To jedno z najkrócej sformułowanych i najczęściej rozbudowywanych zdań Nowego Testamentu. Piotr poświęca sprawie pół wersetu, a wyrosły z niego całe opisy zaświatów. Warto zacząć od tego, co w zdaniu naprawdę stoi.
Kiedy i komu Jeszua miał głosić według 1 Listu Piotra?
Gdyż i Chrystus raz za grzechy cierpiał, sprawiedliwy za niesprawiedliwych, aby nas przyprowadzić do Boga; uśmiercony w ciele, lecz ożywiony Duchem; W którym poszedł i głosił też duchom będącym w więzieniu; Niegdyś nieposłusznym, gdy za dni Noego raz oczekiwała Boża cierpliwość, kiedy budowano arkę, w której niewiele, to jest osiem dusz, zostało uratowanych przez wodę.
1 P 3,18-20
Apostoł podaje trzy wskazówki naraz. Po pierwsze, Mesjasz działa tu Duchem, bo w ciele został uśmiercony. Po drugie, adresaci są opisani jako niegdyś nieposłuszni. Po trzecie, czas jest podany dokładnie: dni Noego i budowa arki. Zdanie samo więc umieszcza głoszenie w konkretnej epoce, a nie w trzech dniach między krzyżem a porankiem.
Badali oni, na jaką i jakiego rodzaju porę wskazywał Duch Chrystusa, który był w nich, przepowiadając cierpienia, które miały przyjść na Chrystusa i mającą potem nastąpić chwałę.
1 P 1,11
Ten sam list mówi wcześniej, że Duch Mesjasza działał w prorokach przed jego przyjściem. To jest gotowy klucz do zdania o głoszeniu: jeśli Duch Mesjasza mówił przez proroków dawnych wieków, mógł mówić także przez Noego.
Także dawnego świata nie oszczędził, ale zbawił jako ósmego Noego, kaznodzieję sprawiedliwości, gdy zesłał potop na świat bezbożnych;
2 P 2,5
Drugi list nazywa Noego kaznodzieją sprawiedliwości. Mamy więc głoszenie, mamy głoszącego i mamy pokolenie, do którego było skierowane.
I powiedział Pan: Mój duch nie będzie na zawsze się spierał z człowiekiem, bo jest on ciałem. Będzie więc jego dni sto dwadzieścia lat.
Rdz 6,3
Księga Rodzaju podaje nawet długość tego okresu. Ludzie z tamtego pokolenia byli więc ostrzegani za życia, a nie po śmierci.
Trzeba przy tym pamiętać, po co Piotr w ogóle o tym pisze. Cały akapit jest pociechą dla prześladowanych: przekonuje ich, że wierność w otoczeniu, które jej nie znosi, nie jest daremna, bo Noe też był w mniejszości i został uratowany. Nauka o zaświatach nie jest tu tematem, tylko tłem porównania.
Czy tekst mówi o drugiej szansie dla zmarłych?
Nawet gdyby przyjąć odczytanie mówiące o zejściu, tekst nie zawiera ani słowa o skutku. Nie mówi, że ktokolwiek uwierzył, że ktokolwiek został uwolniony ani że taka możliwość dotyczy innych zmarłych. Cały ciężar zdania spoczywa na Mesjaszu, który ożywiony Duchem przeszedł przez śmierć, a nie na duchach.
A jak jest postanowione ludziom raz umrzeć, a potem sąd;
Hbr 9,27
List do Hebrajczyków ustawia porządek w innej kolejności: po śmierci następuje sąd, a nie kolejna oferta. Kto chce z 1 P 3,19 zbudować naukę o drugiej szansie, musi to zdanie odsunąć.
Jest jeszcze argument z proporcji. Gdyby po śmierci istniała możliwość zmiany decyzji, byłaby to jedna z najważniejszych rzeczy, jakie apostołowie mieliby do przekazania. Tymczasem nie wspomina o niej żadne kazanie w Dziejach ani żaden list pisany do zborów w prześladowaniu, gdzie temat śmierci wracał nieustannie.
Które wersety wspierają odczytanie o zejściu do zmarłych?
W którym poszedł i głosił też duchom będącym w więzieniu;
1 P 3,19
Wyjęty z kontekstu werset brzmi jak opis podróży. Czasownik mówi o pójściu, a więzienie sugeruje miejsce. Zwolennicy odczytania przez zejście mają tu realną podstawę i nie da się jej zbyć samym powołaniem na kontekst.
Dlatego bowiem i umarłym głoszono ewangelię, aby byli sądzeni według ludzi w ciele, ale żyli według Boga w duchu.
1 P 4,6
Drugie zdanie z tego samego listu wygląda na jego potwierdzenie. Mówi o głoszeniu umarłym. Odpowiedź brzmi zwykle: chodzi o ludzi, którzy usłyszeli ewangelię za życia, a umarli, zanim list powstał. Zdanie dopuszcza obie lektury i Piotr żadnej nie wyklucza.
Lecz to, że wstąpił, cóż oznacza, jeśli nie to, że najpierw zstąpił do niższych regionów ziemi?
Ef 4,9
Trzecie zdanie bywa dokładane jako dowód zejścia pod ziemię. Można je jednak czytać jako opis wcielenia i śmierci, bo tym samym wyrażeniem Pismo opisuje grób. Osobne hasło zajmuje się tym szerzej.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czym jest więzienie, o którym mówi Piotr, ani czy jest to miejsce, czy stan. Nie wiemy, czy duchy oznaczają tu ludzi z pokolenia potopu, czy istoty, o których pisze Juda. Nie wiemy, kiedy dokładnie odbyło się głoszenie — zdanie da się czytać na dwa sposoby i apostoł nie dopowiada. Nie wiemy wreszcie, jaki był jego skutek, bo tekst o nim milczy. Pewne jest tylko to, czego w tym zdaniu nie ma: nie ma obietnicy dla zmarłych, nie ma wezwania do modlitwy za nich i nie ma opisu zaświatów.
Zobacz też: Apostoł (szaliach) · Mesjasz (Maszijach) · Księga Rodzaju · List do Hebrajczyków · Piotr · Juda — znaczenie imienia
