Asham (אָשָׁם, H0817) występuje w Piśmie 46 razy i jest najbardziej prawniczą z ofiar Tory. Odróżnia ją od ofiary za grzech nie rodzaj zwierzęcia ani miejsce obrzędu, lecz to, co musi się wydarzyć obok obrzędu: naprawienie szkody. Tam, gdzie chattat odpowiada na przekroczenie przykazania, asham odpowiada na sytuację, w której ktoś stracił coś wymiernego — świątynia albo bliźni.
Przewinienie wobec rzeczy poświęconych
Jeśli ktoś popełni przewinienie i zgrzeszy nieświadomie przy rzeczach poświęconych Panu, to przyprowadzi Panu jako ofiarę za swoje przewinienie barana bez skazy z trzody oraz twoje oszacowanie w syklach srebra według sykla świątynnego na ofiarę za przewinienie.
Kpł 5,15
I odda kapłanowi za to, czym przewinił przy rzeczach poświęconych, i dołoży do tego jedną piątą. I kapłan dokona za niego przebłagania baranem, będącym ofiarą za przewinienie, a będzie mu przebaczone.
Kpł 5,16
Ta para wersetów zawiera całą konstrukcję. Sprawca przyprowadza barana bez skazy, ale to nie kończy sprawy: dochodzi oszacowanie w syklach według sykla świątynnego, zwrot tego, czym zawinił, i dopłata jednej piątej. Dopiero po zwrocie kapłan dokonuje przebłagania. Ofiara nie zastępuje tu odszkodowania — obie rzeczy muszą wystąpić razem, w tej kolejności.
Jest to ofiara za przewinienie, gdyż w istocie zawinił przeciwko Panu.
Kpł 5,19
Podsumowanie jest krótkie i mocne: w istocie zawinił przeciwko Panu. Nawet gdy szkoda dotyczy rzeczy materialnej, tekst nazywa ją przewinieniem wobec Boga, a nie wyłącznie sprawą między ludźmi.
Przewinienie wobec bliźniego
Skoro więc tak zgrzeszył i stał się winnym, zwróci to, co zrabował lub zdobył przez oszustwo, lub to, co mu powierzono, lub rzecz zgubioną, którą znalazł;
Kpł 6,4
Albo to, o czymkolwiek fałszywie przysięgał. Zwróci całą należność i dołoży do niej jedną piątą, i odda temu, do kogo to należało, w dniu swojej ofiary za przewinienie.
Kpł 6,5
Kpł 6,2-3 wylicza sytuacje: zaparcie się rzeczy oddanej na przechowanie, rabunek, oszustwo, zatajenie rzeczy znalezionej, fałszywa przysięga. We wszystkich zwrot obejmuje całą należność plus jedną piątą i ma nastąpić w dniu ofiary. Zwróćmy uwagę na kierunek: pieniądze idą do poszkodowanego, nie do kapłana. Tora nie pozwala tu odkupić się samą ofiarą.
Asham w innych sytuacjach
Potem poświęci Panu dni swego oddzielenia i przyniesie rocznego baranka za przewinienie. Minione dni jednak przepadną, gdyż jego oddzielenie zostało zanieczyszczone.
Lb 6,12
Potem kapłan weźmie jednego baranka i złoży go w ofierze za przewinienie wraz z logiem oliwy, i będzie to kołysał na ofiarę kołysania przed Panem.
Kpł 14,12
Ta sama ofiara pojawia się tam, gdzie o szkodzie materialnej trudno mówić. Nazirejczyk, którego ślub został zanieczyszczony przez nagłą śmierć w pobliżu, przynosi rocznego baranka za przewinienie, a jego dotychczasowe dni przepadają. Człowiek oczyszczany z trądu również przynosi baranka na asham. W obu wypadkach chodzi o powrót do stanu poświęcenia, który został przerwany — a nie o rekompensatę dla kogoś pokrzywdzonego.
I przyprowadzi Panu ofiarę za przewinienie z powodu swego grzechu, który popełnił: samicę z trzody, owcę albo kozę na ofiarę za grzech, a kapłan dokona za niego przebłagania za jego grzech.
Kpł 5,6
Ten werset jest kłopotliwy i warto to powiedzieć wprost. W jednym zdaniu UBG używa obu nazw: ofiary za przewinienie i ofiary za grzech. Za polskimi zwrotami stoją dwa różne hebrajskie rzeczowniki, a przepis przechodzi między nimi bez wyjaśnienia. Kto twierdzi, że granica między chattat a asham jest w Torze wszędzie ostra, przecenia porządek tekstu.
Iz 53,10
Lecz spodobało się Panu zetrzeć go i zgnębić. A po złożeniu swojej duszy na ofiarę za grzech, ujrzy swoje potomstwo, przedłuży swoje dni i to, co się podoba Panu, przez jego rękę szczęśliwie się spełni.
Iz 53,10
UBG oddaje tu hebrajskie asham jako ofiarę za grzech, ale interlinia pokazuje, że stoi w tym miejscu właśnie rzeczownik z Kpł 5. To jedyne miejsce u Izajasza, gdzie termin ofiarniczy zostaje odniesiony do złożonej duszy człowieka. Tekst nie rozwija tego obrazu — nie wyjaśnia, komu i za co należy się tu zwrot, ani czy działa tu również reguła jednej piątej. Podaje sam termin i zostawia go bez komentarza.
Czego tekst nie mówi
Tora nie definiuje asham osobną formułą — nie ma zdania, które by powiedziało, czym ta ofiara różni się od chattat. Różnicę czytelnik wyprowadza z przepisów, a nie z definicji. Nie wiemy też, jak szacowano wartość rzeczy poświęconych, kto dokonywał oszacowania ani co się działo, gdy poszkodowanego już nie było — Lb 5,8 rozstrzyga tylko przypadek braku krewnego. Rozpowszechnione wyjaśnienia, że asham dotyczył wyłącznie spraw majątkowych, rozbijają się o nazirejczyka i o oczyszczanego z trądu; tekst jest tu szerszy niż zgrabna definicja.
Warto na koniec zauważyć proporcję. Dopłata jednej piątej jest w Torze niewielka w porównaniu z karami za kradzież z Wj 22, gdzie mowa o zwrocie wielokrotnym. Asham nie jest więc przede wszystkim karą — jest procedurą powrotu dla kogoś, kto sam się przyznał. Kpł 5,15 mówi wprost o zgrzeszeniu nieświadomym, a Kpł 6,2-5 zakłada, że sprawca sam przynosi sprawę do rozstrzygnięcia. Kto ukrywał czyn do końca, w ogóle nie trafiał w zakres tego przepisu.
Zobacz też: Tekst interlinearny · Chattat (חַטָּאת) — co znaczy „grzech” po hebrajsku · Świątynia (Bejt haMikdasz) · Ofiara (korban) · Przysięga (szewua) — słowo związane z liczbą siedem · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku
