Rzeczownik szewua (שְׁבוּעָה, H7621) występuje w Piśmie trzydzieści razy, a czasownik szawa (שָׁבַע, H7650), tłumaczony jako przysięgać, sto osiemdziesiąt sześć. Te same trzy spółgłoski nosi liczebnik szewa (שֶׁ֫בַע, H7651), czyli siedem, obecny w tekście trzysta dziewięćdziesiąt pięć razy. Powiązanie bywa objaśniane tak, że przysięgać znaczy dosłownie usiedmić się. To wyjaśnienie pochodzi ze słowników, nie z Pisma — tekst nigdzie go nie podaje. Jedna scena układa jednak te słowa obok siebie w sposób trudny do zignorowania.
Siedem jagniąt w Beer-Szebie
A on odpowiedział: Te siedem owiec weźmiesz z moich rąk, aby były świadectwem, że wykopałem tę studnię.
Rdz 21,30
Dlatego nazwano to miejsce Beer-Szeba, bo tam obaj sobie przysięgli.
Rdz 21,31
Abraham wydziela siedmioro jagniąt jako świadectwo, a miejsce dostaje nazwę Beer-Szeba, bo tam obaj sobie przysięgli. Narrator sam zestawia liczbę siedem, przysięgę i nazwę studni. To nadal nie jest wykład etymologiczny, tylko gra słów w opowieści; kto buduje na niej twierdzenie o budowie hebrajskiego rdzenia, robi krok dalej niż tekst.
Czego Tora zakazuje, a czego nie
Nie będziecie przysięgać fałszywie na moje imię i nie będziecie bezcześcić imienia swego Boga. Ja jestem Pan.
Kpł 19,12
Zakaz jest wąski i precyzyjny: nie przysięgać fałszywie na imię Boga. Nie ma tu zakazu przysięgania jako takiego. Wj 20,7 dotyczy brania imienia nadaremnie, a Pwt 6,13 idzie w przeciwną stronę i wymienia przysięganie na imię Boga obok bojaźni i służby, czyli jako coś, co Izrael ma robić.
Wówczas przysięga przed Panem rozstrzygnie między obydwoma, że nie wyciągnął ręki po własność swego bliźniego. Właściciel przyjmie tę przysięgę, a drugi nie wypłaci odszkodowania.
Wj 22,11
Przysięga jest też w Torze narzędziem procesowym. W sporze o powierzoną własność, gdy brakuje świadków, przysięga przed Bogiem rozstrzyga sprawę i zamyka roszczenie. Lb 5,21 stosuje ten sam mechanizm wobec podejrzenia o niewierność. Prawo traktuje więc przysięgę jako instytucję użyteczną, a nie podejrzaną.
Jeśli mężczyzna złoży Panu ślub lub przysięgę i zwiąże swoją duszę zobowiązaniem, to nie złamie swego słowa; wypełni wszystko według tego, co wyszło z jego ust.
Lb 30,2
Lb 30,2 zestawia ślub i przysięgę jako dwie formy tego samego: związania własnej duszy słowem. Różnicy między nimi ten tekst nie wykłada.
Kiedy przysięga wiąże wbrew wszystkiemu
Mężczyźni powiedzieli jej: Będziemy wolni od tej przysięgi, którą kazałaś nam złożyć;
Joz 2,17
Zwiadowcy w Jerychu sami określają warunki, po których będą z przysięgi zwolnieni. Przysięga ma więc treść i granice dające się opisać z góry. Joz 9 pokazuje przypadek trudniejszy.
I wszyscy naczelnicy powiedzieli do całego zgromadzenia: Przysięgliśmy im na Pana, Boga Izraela, dlatego teraz nie możemy ich tknąć.
Joz 9,19
Gibeonici uzyskali przymierze podstępem. Naczelnicy stwierdzają mimo to, że nie mogą ich tknąć, bo przysięgli na Boga Izraela, a Joz 9,20 podaje motyw: żeby nie spadł na nich gniew. Przysięga wyłudzona oszustwem zostaje uznana za wiążącą. 2Sm 21,1 pokazuje po latach skutki jej złamania przez Saula, a 2Sm 21,2 przypomina, że synowie Izraela Gibeonitom przysięgli.
