkackiego. Czego nie tłumaczy: powtórzenie tego samego szczegółu uzbrojenia przy dwóch różnych ludziach jest mniej prawdopodobne niż uszkodzenie jednego słowa przy przepisywaniu. Wyjaśnienie to mnoży postacie zamiast tłumaczyć tekst.
Trzeba przy tym oddzielić dwie rzeczy, które w tym sporze się zlepiają. Pytanie, czy Pismo sobie zaprzecza, jest pytaniem o treść ksiąg. Pytanie, jak brzmiał jeden werset w najstarszym rękopisie, jest pytaniem o przekaz tekstu. Pierwsze dotyczy wiarygodności świadectwa, drugie pracy kopistów przez dwa tysiąclecia. Wojna Dawida z Filistynem z Gat jest opisana w osobnym, długim rozdziale, którego nikt nie kwestionuje; sporny jest jeden przydawkowy zwrot w wyliczeniu późniejszych potyczek.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, jak brzmiał ten werset w rękopisie najstarszym. Nie wiemy, czy Kroniki uzupełniły zdanie uszkodzone, czy zachowały pierwotne. Nie wiemy nic więcej o Lachmim ani o Elchananie poza tym, co podają dwa krótkie zdania. Wiemy natomiast, że dwaj różni Filistyni z Gat, spokrewnieni ze sobą, padli w dwóch różnych wojnach — i że przy brzmieniu tego przekładu żaden tekst nie odbiera Dawidowi jego pojedynku. Kto powtarza ten zarzut, powinien najpierw sprawdzić, z którego przekładu korzysta, bo połowa sporu rozgrywa się nie w Piśmie, lecz między tłumaczami.
