Księga Kapłańska — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

Księga Kapłańska, po hebrajsku Wajikra, jest trzecią księgą Biblii i Tory. Zawiera prawa, które Jahwe (PAN) przekazał Mojżeszowi przy Synaju zaraz po wzniesieniu przybytku: o ofiarach, kapłaństwie Aarona, czystości i nieczystości, Dniu Przebłagania, świętach oraz świętości codziennego życia. W jednym zdaniu: święty Bóg zamieszkał pośród Izraela i uczy lud, jak żyć blisko Niego i przy tym nie zginąć.

Streszczenie w 5 zdaniach

1. Z Namiotu Zgromadzenia Jahwe podaje Mojżeszowi zasady pięciu rodzajów ofiar: całopalnej, pokarmowej, pojednawczej, za grzech i za przewinienie.
2. Mojżesz przez siedem dni poświęca Aarona i jego synów na kapłanów, a gdy zaczynają służbę, ogień od Jahwe przyjmuje ofiarę i zaraz potem pochłania Nadaba i Abihu, którzy przynieśli ogień, jakiego Bóg nie nakazał.
3. Kolejne rozdziały uczą odróżniać czyste od nieczystego w jedzeniu, przy porodzie, chorobach skóry, pleśni na domach i wydzielinach ciała, a rozdział 16 ustanawia doroczny Dzień Przebłagania z dwoma kozłami.
4. Rozdziały 17–22 wzywają lud i kapłanów do świętości w sprawach krwi, życia seksualnego, sądów, handlu i troski o ubogich, a osią tej części jest przykazanie miłości bliźniego.
5. Na koniec Jahwe wyznacza święte czasy od szabatu po rok jubileuszowy, obiecuje błogosławieństwo za wierność, zapowiada wygnanie za bunt i porządkuje sprawy ślubów oraz dziesięcin.

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Akcja prawie nie posuwa się naprzód: Izrael przez całą księgę stoi obozem pod Synajem. Opowiadanie pojawia się tylko trzy razy (poświęcenie kapłanów, śmierć Nadaba i Abihu, sprawa bluźniercy), a resztę wypełniają mowy Jahwe kierowane do Mojżesza, Aarona i całego ludu.

Ofiary — rozdziały 1–7

Rozdział 1 — Jahwe woła Mojżesza z Namiotu Zgromadzenia i podaje zasady ofiary całopalnej: z bydła, z owiec lub kóz, a dla uboższych z synogarlic albo młodych gołębi. Ofiarujący kładzie rękę na głowie zwierzęcia, kapłani kropią krwią ołtarz, a całość spala się na ołtarzu.

Rozdział 2 — Ofiara pokarmowa to dar z mąki pszennej z oliwą i kadzidłem, surowej albo pieczonej; kapłan spala garść mąki na pamiątkę, resztę dostają Aaron i jego synowie. Nie wolno dodawać zakwasu ani miodu, a każdy taki dar trzeba posolić, bo nie może mu zabraknąć „soli przymierza twego Boga” (Kpł 2,13).

Rozdział 3 — Ofiara pojednawcza może pochodzić z bydła, owiec albo kóz. Na ołtarzu spala się tłuszcz okrywający wnętrzności, nerki i płat wątroby, a rozdział kończy wieczny zakaz jedzenia tłuszczu i krwi (Kpł 3,17).

Rozdział 4 — Ofiara za grzech dotyczy przekroczenia popełnionego nieświadomie. Namaszczony kapłan i całe zgromadzenie przynoszą cielca, a jego krew kropi się siedem razy przed zasłoną; przełożony przynosi kozła, a zwykły człowiek kozę lub owcę.

Rozdział 5 — Konkretne przypadki: świadek, który milczy, dotknięcie czegoś nieczystego, lekkomyślna przysięga. Winny wyznaje grzech i składa ofiarę na miarę swoich możliwości: owcę, dwa ptaki, a najubożsi dziesiątą część efy mąki (Kpł 5,7.11); od wersetu 14 zaczyna się ofiara za przewinienie wobec rzeczy poświęconych, z baranem i zwrotem powiększonym o jedną piątą.

