Kamienowanie było karą sądową narodu żyjącego pod bezpośrednim panowaniem Jahwe, wykonywaną publicznie przez zgromadzenie po procesie przed starszymi. Tora obwarowała je wymogami, które w praktyce czyniły je rzadkim: dwoma niezależnymi świadkami, zakazem skazania na słowo jednego człowieka, obowiązkiem, by świadkowie zaczęli egzekucję własnymi rękami, i groźbą, że fałszywy oskarżyciel poniesie karę, którą chciał ściągnąć na brata. Pismo nigdzie nie daje prywatnej osobie prawa do wykonania takiego wyroku — ani wtedy, ani tym bardziej dziś.
Jakie warunki dowodowe Tora stawiała przed wyrokiem?
Kto czyta te przepisy tylko pod kątem sposobu wykonania, pomija to, na co Tora kładzie nacisk. Najwięcej miejsca poświęca dowodowi.
Na podstawie zeznania dwóch lub trzech świadków ma być zabity skazany na śmierć; nie wolno skazać go na śmierć na podstawie zeznania jednego świadka. Ręka świadków będzie na nim, aby go zabić, a potem ręce całego ludu. Tak usuniesz zło spośród siebie.
Pwt 17,6-7
Ręka świadków ma być na skazanym pierwsza. To nie jest okrucieństwo dla efektu — to bariera. Człowiek gotowy skłamać w bramie miasta musiał wiedzieć, że sam będzie musiał zacząć. Do tego dochodzi przepis, który obraca oskarżenie przeciwko oskarżycielowi.
Jeden świadek nie może powstać przeciwko człowiekowi w jakiejkolwiek nieprawości lub w jakimkolwiek grzechu ze wszystkich grzechów, jakie ktoś popełni. Na podstawie zeznania dwóch lub trzech świadków oparte będzie każde słowo. Jeśli fałszywy świadek powstanie przeciwko komuś, by oskarżać go o przestępstwo; Wtedy obaj mężczyźni, którzy mają spór, staną przed Panem i przed kapłanami, i sędziami, którzy będą sprawować w tym czasie urząd; I sędziowie dokładnie zbadają sprawę. Jeśli się okaże, że ten świadek jest fałszywym świadkiem, że złożył fałszywe zeznanie przeciwko swemu bratu; Uczynicie mu tak, jak on zamierzał uczynić swemu bratu. I usuniesz zło spośród siebie.
Pwt 19,15-19
Zestaw tych warunków oznacza, że wyrok śmierci wymagał dwóch osób, które widziały czyn, były gotowe zeznawać w obecności kapłanów i sędziów oraz osobiście ponieść odpowiedzialność za swoje słowo. Ta sama procedura chroniła oskarżonego przed zemstą rodzinną i przed samosądem tłumu.
Za jakie przestępstwa groziło kamienowanie?
Przestępstwa zagrożone tą karą dotyczyły spraw, które w tamtym ustroju uderzały w fundament narodu: bałwochwalstwa, nakłaniania do odstępstwa, przelewu krwi i rozbicia rodziny. Cudzołóstwo obciążało obie strony jednakowo — co w starożytnym świecie nie było oczywiste.
Mężczyzna, który dopuści się cudzołóstwa z czyjąś żoną, ponieważ cudzołożył z żoną swego bliźniego, poniesie śmierć, zarówno cudzołożnik, jak i cudzołożnica.
Kpł 20,10
Najczęściej przywoływany jest przepis o synu krnąbrnym, zwykle streszczany jako kara śmierci za nieposłuszeństwo wobec rodziców. Tekst mówi coś innego: chodzi o dorosłego, którego rodzice sami muszą przyprowadzić przed starszych i publicznie oskarżyć, a wyrok wydaje sąd miasta, nie ojciec.
