Chattat (חַטָּאת, H2403) to jeden z tych terminów, w których hebrajski celowo nie rozdziela dwóch rzeczy. Rzeczownik występuje 295 razy i indeks Stronga glosuje go po prostu jako grzech. Tymczasem w Kpł 4 to samo słowo raz oznacza przewinienie, a raz ofiarę, która za nie odpowiada. Interlinia Kpł 4,3 pokazuje oba użycia w jednym wersecie: raz jako grzech, którego się dopuścił, raz jako ofiarę za grzech. Polszczyzna musi tu wybrać, hebrajski nie musiał.
Jeśli to namaszczony kapłan zgrzeszył jak ktoś z ludu, niech złoży Panu za swój grzech, którego się dopuścił, młodego cielca bez skazy jako ofiarę za grzech.
Kpł 4,3
Rozdział czwarty Księgi Kapłańskiej jest zbudowany jak tabela. Osobno traktuje namaszczonego kapłana, osobno całe zgromadzenie, osobno naczelnika i osobno zwykłego człowieka z ludu — Kpł 4,27 otwiera ten ostatni przypadek. Im wyżej stoi winowajca, tym większa ofiara: kapłan i zgromadzenie przynoszą cielca, naczelnik kozła, człowiek z ludu kozę albo owcę. Wina ma w tym systemie ciężar zależny od odpowiedzialności, jaką ktoś nosi.
Warunek, który łatwo przeoczyć
Gdyby ktoś spośród ludu zgrzeszył nieświadomie i przekroczył jedno z przykazań Pana, czyniąc coś, czego nie wolno czynić, i w ten sposób zawinił;
Kpł 4,27
Wszystkie przypadki z Kpł 4 mają wspólny warunek: grzech popełniony nieświadomie. Chattat jest odpowiedzią na przewinienie, którego sprawca nie zaplanował — na przekroczenie przykazania przez nieuwagę, niewiedzę albo omyłkę. To zawęża zakres tej ofiary znacznie bardziej, niż sugeruje polska nazwa.
Lecz człowiek, który bezczelnie zgrzeszy świadomie, zarówno rodowity mieszkaniec, jak i przybysz, znieważa Pana; człowiek ten zostanie wykluczony spośród swego ludu.
Lb 15,30
Tu leży druga strona tej samej zasady. Dla grzechu popełnionego świadomie i zuchwale Tora nie przewiduje ofiary — przewiduje wykluczenie ze społeczności. Kto twierdzi, że system ofiarniczy pozwalał przez cały rok grzeszyć i co roku się rozliczać, twierdzi coś, czego w tekście nie ma.
Krew i miejsce spalenia
A więc całego cielca, wyniesie poza obóz na miejsce czyste, gdzie wysypuje się popiół, i spali go na drwach, na ogniu. Będzie spalony tam, gdzie wysypują popiół.
Kpł 4,12
Kapłan, który będzie ją składał za grzech, będzie ją jeść. Będzie spożywana na miejscu świętym, na dziedzińcu Namiotu Zgromadzenia.
Kpł 6,26
Losy mięsa zależą od tego, czyj był grzech. Kiedy krew wchodzi do Miejsca Świętego — a tak jest przy grzechu kapłana i całego zgromadzenia — cielec zostaje wyniesiony poza obóz i spalony na drwach w miejscu, gdzie wysypuje się popiół. Kiedy krew tam nie wchodzi, mięso jada kapłan na dziedzińcu Namiotu, a tekst nazywa je rzeczą najświętszą. Jedno prawo, dwa rozstrzygnięcia, i tekst sam wskazuje, co je różnicuje.
Chattat i Dzień Przebłagania
Tak dokona przebłagania nad Miejscem Świętym za nieczystości synów Izraela, za ich przestępstwa i za wszystkie ich grzechy. Tak też uczyni z Namiotem Zgromadzenia, który jest wśród nich, pośrodku ich nieczystości.
Kpł 16,16
Bo w tym dniu kapłan dokona za was przebłagania, aby was oczyścić od wszystkich waszych grzechów, abyście byli oczyszczeni przed Panem.
Kpł 16,30
Raz w roku ta sama ofiara obejmuje coś więcej niż pojedyncze przewinienia. Kpł 16 mówi o przebłaganiu za nieczystości, przestępstwa i wszystkie grzechy synów Izraela, a przebłaganie dotyczy również samego Miejsca Świętego i Namiotu Zgromadzenia. To jedyne miejsce, w którym Tora obejmuje tym obrzędem wszystkie grzechy bez zastrzeżenia o nieświadomości.
I przyprowadzi Panu ofiarę za przewinienie z powodu swego grzechu, który popełnił: samicę z trzody, owcę albo kozę na ofiarę za grzech, a kapłan dokona za niego przebłagania za jego grzech.
Kpł 5,6
Werset ten pokazuje jeszcze jedną trudność terminologiczną. W jednym zdaniu pojawiają się obok siebie ofiara za przewinienie i ofiara za grzech — polskie tłumaczenie oddaje tu dwa różne hebrajskie terminy, asham i chattat, a przepis przechodzi z jednego w drugi. Granica między tymi dwiema ofiarami nie jest w Torze wszędzie ostra i sam tekst tego nie ukrywa.
Czego tekst nie mówi
Pismo nie tłumaczy, dlaczego grzech i ofiara za grzech noszą tę samą nazwę. Można to opisać jako fakt językowy, ale każde wyjaśnienie tego faktu — że ofiara staje się grzechem, że przejmuje go na siebie — jest już interpretacją i tekst jej nie podaje. Tora nie definiuje też precyzyjnie, gdzie kończy się nieświadomość, a zaczyna zuchwałość; podaje dwa bieguny i zostawia przypadki pośrednie bez rozstrzygnięcia. Nie mówi wreszcie, jak Izrael miał postępować, kiedy przybytku nie było — o okresie wygnania Tora w tej sprawie milczy.
A mięso cielca, jego skórę i jego odchody spalisz w ogniu za obozem, bo to jest ofiara za grzech.
Wj 29,14
Ten werset, opisujący poświęcenie kapłanów, jest w Torze pierwszym miejscem, w którym pada nazwa tej ofiary. Zaczyna się więc ona nie od grzechu ludu, lecz od obrzędu ustanawiającego tych, którzy będą ją później składać za innych.
Zobacz też: Tekst interlinearny · Chattat (חַטָּאת) — co znaczy „grzech” po hebrajsku · Ofiara (korban) · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Ofiara za przewinienie (asham) — gdy trzeba było jeszcze naprawić szkodę
