Ola jest ofiarą wymienianą w Piśmie najczęściej — sam rzeczownik עֹלָה (H5930) pojawia się 287 razy. Zbudowany jest z tych samych spółgłosek co czasownik עָלָה (H5927), opisywany w indeksie po prostu jako wznoszenie się w górę. Hebrajska nazwa mówi więc o kierunku ruchu, a nie o cenie czy zamianie. Polskie całopalenie oddaje skutek obrzędu, nazwa oryginalna — jego kierunek. To rozróżnienie warto zapamiętać, bo dalej Tora dokłada do tej ofiary treści, których sama nazwa nie zapowiada.
Co przepis mówi dokładnie
Jeśli jego ofiara całopalna będzie ze stada, niech złoży samca bez skazy. Niech go złoży dobrowolnie przed Panem u wejścia do Namiotu Zgromadzenia.
Kpł 1,3
Powiedziane są tu cztery rzeczy naraz: zwierzę ma pochodzić ze stada, ma być samcem, ma być bez skazy i ma zostać przyprowadzone dobrowolnie do wejścia Namiotu. Miejsce nie jest dowolne — składający nie zabija zwierzęcia tam, gdzie mu wygodnie. Kpł 1,10 dopuszcza owce i kozy, a Kpł 1,14 synogarlice i młode gołębie, więc przepis przewiduje różną zamożność ofiarnika. Nie przewiduje natomiast różnego standardu: wada dyskwalifikuje zwierzę w każdym z tych wariantów.
I położy swą rękę na głowie ofiary całopalnej, a zostanie przyjęta jako przebłaganie za niego.
Kpł 1,4
Ten werset dokłada dwa elementy, o których przy słowie całopalenie łatwo zapomnieć: położenie ręki na głowie zwierzęcia oraz skutek w postaci przebłagania. Ola nie jest zatem wyłącznie darem dziękczynnym. Tekst wiąże ją z przebłaganiem już w pierwszym rozdziale Księgi Kapłańskiej, na długo przed rozdziałem czwartym, w którym pojawi się osobna ofiara za grzech.
Na czym polega całość
A jego wnętrzności i nogi obmyje wodą. I kapłan spali to wszystko na ołtarzu. To jest całopalenie, ofiara ogniowa, miła woń dla Pana.
Kpł 1,9
Tu leży różnica wobec wszystkich pozostałych ofiar Tory. Przy ofierze pojednawczej mięso jedzą kapłan i składający, przy ofierze za grzech w wielu wypadkach je kapłan, przy ofierze pokarmowej na ołtarz idzie tylko garść. Przy oli na ołtarz idzie całe zwierzę. Nikt nie dostaje z niej porcji do zjedzenia — i to jest sedno tej nazwy w praktyce.
Do kapłana, który składa czyjąś ofiarę całopalną, będzie należeć skóra tej ofiary, którą złożył.
Kpł 7,8
Jest jednak jeden wyjątek i tekst go nie ukrywa. Skóra zwierzęcia nie płonie; należy do kapłana, który daną ofiarę składał. Popularne zdanie, że przy całopaleniu spalano dosłownie wszystko, jest więc o jeden szczegół zbyt szerokie. Płonie całe mięso wraz z wnętrznościami i nogami po obmyciu, ale nie skóra.
Ogień i popiół
Rozkaż Aaronowi i jego synom: Takie jest prawo całopalenia: Jest to całopalenie, bo będzie palone na ołtarzu przez całą noc aż do rana; a ogień na ołtarzu nieustannie będzie płonął.
Kpł 6,9
Ola nie jest obrzędem chwili. Przepis zakłada, że ofiara pali się przez całą noc, a ogień pod nią nie ma prawa zgasnąć. Kpł 6,10-11 dodaje do tego rzecz zaskakująco przyziemną: kapłan w lnianej szacie zbiera popiół, potem przebiera się i wynosi go poza obóz na czyste miejsce. Obsługa ołtarza to w Torze także praca porządkowa, opisana z tą samą powagą co samo złożenie ofiary.
Starsza niż Synaj
I Bóg powiedział: Weź teraz swego syna, twego jedynego, którego miłujesz, Izaaka, idź do ziemi Moria i tam złóż go na ofiarę całopalną na jednej górze, o której ci powiem.
Rdz 22,2
Potem Jetro, teść Mojżesza, wziął całopalenie i ofiary dla Boga. Przyszedł też Aaron i wszyscy starsi Izraela, aby jeść chleb z teściem Mojżesza przed Bogiem.
Wj 18,12
Ola nie zaczyna się od przepisu. Noe składa całopalenia po wyjściu z arki, Abraham zostaje wezwany do złożenia syna właśnie jako ola, a Jetro, kapłan Midianitów i teść Mojżesza, składa całopalenie zanim Izrael stanie pod Synajem. Tora regulując tę ofiarę, nie wynajduje jej — porządkuje praktykę, którą jej narracja zna wcześniej.
Z kamieni nieciosanych zbudujesz ołtarz Panu, swemu Bogu, i na nim będziesz składał całopalenia Panu, swemu Bogu.
Pwt 27,6
Do tego dochodzi wymóg dotyczący samego ołtarza: kamienie mają być nieciosane. Miejsce składania oli ma być pozbawione obróbki, którą człowiek mógłby uznać za swój wkład.
Czego tekst nie mówi
Pismo nigdzie nie tłumaczy, dlaczego akurat ta ofiara idzie na ołtarz w całości. Kpł 1 podaje procedurę i skutek, nie podaje uzasadnienia. Wszystkie wyjaśnienia w rodzaju tego, że całość zwierzęcia obrazuje całość oddania, są dopowiedzeniem — bywają sensowne, ale nie pochodzą z tekstu i nie należy budować na nich wniosków. Tora nie opisuje też, co robiono ze skórami w praktyce ani jak liczna była obsługa ołtarza. Nie podaje wreszcie, dlaczego przy oli wystarcza jeden gest ręki, podczas gdy przy ofierze za grzech obrzęd krwi jest znacznie bardziej rozbudowany.
Ty bowiem nie pragniesz ofiar, choćbym ci je dał, ani nie przyjmiesz całopalenia.
Ps 51,16
Nie przyniosłeś mi baranka na swoje całopalenie, nie czciłeś mnie swymi ofiarami. Nie zmuszałem cię do służenia mi ofiarami i nie obciążałem cię ofiarą kadzidła;
Iz 43,23
Prorocy i psalmiści wracają do oli, żeby ustawić ją na właściwym miejscu. Ani Psalm 51, ani Izajasz nie znoszą przepisu; obaj mówią, że sama ofiara nie jest tym, czego Bóg od Izraela najbardziej chce. Lb 28,3-4 nakazuje przy tym dwa baranki dziennie, rano i wieczorem, jako całopalenie nieustanne — więc mówiąc o oli, mówimy o codziennym rytmie życia przybytku, a nie o obrzędzie od święta.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Ofiara za grzech (chattat) — kiedy była składana i za co · Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Ofiara (korban) · Abraham · Jetro
