Znak, o który król nie chciał prosić
Zdanie z Iz 7,14 pada w środku kryzysu opisanego w osobnym haśle: Damaszek i Samaria oblegają Jerozolimę, a Achaz szykuje się do wezwania Asyrii. Prorok proponuje królowi znak potwierdzający, że koalicja upadnie.
Ponadto Pan powiedział do Achaza: Proś dla siebie o znak od Pana, twego Boga, czy to z głębin, czy wysoko w górze.
Iz 7,10-11
Achaz odmawia, zasłaniając się pobożnością — nie chce kusić Jahwe. Odmowa nie zatrzymuje jednak znaku; zostaje on dany całemu domowi Dawida.
Dlatego sam Pan da wam znak. Oto dziewica pocznie i urodzi syna, i nazwie go Emmanuel.
Iz 7,14
Co znaczy hebrajskie słowo
W oryginale stoi rzeczownik alma. Nie jest to techniczny termin oznaczający dziewictwo — tym jest w hebrajszczyźnie betula. Alma opisuje młodą kobietę w wieku odpowiednim do zamążpójścia i pojawia się w Piśmie kilka razy. W opowieści o szukaniu żony dla Izaaka słowo to opisuje Rebekę, zanim jeszcze ktokolwiek ją poznał.
Oto stoję przy studni wody. Niech panna, która wyjdzie czerpać wodę, a której powiem: Daj mi, proszę, napić się trochę wody z twego dzbana;
Rdz 24,43
W drugim rozdziale Księgi Wyjścia tak nazwana jest siostra Mojżesza, dziewczynka pilnująca koszyka.
Córka faraona odpowiedziała jej: Idź. Dziewczynka poszła więc i zawołała matkę tego dziecka.
Wj 2,8
W Księdze Przysłów słowo pojawia się w kontekście, który akurat dziewictwa nie zakłada.
Drogi orła w powietrzu, drogi węża na skale, drogi okrętu na środku morza i drogi mężczyzny z młodą kobietą.
Prz 30,19
Wniosek z samego słownictwa jest umiarkowany: alma mówi o wieku i stanie społecznym, a nie orzeka wprost o dziewictwie. Nie znaczy to jednak, że dziewictwo jest wykluczone — w kulturze, w której niezamężna młoda kobieta uchodziła za dziewicę, jedno bywało domyślne przy drugim.
Tekst, który komplikuje odczytanie minimalistyczne
Sześćdziesiąt jest królowych i osiemdziesiąt nałożnic, a dziewic bez liku.
Pnp 6,8
Liczba mnoga tego samego rzeczownika stoi tu obok królowych i nałożnic, jako trzecia i wyraźnie odrębna grupa. Wyliczenie zakłada, że chodzi o kobiety niebędące ani żonami, ani nałożnicami króla. To osłabia twierdzenie, że słowo jest całkowicie neutralne wobec stanu, i pokazuje, dlaczego tłumacze Septuaginty mogli sięgnąć po greckie parthenos bez poczucia, że coś przekręcają.
Dwa poziomy odczytania
Kontekst rozdziału 7 wskazuje na spełnienie bliskie. Znak ma bowiem służyć Achazowi tu i teraz, a jego miarą jest wiek dziecka: werset 15 mówi o pokarmie chłopca do czasu, aż nauczy się odróżniać dobro od zła, a następny podaje termin.
Zanim bowiem to dziecko będzie umiało odrzucać zło i wybierać dobro, ziemia, którą się brzydzisz, zostanie opuszczona przez dwóch swoich królów.
Iz 7,16
To zdanie jest najpoważniejszym argumentem za odczytaniem odnoszącym się do czasów proroka: zanim chłopiec dorośnie do rozróżniania dobra i zła, obaj królowie znikną. Jeśli dziecko miałoby przyjść na świat setki lat później, znak przestaje być znakiem dla przerażonego dworu. Do tego rozdział 8 relacjonuje narodziny konkretnego dziecka z analogiczną formułą czasową.
Potem zbliżyłem się do prorokini, a ona poczęła i urodziła syna. I Pan powiedział do mnie: Nazwij go: Maherszalalchaszbaz.
Iz 8,3
Zanim bowiem to dziecko nauczy się wołać: Mój ojcze i moja matko, bogactwa Damaszku i łupy Samarii zostaną wywiezione przed króla Asyrii.
Iz 8,4
Podobieństwo obu zapowiedzi jest uderzające, choć tekst nigdzie nie mówi, że prorokini z rozdziału 8 jest tą samą kobietą co alma z rozdziału 7. Jest jeszcze jedno miejsce, które utrudnia sprowadzenie Emmanuela do zwykłego dziecka danego jako kalendarz wydarzeń.
Wedrze się do Judy, zaleje i rozejdzie się, aż dosięgnie szyi; a jego rozpostarte skrzydła napełnią szerokość twojej ziemi, Emmanuelu!
Iz 8,8
Ziemia zalana przez Asyrię nazwana jest tu ziemią Emmanuela. Dziecko z rozdziału 7 zostaje więc potraktowane jak właściciel kraju, co dla imienia zwykłego syna proroka byłoby określeniem mocnym.
Jak czyta to Nowy Testament
A to wszystko się stało, aby się wypełniło, co powiedział Pan przez proroka: Oto dziewica będzie brzemienna i urodzi syna, któremu nadadzą imię Emmanuel, co się tłumaczy: Bóg z nami.
Mt 1,22-23
Mateusz cytuje wersję grecką, w której stoi parthenos, i odnosi ją do narodzenia Mesjasza. Nie prowadzi przy tym sporu o hebrajskie brzmienie i nie tłumaczy, jak ma się jego odczytanie do sytuacji Achaza. Dla niego znaczenie ma imię Emmanuel i sam fakt, który uważa za wypełnienie.
Czego nie wiemy
Pismo nie podaje imienia kobiety z Iz 7,14 ani nie mówi, czy dziecko urodziło się za życia Achaza. Nie wyjaśnia, dlaczego tłumacze greccy wybrali parthenos, ani czy mieli przed sobą tekst hebrajski identyczny z dzisiejszym. Nie rozstrzyga też, czy odczytanie bliskie i odczytanie mesjańskie się wykluczają — Mateusz zakłada drugie, nie znosząc pierwszego, ale sam tej relacji nie opisuje. Kto twierdzi, że sprawa jest oczywista w jedną albo w drugą stronę, musi przemilczeć albo werset 16, albo zdanie o ziemi Emmanuela. Uczciwiej jest te dwa zdania zostawić obok siebie.