Jeśli ktoś ma syna upartego i krnąbrnego, który nie słucha ani głosu swojego ojca, ani głosu swojej matki, a choć go karcą, nie słucha ich; Wtedy jego ojciec i matka wezmą go i przyprowadzą do starszych swego miasta i do bramy jego miejscowości; I powiedzą do starszych miasta: Ten nasz syn jest uparty i krnąbrny, nie słucha naszego głosu, jest żarłokiem i pijakiem; Wtedy wszyscy mężczyźni tego miasta ukamienują go na śmierć; w ten sposób usuniesz zło spośród siebie, a cały Izrael usłyszy o tym i będzie się bać.
Pwt 21,18-21
Rodzice, którzy występują tu jako oskarżyciele, podlegają tym samym rygorom co każdy inny świadek. Pismo nie wyjaśnia, dlaczego akurat ten czyn zagrożony był najwyższą karą, i nie warto tego dorabiać.
Co Jeszua zrobił z kobietą przyłapaną na cudzołóstwie?
Najmocniejszy zarzut przychodzi z Ewangelii. Oskarżyciele stawiają przed Jeszuą kobietę i powołują się na Mojżesza.
I przyprowadzili do niego uczeni w Piśmie i faryzeusze kobietę przyłapaną na cudzołóstwie, a postawiwszy ją pośrodku; Powiedzieli do niego: Nauczycielu, tę kobietę przyłapano na uczynku cudzołóstwa. W prawie Mojżesz nakazał nam takie kamienować. A ty co mówisz? A mówili to, wystawiając go na próbę, aby mogli go oskarżyć. Jezus zaś, schyliwszy się, pisał palcem po ziemi. A gdy nie przestawali go pytać, podniósł się i powiedział do nich: Kto z was jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci w nią kamieniem.
J 8,3-7
Warto zobaczyć, czego w tej scenie brakuje. Nie ma drugiej strony cudzołóstwa, choć Tora żąda śmierci obojga. Nie ma sądu ani starszych. Narrator mówi wprost, że celem nie była sprawiedliwość, lecz pułapka na Jeszuę. Odpowiedź Mesjasza nie znosi prawa — odsyła do warunku, o którym oskarżyciele zapomnieli: kto ma pierwszy rzucić kamień.
A Jezus podniósł się i nie widząc nikogo oprócz tej kobiety, powiedział do niej: Kobieto, gdzież są ci, którzy cię oskarżali? Nikt cię nie potępił? Ona odpowiedziała: Nikt, Panie. A Jezus powiedział do niej: I ja ciebie nie potępiam. Idź i już więcej nie grzesz.
J 8,10-11
Zdanie o niepotępieniu nie jest zniesieniem przepisu ani orzeczeniem, że czyn był obojętny. Kończy się wezwaniem do zerwania z grzechem.
Kto dzisiaj ma prawo wymierzać karę?
Tora nie została zniesiona, ale wykonywanie kar sądowych nigdy nie należało do jednostki. W czasach apostołów uprawnienie do karania spoczywa na władzy.
Jest bowiem sługą Boga dla twojego dobra. Ale jeśli czynisz zło, bój się, bo nie na próżno nosi miecz, gdyż jest sługą Boga, mszczącym się w gniewie nad tym, który czyni zło.
Rz 13,4
Nie ma w Piśmie żadnego tekstu, który przekazywałby to uprawnienie wierzącemu prywatnie, wspólnocie religijnej czy komukolwiek działającemu poza ustanowionym sądem. Kto sięga po kamień na własną rękę, nie wykonuje Tory — łamie ją, bo Tora zaczyna od procesu.
Czego nie wiemy
Pismo nie tłumaczy, dlaczego wybrano akurat ten sposób wykonania kary. Nie wiemy, jak często wyroki rzeczywiście zapadały — poza kilkoma przypadkami tekst nie prowadzi żadnej statystyki, a późniejsze świadectwa nie są Pismem. Nie wiemy też, jak w praktyce wyglądało badanie sprawy przez starszych w bramie. Tam, gdzie Tora milczy o powodach, milczenie jest częścią odpowiedzi i lepiej je zostawić, niż zapełniać domysłem o surowości tamtych czasów albo o pedagogice kary.
Zobacz też: Jahwe · Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Celem (צֶלֶם) — obraz Boży i posąg bożka to jedno słowo
