Pierwsze słowo to nie gałązka, tylko pniak
Rozdział 11 zaczyna się obrazem, który polszczyzna łagodzi. Hebrajskie słowo oddane jako pień oznacza to, co zostaje po ścięciu drzewa — kikut przy ziemi. Wyrocznia nie mówi więc o kwitnącej dynastii wypuszczającej kolejny pęd, lecz o resztce po katastrofie.
I wyjdzie gałązka z pnia Jessego, a latorośl z jego korzenia wyrośnie.
Iz 11,1
Znaczące jest też imię. Prorok nie mówi o pniu Dawida, tylko o pniu jego ojca, zwykłego gospodarza z Betlejem. Odesłanie sięga o pokolenie wstecz od momentu, w którym rodzina stała się rodem królewskim. Nowy początek zaczyna się tam, gdzie zaczynał się pierwszy — przed tronem, a nie na nim.
Skąd wzięty jest ten obraz
Ścięte drzewo z pozostawionym pniem pojawiło się już w opisie powołania proroka, jako ostatnie zdanie odpowiedzi na pytanie o czas spustoszenia.
Lecz zostanie w niej dziesiąta część, która powróci i ulegnie zniszczeniu. A jak po ścięciu terebintu lub dębu zostaje pień, tak samo będzie ze świętym potomstwem.
Iz 6,13
Rozdział 11 podejmuje więc obraz z rozdziału 6 i doprowadza go do końca. Tam pień był tylko zapowiedzią, że coś przetrwa; tutaj z niego wyrasta konkretna postać. Kolejność jest w tej księdze stała: najpierw spustoszenie, potem odrost — nie odwrotnie.
Wyposażenie, nie pochodzenie
I spocznie na nim Duch Pana, duch mądrości i rozumu, duch rady i mocy, duch poznania i bojaźni Pana.
Iz 11,2
O nowym władcy nie mówi się przez wyliczenie zwycięstw ani przez rodowód, lecz przez to, co na nim spoczywa. Wymienione zdolności — mądrość i rozum, rada i moc, poznanie i bojaźń — układają się w trzy pary opisujące kolejno rozeznanie, zdolność wykonania i odniesienie do Jahwe.
I będzie czujny w bojaźni Pana, nie będzie sądził według tego, co oczy widzą, ani karał według tego, co uszy słyszą. Ale w sprawiedliwości będzie sądził ubogich, a w prawości będzie rozstrzygał sprawy cichych na ziemi. Uderzy ziemię rózgą swoich ust, a tchnieniem swoich warg zabije niegodziwego. Sprawiedliwość będzie pasem jego bioder, a prawda pasem jego lędźwi.
Iz 11,3-5
Opis sądu jest tu wprost polemiczny wobec praktyki opisanej w rozdziale 5. Tam wyrok kupowano za podarek, tu sędzia nie orzeka według tego, co widzi i słyszy. Wyliczenie kończy się dwiema rzeczami noszonymi przy sobie stale, jak pas: sprawiedliwością i prawdą.
Zwierzęta na świętej górze
I wilk będzie przebywał z barankiem, a lampart będzie leżał przy koźlęciu; także cielę i młody lew, i tuczne bydło będą razem; a małe dziecko będzie je prowadziło. Krowa i niedźwiedzica razem będą się pasły, ich młode będą leżały razem, a lew, jak wół, będzie jeść słomę. Niemowlę będzie się bawić nad jamą żmii; a dziecko włoży swą rękę do nory jadowitego węża. Nie będą wyrządzać krzywdy ani zabijać na całej mojej świętej górze, bo ziemia będzie napełniona poznaniem Pana, tak jak wody okrywają morze.
Iz 11,6-9
Fragment bywa czytany jako obrazek dla dzieci, a jest opisem odwrócenia porządku, w którym silniejszy zjada słabszego. Uzasadnienie pada w ostatnim zdaniu i nie jest ekologiczne: przyczyną pokoju ma być powszechne poznanie Jahwe. Tekst nie podaje przy tym żadnego terminu ani nie wiąże tej sceny z jakimkolwiek dającym się wyliczyć wydarzeniem.
Sztandar dla narodów
W tym dniu korzeń Jessego będzie stać jako sztandar dla narodów. Poganie będą się do niego zwracać, a jego odpoczynek będzie cudowny.
Iz 11,10
Ten sam korzeń, który był znakiem klęski, staje się znakiem rozpoznawczym widocznym z daleka. Zasięg wyroczni wychodzi poza Izraela — przychodzą poganie. Paweł cytuje to zdanie właśnie w tym celu.
I znowu Izajasz mówi: Przyjdzie korzeń Jessego, ten, który powstanie, aby panować nad poganami. W nim poganie będą pokładać nadzieję.
Rz 15,12
Stanie się też w tym dniu, że Pan ponownie wyciągnie swą rękę, aby wykupić resztkę swego ludu, który pozostanie, z Asyrii i Egiptu, z Patros i Chus, z Elamu i Szinearu, i z Chamat, i wysp morskich. I podniesie sztandar dla narodów, i zgromadzi wygnańców z Izraela, a rozproszonych z Judy zbierze z czterech krańców ziemi.
Iz 11,11-12
Powrót opisany jest jako drugie wyjście: Jahwe po raz kolejny wyciąga rękę, tak jak przy Egipcie. Wyliczone kraje to miejsca rzeczywistych skupisk wygnańców w czasach proroka, a nie zaszyfrowane nazwy późniejszych państw.
Ta sama figura u innych
Oto nadchodzą dni, mówi Pan, w których wzbudzę Dawidowi sprawiedliwą Latorośl i będzie panować Król, i będzie mu się szczęściło; będzie wykonywał sąd i sprawiedliwość na ziemi. Za jego dni Juda będzie zbawiona, a Izrael będzie mieszkał bezpiecznie. A to jest jego imię, którym będą go nazywać: Pan Naszą Sprawiedliwością.
Jr 23,5-6
Jeremiasz używa pokrewnego słowa — latorośl — i wiąże je wprost z domem Dawida oraz z wykonywaniem sądu i sprawiedliwości. Apokalipsa sięga po oba obrazy naraz.
Wtedy jeden ze starszych powiedział do mnie: Nie płacz! Oto zwyciężył lew z pokolenia Judy, korzeń Dawida, aby otworzyć księgę i złamać siedem jej pieczęci.
Ap 5,5
Zestawienie lwa z Judy i korzenia Dawida spina zapowiedź z Rdz 49 z wyrocznią Izajasza. W obu miejscach mowa o kimś, kto ma prawo do czegoś, czego nikt inny nie może wykonać.
Czego nie wiemy
Tekst nie mówi, kiedy pień zostanie ścięty ani kiedy pojawi się gałązka; między jednym a drugim nie ma w rozdziale 11 żadnej miary czasu. Nie wyjaśnia, czy opis zwierząt należy rozumieć dosłownie, czy jako obraz stosunków między ludźmi — Pismo używa gdzie indziej obu konwencji i tutaj żadnej nie narzuca. Nie wiadomo też, czy zgromadzenie wygnańców z wersetów 11–12 wypełniło się w powrocie z Babilonu, czy pozostaje otwarte; sam prorok nie stawia takiej granicy. I nie ma w tym rozdziale nic, co pozwalałoby przypisać wymienione nazwy geograficzne dzisiejszym państwom ani wyznaczyć jakąkolwiek datę.
Zobacz też: Jahwe · Paweł — znaczenie imienia · Jeremiasz — znaczenie imienia