Rozdział 6 — Kto oszukał bliźniego przy depozycie, zatrzymał znalezioną rzecz albo krzywoprzysięgał, najpierw zwraca całość z piątą częścią, dopiero potem składa ofiarę (numeracja UBG; w części przekładów te wersety kończą rozdział 5). Dalej są pouczenia dla kapłanów: ogień na ołtarzu nie może zgasnąć, a ofiarę pokarmową i ofiarę za grzech spożywają w miejscu świętym.

Rozdział 7 — Przepisy o ofierze za przewinienie i o trzech odmianach ofiary pojednawczej: dziękczynnej, ślubowanej i dobrowolnej, z terminami spożycia mięsa. Powraca zakaz jedzenia krwi i tłuszczu, kapłani otrzymują mostek i prawą łopatkę, a zakończenie przypomina, że prawa te nadano na górze Synaj.

Kapłaństwo Aarona — rozdziały 8–10

Rozdział 8 — Przy wejściu do Namiotu Zgromadzenia Mojżesz obmywa Aarona i jego synów, ubiera ich w szaty, namaszcza przybytek i Aarona, składa ofiary i krwią barana poświęcenia pomazuje im prawe ucho, kciuk prawej ręki i wielki palec prawej nogi. Przez siedem dni kapłani nie odchodzą od wejścia do namiotu.

Rozdział 9 — Ósmego dnia Aaron po raz pierwszy sam składa ofiary za siebie i za lud, po czym razem z Mojżeszem błogosławi zgromadzonym. Chwała Jahwe ukazuje się wszystkim, ogień sprzed Jahwe trawi ofiarę na ołtarzu, a lud krzyczy z radości i pada na twarz.

Rozdział 10 — Nadab i Abihu ofiarowują „obcy ogień, którego im nie nakazał” (Kpł 10,1), i giną od ognia wychodzącego sprzed Jahwe; kuzyni wynoszą ciała poza obóz, a Aaron milczy. Kapłanom zakazano pić wino przed służbą, a spór o niezjedzoną ofiarę za grzech kończy się tym, że Mojżesz przyznaje Aaronowi rację (więcej: dlaczego Bóg zabił Nadaba i Abihu).

Czyste i nieczyste — rozdziały 11–15

Rozdział 11 — Czyste zwierzęta lądowe mają rozdzielone kopyta i przeżuwają, dlatego świnia jest nieczysta (Kpł 11,3.7); ze zwierząt wodnych czyste są te, które mają płetwy i łuski, a z owadów jedynie rodzaje szarańczy. Padlina kala tego, kto jej dotknie, a całość uzasadnia wezwanie do świętości (szerzej: czyste i nieczyste pokarmy według Kpł 11 i Pwt 14).

Rozdział 12 — Po urodzeniu syna matka jest nieczysta siedem dni, a ósmego dnia chłopiec zostaje obrzezany; po córce okresy są dwa razy dłuższe. Na zakończenie oczyszczenia kobieta przynosi baranka i gołębia, a jeśli jej nie stać, dwa ptaki (Kpł 12,8).

Rozdział 13 — Kapłan ogląda plamy, wrzody, oparzenia i zmiany na głowie, a w razie wątpliwości odosabnia chorego na siedem dni. Uznany za nieczystego chodzi w rozdartych szatach, woła „Nieczysty! Nieczysty!” (Kpł 13,45) i mieszka poza obozem; ostatnia część dotyczy plagi na odzieży i skórach, bo hebrajskie caraat obejmuje więcej niż trąd w dzisiejszym sensie.

Rozdział 14 — Oczyszczenie uzdrowionego zaczyna się od dwóch ptaków, drewna cedrowego, karmazynu i hizopu: jeden ptak ginie nad naczyniem z wodą źródlaną, drugi odlatuje w pole. Ósmego dnia kapłan pomazuje uzdrowionemu ucho, kciuk i palec stopy jak przy poświęceniu kapłanów; druga część rozdziału dotyczy plagi na ścianach domów w Kanaanie, łącznie z rozbiórką budynku.

