Wyrocznia ma adres
Fragment znany z bożonarodzeniowych kartek zaczyna się od nazw dwóch pokoleń z północy kraju. To nie jest ozdobnik geograficzny — Zabulon i Neftali to obszar, który jako pierwszy poszedł pod asyryjski zarząd.
Za dni Pekacha, króla Izraela, nadciągnął Tiglat-Pileser, król Asyrii, i zdobył Ijon, Abel-Bet-Maaka, Janoach, Kedesz, Chasor, Gilead i Galileę, i całą ziemię Neftalego, a pojmanych uprowadził do Asyrii.
2 Krl 15,29
Ta notatka wyjaśnia, o jakim ucisku mówi Izajasz. Galilea została oderwana od Izraela, jej mieszkańcy wywiezieni, a na ich miejsce weszła ludność napływowa. Stąd późniejsze określenie tej krainy jako pogańskiej.
Mrok jednak nie będzie taki, jak był w czasie jej ucisku, gdy Bóg dotknął ziemię Zebulona i ziemię Neftalego, ani jak potem, gdy trapił ją przy drodze morskiej za Jordanem, w Galilei pogan. Lud, który chodził w ciemności, ujrzał wielką światłość, a mieszkającym w ziemi cienia śmierci zajaśniała światłość.
Iz 9,1-2
Kolejność jest tu istotna: najpierw pada nazwa konkretnego terytorium i konkretnej katastrofy, a dopiero potem mowa o światłości. Wyrocznia zaczyna się w miejscu najbardziej doświadczonym, a nie w stolicy.
Radość mierzona żniwem i łupem
Rozmnożyłeś ten naród, ale nie zwiększyłeś radości. Będą się jednak radować przed tobą, jak się radują w czasie żniwa, jak się radują przy podziale łupów; Gdyż złamałeś jarzmo jego ciężaru i laskę jego ramienia, pręt jego ciemięzcy, jak za dni Midianitów. Każdej bitwie wojowników towarzyszą trzask i szaty zbroczone krwią, lecz tej – spalenie i ogień.
Iz 9,3-5
Porównania są wzięte z dwóch sytuacji, w których człowiek starożytnego Wschodu naprawdę się cieszył: ze żniwa i z podziału zdobyczy po wygranej bitwie. Odniesienie do dni Midianitów przywołuje zwycięstwo Gedeona, odniesione garstką ludzi bez normalnej bitwy. Zapowiedź nie mówi więc o zwycięstwie militarnym w zwykłym sensie — ostatnie zdanie każe spalić żołnierski ekwipunek zamiast go użyć.
Dziecko i pięć imion
Dziecko bowiem narodziło się nam, syn został nam dany. Na jego ramieniu spocznie władza, a nazwą go imieniem: Cudowny, Doradca, Bóg Mocny, Ojciec Wieczności, Książę Pokoju;
Iz 9,6
Zdanie zbudowane jest w czasie dokonanym, choć mówi o przyszłości — to zwykły chwyt proroczy, podkreślający pewność zapowiedzi. Ciąg imion polszczyzna oddaje jako pięć tytułów, ale hebrajski układ dopuszcza też inne podziały: „Cudowny Doradca” może być jednym określeniem, podobnie jak dwa kolejne człony. Sam tekst nie zawiera znaków interpunkcyjnych, więc podział jest decyzją tłumacza, nie oryginału. Warto to wiedzieć, zanim zbuduje się na liczbie pięciu jakąkolwiek konstrukcję.
A rozszerzeniu jego władzy i pokoju nie będzie końca, zasiądzie na tronie Dawida i nad jego królestwem, aż je ustanowi i utwierdzi sądem i sprawiedliwością, odtąd i na wieki. Dokona tego gorliwość Pana zastępów.
Iz 9,7
Zapowiedź jest dynastyczna: tron Dawida, królestwo, sąd i sprawiedliwość jako fundament. Ostatnie zdanie odsuwa całą rzecz od ludzkich rachub — wykona to gorliwość Jahwe, a nie zdolności następcy.
Po co Mateusz cytuje ten fragment
Nowy Testament sięga po rozdział 9 w miejscu, którego można by się nie spodziewać: nie przy narodzeniu, lecz przy przeprowadzce.
A gdy Jezus usłyszał, że Jan został wtrącony do więzienia, wrócił do Galilei. A opuściwszy Nazaret, przyszedł i zamieszkał w Kafarnaum, które leży nad morzem, w granicach Zabulona i Neftalego;
Mt 4,12-13
Aby się wypełniło, co zostało powiedziane przez proroka Izajasza: Ziemia Zabulona i ziemia Neftalego, wzdłuż drogi nadmorskiej, za Jordanem, Galilea pogan. Lud, który siedział w ciemności, ujrzał światłość wielką, a siedzącym w krainie i cieniu śmierci wzeszła światłość.
Mt 4,14-16
Ewangelista cytuje początek wyroczni, a więc część o Zabulonie i Neftalim, i uzasadnia nią przeniesienie się Jeszui do Kafarnaum. Argument jest ściśle geograficzny: proroctwo mówiło o świetle dla tej właśnie okolicy, więc to tam Mesjasz zamieszkał. Wersety o Dziecku i o pięciu imionach nie zostają w tym miejscu przytoczone.
Będzie on wielki i będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron jego ojca Dawida. I będzie królował nad domem Jakuba na wieki, a jego królestwu nie będzie końca.
Łk 1,32-33
Łukasz z kolei podejmuje drugą część wyroczni — tron Dawida i królestwo bez końca — w zapowiedzi skierowanej do Marii. Obie ewangelie korzystają więc z rozdziału 9, ale każda z innego jego fragmentu i w innym celu. To dobra przestroga przed czytaniem wersetu 6 w oderwaniu od pięciu poprzednich: pierwsi czytelnicy proroctwa brali je jako całość, razem z nazwami zajętych ziem i z pamięcią o deportacji. Dopiero na tym tle zdanie o świetle w krainie cienia śmierci przestaje być ogólnym pocieszeniem, a staje się obietnicą złożoną pod konkretnym adresem.
Czego nie wiemy
Tekst nie mówi, kiedy Dziecko ma się narodzić ani z jakiego rodu, poza wskazaniem na tron Dawida. Nie wyjaśnia, w jakim sensie należy rozumieć poszczególne imiona; sam Izajasz ich nie komentuje, a ciąg tytułów zostaje w księdze bez rozwinięcia. Nie wiadomo też, czy pierwsi słuchacze wiązali tę wyrocznię z konkretnym następcą tronu — imię Ezechiasza bywa tu wymieniane, ale w tekście nie pada. Pismo nie podaje wreszcie, kiedy ma nastąpić opisany w wersecie 7 stan trwałego pokoju, i nie wiąże go z żadnym dającym się wyliczyć terminem.
Zobacz też: Jahwe · Mesjasz (Maszijach) · Neftali · Izajasz · Łukasz — znaczenie imienia