Odwrotny biegun to 1Sm 14,24. Saul zaprzysiągł lud, że nikt nie będzie jadł przed wieczorem, i tym samym osłabił własne wojsko. 1Sm 14,27 mówi, że Jonatan przysięgi nie słyszał, a 1Sm 14,26 — że lud bał się jej na tyle, by nie tknąć miodu. Tekst pokazuje cenę przysięgi pochopnej, ale nie orzeka, że była nieważna.
Bóg, który przysięga
Bądź przybyszem w tej ziemi, a ja będę z tobą i będę ci błogosławił. Tobie bowiem i twemu potomstwu dam te wszystkie krainy i dotrzymam przysięgi, którą złożyłem twemu ojcu Abrahamowi.
Rdz 26,3
O przymierzu, które zawarł z Abrahamem, i o przysiędze złożonej Izaakowi.
1Krn 16,16
Przysięga w Piśmie najczęściej nie należy do człowieka. Bóg przysięga Abrahamowi i Izaakowi, a późniejsze księgi wracają do tej przysięgi jako do podstawy prawa Izraela do ziemi. Rdz 24,8 pokazuje przy tym stronę ludzką: sługa Abrahama zostaje z góry zwolniony z przysięgi na wypadek, gdyby kobieta odmówiła — zwolnienie da się więc wpisać w treść przysięgi, ale trzeba to zrobić zawczasu.
Ludzie bowiem przysięgają na kogoś większego, a przysięga dla potwierdzenia jest zakończeniem wszystkich sporów między nimi.
Hbr 6,16
List do Hebrajczyków streszcza funkcję przysięgi jednym zdaniem: kończy spory. Hbr 6,13 dodaje, że Bóg, nie mając nikogo większego, przysiągł na samego siebie.
Zakaz w Ewangelii i jego zakres
Lecz ja wam mówię: Wcale nie przysięgajcie – ani na niebo, gdyż jest tronem Boga;
Mt 5,34
Jeszua zakazuje przysięgania na niebo, na ziemię, na Jerozolimę i na własną głowę, a Mt 5,37 nakazuje mowę, w której tak znaczy tak. Jk 5,12 powtarza to niemal dosłownie. Czego dokładnie zakaz dotyczy, tekst nie precyzuje: czy każdej przysięgi bez wyjątku, czy praktyki opisanej w Mt 5,33, w której przysięga na przedmiot zastępczy miała zwalniać ze zobowiązania. Obie odpowiedzi mają oparcie w tekście i żadna nie została w nim wypowiedziana.
Czego tekst nie mówi
Pismo nie podaje formuły przysięgi ani obowiązkowego gestu. Rdz 24,2 opisuje położenie ręki pod biodrem, ale robi to raz i nie czyni z tego przepisu. Nie ma też w Torze kary za samo przysięganie lekkomyślne — Kpł 5,4 traktuje przysięgę wypowiedzianą bez świadomości jako winę wymagającą ofiary, lecz jej nie unieważnia.
Nie wiadomo, gdzie w praktyce sądowej przebiegała granica między szewua a neder. Lb 30 wymienia je razem i zakłada różnicę, zamiast ją opisać. Kto podaje ostre rozróżnienie, korzysta z późniejszych systematyzacji, nie z tekstu.
Nie wiadomo wreszcie, jak Izrael postępował z przysięgą niemożliwą do wypełnienia. Joz 9 rozwiązuje sprawę przez dotrzymanie, 1Sm 14,45 przez wykupienie Jonatana przez lud, a Sdz 11 przez wypełnienie. Trzy księgi, trzy różne wyjścia i żadnej reguły ogólnej.
Zobacz też: Ślub (neder) — obietnica, której Bóg się domaga · Przymierze (brit) · Jeszua (Jezus) · List do Hebrajczyków · Abraham · Saul