Rozdział 15 — Wypływy z ciała mężczyzny i kobiety, w tym miesiączka i przedłużające się krwawienie, powodują nieczystość, która przechodzi na posłanie i sprzęty. Po ustaniu dolegliwości konieczne jest obmycie, a przy chorobie także dwa ptaki ofiarowane ósmego dnia, żeby lud nie zanieczyścił przybytku (Kpł 15,31).

Dzień Przebłagania — rozdział 16

Rozdział 16 — Po śmierci synów Aarona Jahwe wyznacza jedyny dzień w roku, w którym najwyższy kapłan wchodzi za zasłonę: w lnianych szatach, z cielcem za siebie i dwoma kozłami za lud. Krew kozła, na którego padł los dla Jahwe, oczyszcza sanktuarium, a na głowę drugiego Aaron składa wyznane grzechy ludu i wypuszcza go na pustynię (o sporze wokół tego zwierzęcia: dwa kozły i Azazel); dzieje się to dziesiątego dnia siódmego miesiąca, dnia postu i odpoczynku.

Świętość ludu — rozdziały 17–20

Rozdział 17 — Zwierzęta z bydła i trzody wolno zabijać tylko u wejścia do Namiotu Zgromadzenia, aby nikt więcej nie składał ofiar demonom (Kpł 17,7). Krew jest życiem i Bóg dał ją do przebłagania, więc nie wolno jej jeść ani Izraelicie, ani przybyszowi, a krew upolowanego zwierzęcia trzeba wypuścić i przykryć piaskiem.

Rozdział 18 — Izrael nie ma naśladować obyczajów Egiptu ani Kanaanu. Rozdział wylicza zakazane związki w rodzinie, a dalej cudzołóstwo, oddawanie dzieci Molochowi, współżycie mężczyzny z mężczyzną i ze zwierzęciem; ziemia, którą się tak kala, wyrzuci swoich mieszkańców (Kpł 18,28).

Rozdział 19 — Przekrój przez całe życie Izraela w jednym rozdziale: szacunek dla rodziców, szabat, pokłosie zostawiane ubogim i przybyszom, zapłata dla najemnika jeszcze tego samego dnia, ochrona głuchego i niewidomego, bezstronne sądy i miłość bliźniego. Są tu też zakazy mieszania gatunków, wróżbiarstwa i nacięć czy znaków na ciele (zob. czy tatuaż to grzech) oraz nakaz uczciwych wag.

Rozdział 20 — Kary za czyny z rozdziału 18 i kilka innych: za oddawanie dzieci Molochowi, zwracanie się do wywołujących duchy, złorzeczenie rodzicom, cudzołóstwo, kazirodztwo i współżycie mężczyzn (Kpł 20,13). Rozdział kończy przypomnienie, że Jahwe oddzielił Izrael od narodów, więc lud ma odróżniać czyste od nieczystego (Kpł 20,25-26).

Świętość kapłanów i darów — rozdziały 21–22

Rozdział 21 — Kapłan może się skalać przy zmarłym tylko wtedy, gdy chodzi o najbliższą rodzinę, i nie żeni się z nierządnicą ani z kobietą oddaloną przez męża; najwyższy kapłan bierze za żonę wyłącznie dziewicę ze swego ludu i nie rozdziera szat w żałobie. Potomek Aarona z trwałą wadą ciała nie składa ofiar, ale nadal je chleb swego Boga (Kpł 21,22).

Rozdział 22 — Kapłan w stanie nieczystości nie je rzeczy świętych, a z jego świętego pokarmu nie jedzą goście ani najemnicy, może natomiast jeść niewolnik kupiony do domu. Zwierzę ofiarne ma być bez wady, co najmniej siedem dni pozostawać przy matce i nie wolno go zabić tego samego dnia co jego młode.

Święte czasy, miejsce i ziemia — rozdziały 23–25

Rozdział 23 — Kalendarz, który tekst nazywa „Uroczyste święta Pana” (Kpł 23,2): cotygodniowy szabat, Pascha czternastego dnia pierwszego miesiąca, siedem dni Przaśników, snop pierwocin, po pięćdziesięciu dniach Święto Tygodni z dwoma chlebami na zakwasie, a w siódmym miesiącu Trąbienie, Dzień Przebłagania i siedmiodniowe Święto Namiotów z ósmym dniem zgromadzenia. W środku kalendarza wraca nakaz zostawiania ubogim skraju pola (Kpł 23,22).

Rozdział 24 — Oliwa do lamp, które mają płonąć stale, i dwanaście placków na stole, odnawianych w każdy szabat. Syn Izraelitki Szelomit i Egipcjanina bluźni imieniu Jahwe; Mojżesz czeka na Boże rozstrzygnięcie, lud kamienuje winnego poza obozem, a Jahwe podaje zasadę równej miary, „oko za oko, ząb za ząb” (Kpł 24,20), z jednym prawem dla przybysza i rodowitego mieszkańca (zob. dlaczego Tora nakazywała kamienowanie).

Rozdział 25 — Co siódmy rok ziemia odpoczywa, a pięćdziesiąty rok, ogłaszany trąbą w Dniu Przebłagania, jest jubileuszem: rodziny odzyskują ziemię, a zubożali wolność. Ziemi nie wolno sprzedać na zawsze, bo „ziemia należy do mnie, a wy jesteście u mnie gośćmi i przybyszami” (Kpł 25,23); rozdział reguluje też prawo wykupu, pożyczki bez odsetek i status Izraelity, który zaprzedał się w służbę.

Przymierze i śluby — rozdziały 26–27

Rozdział 26 — Za wierność Jahwe obiecuje deszcz w porę, urodzaj, pokój i to, że „będę przechadzał się wśród was” (Kpł 26,12). Za nieposłuszeństwo zapowiada coraz cięższe kary, aż po rozproszenie między narody, gdy opuszczona ziemia odbierze swoje szabaty; nawet wtedy nie zerwie przymierza, a gdy lud wyzna winę, wspomni na przymierze z Jakubem, Izaakiem i Abrahamem (Kpł 26,40-45).

Rozdział 27 — Dodatek o ślubach: kto obiecał Bogu osobę, zwierzę, dom albo pole, może je wykupić według ustalonej wyceny, na przykład pięćdziesiąt syklów srebra za mężczyznę w wieku od dwudziestu do sześćdziesięciu lat. Pierworodne zwierzęta i rzeczy obłożone klątwą należą do Jahwe z góry, a świętą dziesięciną jest dziesiąta część plonów i co dziesiąte zwierzę przechodzące pod laską pasterską.

Bohaterowie

• Jahwe — mówi niemal w każdym rozdziale; księga jest przede wszystkim zapisem Jego słów, a pozostałe postacie słuchają, wykonują albo łamią polecenia.
• Mojżesz — pośrednik, który przekazuje prawa Aaronowi i ludowi, poświęca kapłanów (Kpł 8) i rozstrzyga sprawy, gdy tylko Jahwe zna odpowiedź (Kpł 24,12).
• Aaron — brat Mojżesza, pierwszy najwyższy kapłan. Składa pierwsze ofiary (Kpł 9), milczy po śmierci synów (Kpł 10,3) i jako jedyny wchodzi w Dniu Przebłagania za zasłonę (Kpł 16).
• Nadab i Abihu — najstarsi synowie Aarona, którzy zginęli, przynosząc przed Jahwe niedozwolony ogień (Kpł 10,1-2); zob. Abihu i obcy ogień.
• Eleazar i Itamar — młodsi synowie Aarona, którzy pełnią służbę po śmierci braci; Eleazar zostanie później następcą ojca.
• Miszael i Elsafan — synowie Uzziela, stryja Aarona, którzy wynoszą ciała zmarłych kapłanów poza obóz (Kpł 10,4-5).
• Syn Szelomit — bezimienny syn Izraelitki z pokolenia Dana i Egipcjanina; jego bluźnierstwo w czasie kłótni kończy się jedynym w księdze wyrokiem śmierci wykonanym przez lud (Kpł 24,10-23).

Autor i czas powstania

Sam tekst nie ma podpisu autora, ale wielokrotnie mówi, skąd pochodzą jego słowa: zaczyna się od zdania „I Pan zawołał do Mojżesza” (Kpł 1,1), a zbiory praw kończą się informacją, że Jahwe nadał je Mojżeszowi na górze Synaj (Kpł 7,38; 25,1; 26,46; 27,34). Narracyjnie księga mieści się w jednym miesiącu: między wzniesieniem przybytku pierwszego dnia pierwszego miesiąca drugiego roku, którym kończy się Księga Wyjścia (Wj 40,17), a spisem ludu z Lb 1,1.

Nowy Testament traktuje te prawa jako Mojżeszowe. Jeszua (Jezus) posyła uzdrowionego z trądu do kapłana, żeby złożył to, co nakazał Mojżesz (Mk 1,44), a Paweł przytacza Kpł 18,5 ze wstępem „Mojżesz pisze o sprawiedliwości, która jest z prawa” (Rz 10,5). Tradycja żydowska i chrześcijańska przypisuje mu całą Torę. Czas powstania zależy wtedy od datowania wyjścia z Egiptu: według 480 lat z 1 Krl 6,1 byłby to XV wiek p.n.e., według innych odczytań XIII wiek p.n.e.

Nauka krytyczna przypisuje księgę tak zwanemu źródłu kapłańskiemu, a rozdziały 17–26 wyodrębnia jako Kodeks Świętości, i wiąże ich ostateczny kształt z okresem wygnania lub czasami po nim. Ten pogląd nie jest jednomyślny: Jacob Milgrom w trzytomowym komentarzu do Księgi Kapłańskiej (seria Anchor Bible, 1991–2001) i Avi Hurvitz w studium językowym z 1982 roku bronili dużo starszego pochodzenia języka i instytucji kapłańskich. Wiadomo też, że cenniki ofiar i opłat dla kapłanów znali sąsiedzi Izraela, co pokazuje choćby punicka taryfa ofiarna z Marsylii. Dokładnej daty spisania nie da się ustalić z samego tekstu.

Struktura księgi

Przesłanie i główne tematy

Święty Bóg mieszka pośród ludu. Księga Wyjścia kończy się obłokiem nad przybytkiem, Księga Kapłańska odpowiada na pytanie, które z tego wynika: jak grzeszny i śmiertelny lud może żyć obok świętego Boga. Hebrajskie kodesz oznacza oddzielenie, a wezwanie do świętości wraca w księdze wiele razy (Kpł 11,44-45; 19,2; 20,26). Śmierć Nadaba i Abihu pokazuje, że bliskość Boga nie jest bezpieczna bez Jego warunków: „W tych, którzy zbliżają się do mnie, będę uświęcony” (Kpł 10,3).

Krew i przebłaganie. Hebrajskie słowo korban (ofiara) pochodzi od rdzenia oznaczającego zbliżanie się. Ofiary nie są łapówką, lecz drogą, którą Bóg sam dał: krew, czyli życie, służy przebłaganiu (Kpł 17,11), dlatego nie wolno jej jeść. Zarazem księga wie, że ofiara nie zastępuje naprawy krzywdy: kto oszukał bliźniego, najpierw oddaje z nawiązką (Kpł 6,4-5).

Czyste i nieczyste to nie to samo co dobre i złe. Nieczystość po porodzie, przy pogrzebie bliskiej osoby czy w czasie miesiączki nie jest grzechem, ale wyklucza czasowo z sanktuarium. Grzech natomiast kala samą ziemię (Kpł 18,28). Księga odróżnia więc to, co święte, od pospolitego, a czyste od nieczystego (Kpł 10,10), i te dwie pary nie pokrywają się.

Świętość codzienności. Rozdział 19 miesza przepisy kultowe z etyką tak, jakby nie było między nimi granicy: szabat stoi obok zapłaty dla robotnika, zakaz bożków obok uczciwych wag. Ubogi i przybysz wracają w księdze wiele razy: tańsze ofiary dla biednych (Kpł 5,7.11; 12,8; 14,21), pokłosie (Kpł 19,9-10; 23,22), pożyczki bez odsetek (Kpł 25,36). O przybyszu tekst mówi wprost: „Będziesz go miłować jak samego siebie” (Kpł 19,34).

Święty czas i święta ziemia. Szabat, doroczne święta, rok szabatowy i jubileusz układają się w rytm siódemek. Ziemia należy do Boga, dlatego również ona ma swój odpoczynek, a jeśli lud go jej odmówi, „Wtedy ziemia odpocznie i ucieszy się swoimi szabatami” (Kpł 26,34).

Najważniejsze wersety

Wezwanie do świętości, które apostoł Piotr przytacza w 1 P 1,16:

Przemów do całego zgromadzenia synów Izraela i powiedz im: Bądźcie święci, bo ja, Pan, wasz Bóg, jestem święty.

Kpł 19,2 (UBG)

Krew jako życie i środek przebłagania — werset, który wyjaśnia zarówno ofiary, jak i zakaz jedzenia krwi:

Życie wszelkiego ciała bowiem jest we krwi. Ja dałem ją wam na ołtarz dla dokonywania przebłagania za wasze dusze, gdyż to krew dokonuje przebłagania za duszę.

Kpł 17,11 (UBG)

Sens Dnia Przebłagania w jednym zdaniu. Oczyszczenie dotyczy wszystkich grzechów całego ludu i odbywa się raz w roku (Kpł 16,34):

Bo w tym dniu kapłan dokona za was przebłagania, aby was oczyścić od wszystkich waszych grzechów, abyście byli oczyszczeni przed Panem.

Kpł 16,30 (UBG)

Przykazanie, które Jeszua nazwał drugim co do wagi (Mt 22,39), a Paweł streszczeniem całego Prawa (Ga 5,14). W Księdze Kapłańskiej bliźni to konkretny człowiek z własnego ludu, a kilkanaście wersetów dalej to samo przykazanie obejmuje przybysza. Więcej w studium wersetu Kpł 19,18:

Nie będziesz się mścił i nie będziesz chować urazy do synów swego ludu, lecz będziesz miłował swego bliźniego jak samego siebie. Ja jestem Pan.

Kpł 19,18 (UBG)

Otwarcie kalendarza świąt. Pismo nazywa je świętami Jahwe, nie świętami jednego narodu, i zaczyna listę od cotygodniowego szabatu:

Przemów do synów Izraela i powiedz im: Uroczyste święta Pana, które będziecie ogłaszać jako święte zgromadzenia. One są moimi uroczystymi świętami. Przez sześć dni będziecie wykonywać pracę, ale siódmy dzień będzie szabatem odpoczynku, świętym zgromadzeniem, nie będziecie wykonywać wtedy żadnej pracy. Jest to szabat Pana we wszystkich waszych domach.

Kpł 23,2-3 (UBG)

Jubileusz: pięćdziesiąty rok, w którym ziemia wraca do rodzin, a zubożali odzyskują wolność:

Poświęcicie pięćdziesiąty rok i ogłosicie wolność w ziemi wszystkim jej mieszkańcom. Będzie to dla was rok jubileuszowy. Każdy z was wróci do swojej posiadłości i do swojej rodziny.

Kpł 25,10 (UBG)

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

Dla czytelnika, który stawia Pismo ponad tradycję, Księga Kapłańska nie jest archiwum dawnych rytuałów. Jeszua powiedział: „Nie przyszedłem znieść, ale wypełnić” (Mt 5,17), a w następnym wersecie dodał, że ani jedna kreska nie przeminie z Prawa, dopóki wszystko się nie stanie (Mt 5,18). Trzeba przy tym uczciwie rozróżnić: bez świątyni, ołtarza i kapłaństwa z rodu Aarona nikt dziś nie składa ofiar ze zwierząt, a List do Hebrajczyków pokazuje, że służbę najwyższego kapłana przejął Jeszua. Inne przepisy nie zależą od świątyni i serwis przyjmuje je jako obowiązujące.

Chodzi przede wszystkim o szabat, czyli siódmy dzień tygodnia, sobotę, oraz o doroczne święta z rozdziału 23: Paschę z Przaśnikami, Szawuot, Trąbienie, Dzień Przebłagania (Jom Kippur) i Sukot. Tekst kilka razy nazywa je wieczną ustawą „we wszystkich waszych mieszkaniach” (Kpł 23,14), czyli także poza sanktuarium. Podobnie jest z prawem o pokarmach z rozdziału 11: podział na zwierzęta czyste i nieczyste powtarza się w Pwt 14 i nie został odwołany.

Z tego, co mówi Tora, trzeba odróżnić późniejszą tradycję rabiniczną. Oddzielanie naczyń mlecznych i mięsnych, rytualny ubój według szczegółowych reguł czy certyfikaty koszerności to dorobek halachy, a nie przepisy Księgi Kapłańskiej. Posłuszeństwo tym prawom nie jest też sposobem na zasłużenie na zbawienie: zbawia łaska przez wiarę, a przykazania są odpowiedzią na nią (łaska i prawo).

Zapowiedzi Mesjasza

List do Hebrajczyków czyta rozdział 16 jako tło dzieła Jeszui. Najwyższy kapłan wchodził za zasłonę raz w roku i tylko z krwią (Hbr 9,7), a Jeszua „przez własną krew wszedł raz do Miejsca Najświętszego” (Hbr 9,12) i nie musi codziennie powtarzać ofiar, bo złożył siebie raz (Hbr 7,27). Autor listu nazywa Prawo cieniem: zawiera „cień przyszłych dóbr” (Hbr 10,1), a o zwierzętach mówi: „Niemożliwe jest bowiem, aby krew wołów i kozłów gładziła grzechy” (Hbr 10,4). Stąd tytuł arcykapłana nadawany Jeszui.

Jeden szczegół jest szczególnie wyraźny. Ciała zwierząt, których krew wnoszono do sanktuarium, palono poza obozem (Kpł 16,27), a List do Hebrajczyków zestawia to z tym, że Jeszua „cierpiał poza bramą” (Hbr 13,12). Ze świętami z rozdziału 23 Nowy Testament łączy Mesjasza w trzech miejscach: Paweł pisze „Chrystus bowiem, nasza Pascha, został ofiarowany za nas” (1 Kor 5,7), nazywa zmartwychwstałego „pierwszym plonem tych, którzy zasnęli” (1 Kor 15,20), a Duch Jahwe zostaje wylany w dniu Pięćdziesiątnicy, czyli Szawuot (Dz 2,1-4).

Dalej zaczyna się interpretacja. Wielu czytelników widzi w jesiennych świętach zapowiedź powtórnego przyjścia, a w kozle wypuszczanym na pustynię obraz Jeszui zabierającego grzechy; Nowy Testament nie mówi tego wprost, a samo znaczenie drugiego kozła pozostaje sporne. Otwarte jest też pytanie, czy w Królestwie będą składane ofiary.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Bliskość i dystans — lud ma się zbliżać do Boga, ale tylko wyznaczoną drogą; ten sam ogień przyjmuje ofiarę (Kpł 9,24) i zabija (Kpł 10,2).
• Siódemka i ósmy dzień — siedem dni poświęcenia i początek służby ósmego dnia (Kpł 9,1), obrzezanie ósmego dnia (Kpł 12,3), siedem tygodni do Szawuot, siedem razy siedem lat do jubileuszu.
• Obóz i to, co poza nim — poza obóz wynosi się zmarłych kapłanów, odsyła chorych i wyprowadza bluźniercę (Kpł 10,4-5; 13,46; 24,23).
• Ubogi i przybysz — ofiary na miarę możliwości, pokłosie, jedno prawo dla wszystkich (Kpł 24,22).
• Ziemia jako strona przymierza — ziemia wyrzuca tych, którzy ją kalają, i odbiera zaległe szabaty (Kpł 18,28; 26,34).
• Słowo przed czynem — niemal każdy rozdział zaczyna się od tego, że Jahwe mówi do Mojżesza; w sprawie bluźniercy lud czeka, aż Bóg rozstrzygnie (Kpł 24,12).

Dlaczego księga nazywa się Kapłańska?

Nazwa polska idzie za tradycją grecką i łacińską (Leviticus), która łączyła księgę z pokoleniem Lewiego i kapłanami z rodu Aarona. Hebrajski tytuł Wajikra, czyli I zawołał, to po prostu pierwsze słowo tekstu (Kpł 1,1). Lewici jako grupa pojawiają się tylko raz, przy prawie wykupu domów (Kpł 25,32-33), a większość mów jest skierowana do wszystkich synów Izraela, nie tylko do kapłanów.

Co mówi Księga Kapłańska 20,13?

Werset należy do listy kar za przestępstwa seksualne, obok cudzołóstwa (Kpł 20,10) i kazirodztwa. Nazywa współżycie mężczyzny z mężczyzną obrzydliwością i przewiduje karę śmierci, a zakaz bez kary pada już w Kpł 18,22. Nowy Testament podtrzymuje ocenę moralną (1 Kor 6,9-10), ale nie wzywa zboru do wykonywania wyroków, tylko do nawrócenia i ogłasza obmycie: „A takimi niektórzy z was byli” (1 Kor 6,11). W Izraelu kara należała do sądu i wymagała dwóch lub trzech świadków (Pwt 17,6). Szerzej: czy homoseksualizm to grzech.

Czy Księga Kapłańska mówi o powołaniu kapłańskim?

Nie w znaczeniu, w jakim mówią o nim dziś modlitwy o powołania kapłańskie. Kapłaństwo w tej księdze jest dziedziczne: przysługuje potomkom Aarona (Kpł 8; 21,17), nikt nie zgłasza się do niego sam, a kapłani się żenią (Kpł 21,7.13-14). Nowy Testament zna jednego najwyższego kapłana, Jeszuę (Hbr 4,14-15), i nazywa wszystkich wierzących „królewskim kapłaństwem” (1 P 2,9). Więcej o tym, dlaczego Pismo zna tylko jednego pośrednika.

Gdzie w Biblii jest błogosławieństwo kapłańskie?

Księga Kapłańska opisuje sam gest: ósmego dnia Aaron podnosi ręce w stronę ludu i go błogosławi, a potem robi to razem z Mojżeszem (Kpł 9,22-23). Słowa błogosławieństwa, które zaczyna się od „Niech ci błogosławi Pan i niech cię strzeże”, zapisano dopiero w Księdze Liczb (Lb 6,24-26).

Czy nieczystość oznaczała grzech?

Zwykle nie. Matka po porodzie, kapłan przy pogrzebie matki czy ojca (Kpł 21,1-3) i kobieta w czasie miesiączki są nieczyści, choć nie zrobili nic złego. Nieczystość czasowo wykluczała z dostępu do rzeczy świętych i trzeba było ją usunąć przez obmycie, upływ czasu, a czasem ofiarę. Tekst co prawda przeznacza gołębia lub synogarlicę przyniesioną przez matkę „na ofiarę za grzech” (Kpł 12,6), ale wielu komentatorów wskazuje, że hebrajskie chattat oznacza tu raczej ofiarę oczyszczenia. Grzech moralny, taki jak oszustwo czy krzywoprzysięstwo, wymagał dodatkowo wyznania i naprawienia szkody (Kpł 5,5; 6,4-5).

Czytaj dalej

• Księga Kapłańska 1 — streszczenie rozdziału, od którego zaczyna się lektura
• Kpł 1 w przekładzie interlinearnym
• Kpł 1 w różnych przekładach
• Lekcja 7 kursu czytania Tory: świętość, krew i święta Jahwe
• Księga Rodzaju — pierwsza księga Tory
• Księga Powtórzonego Prawa, gdzie Mojżesz powtarza prawa przed wejściem do ziemi
• Kalendarz świąt biblijnych