Rzeczownik geula (גְּאֻלָּה, H1353) występuje w Piśmie czternaście razy. Dziewięć wystąpień mieści się w jednym rozdziale, Kpł 25, dwa w Rt 4, dwa w Jr 32 i jedno w Ez 11,15. Czasownik gaal (גָּאַל, H1350) jest znacznie częstszy — sto cztery wystąpienia — i to on niesie większość ciężaru teologicznego. Sama geula jest natomiast terminem prawnym: nazwą uprawnienia.
Podstawa
Ziemia nie będzie sprzedawana na zawsze, gdyż ziemia należy do mnie, a wy jesteście u mnie gośćmi i przybyszami.
Kpł 25,23
Uzasadnienie poprzedza przepis i jest radykalne: ziemia nie należy do Izraela. Sprzedaż ziemi nie jest więc przeniesieniem własności, tylko przekazaniem pożytków na czas.
A w całej ziemi waszej posiadłości ustanowicie dla ziemi prawo wykupu.
Kpł 25,24
Dopiero po tym zdaniu pojawia się instytucja. Kpł 25,25 opisuje przypadek typowy: brat zubożał, sprzedał część własności, przychodzi najbliższy krewny i wykupuje. Kpł 25,27 podaje rachunek — odlicza się lata od sprzedaży i zwraca resztę, a Kpł 25,28 przewiduje, co zrobić, gdy zubożały nie ma środków. Cena jest zatem funkcją czasu pozostałego do jubileuszu, nie wartości rynkowej.
Wyjątki, które przepis wylicza
Jeśli ktoś sprzeda dom mieszkalny w mieście otoczonym murami, będzie miał prawo wykupu do końca roku sprzedaży; będzie miał prawo wykupu przez cały rok.
Kpł 25,29
Dom mieszkalny w mieście otoczonym murami ma prawo wykupu ograniczone do roku. Kpł 25,30 mówi, że po roku przechodzi na własność trwałą i nie wraca w jubileuszu. Kpł 25,31 traktuje domy we wsiach bez murów jak pola, a Kpł 25,32 daje Lewitom prawo wykupu bezterminowe.
A jeśli ktoś nie ma nikogo, kto może to wykupić, lecz sam będzie mógł i znajdzie środki na wykup;
Kpł 25,26
Kpł 25,48 przenosi instytucję na ludzi: Izraelita, który sprzedał się przybyszowi, może zostać wykupiony przez brata, a Kpł 25,49 dopuszcza stryja, syna stryja, dowolnego bliskiego krewnego albo wykup przez samego siebie. Kpł 25,50 znowu liczy według lat do jubileuszu, a Kpł 25,51 i Kpł 25,52 opisują dwa warianty rozliczenia.
Rut jako studium przypadku
Spokrewniony odpowiedział: Nie mogę go wykupić, żebym czasem nie poniósł szkody na własnym dziedzictwie. Ty wykup dla siebie moje prawo wykupu, gdyż ja nie mogę go wykupić.
Rt 4,6
Bliższy krewny odmawia i podaje powód: obawę o własne dziedzictwo. Rt 4,4 pokazuje, że początkowo się zgadzał — zmienia zdanie dopiero po warunku dołożonym w Rt 4,5, czyli po nabyciu Rut wraz z polem. Rt 3,12 informuje wcześniej, że istniał ktoś bliżej spokrewniony niż Boaz, a Rt 3,13 zapowiada rozstrzygnięcie sprawy nazajutrz.
A taki był dawniej zwyczaj w Izraelu co do prawa wykupu i co do zamiany dla zatwierdzenia każdej sprawy: człowiek zdejmował swój but i dawał go swojemu bliźniemu. Było to poświadczeniem w Izraelu.
Rt 4,7
Narrator objaśnia zwyczaj z butem jako dawny. To znaczy, że w chwili spisywania księgi wymagał on już objaśnienia. Warto zauważyć, że tekst nie łączy tego gestu z butem z Pwt 25,9: w Rt 4,8 but zdejmuje rezygnujący, w Pwt 25,9 zdejmuje go bratowa, i są to dwie różne czynności w dwóch różnych sprawach.
Prorok kupuje pole
Oto Chanameel, syn Szalluma, twego stryja, przyjdzie do ciebie i powie: Kup sobie moje pole, które jest w Anatot, bo do ciebie należy prawo wykupu, aby je nabyć.
Jr 32,7
Jeremiasz siedzi na dziedzińcu więzienia w oblężonym mieście i dostaje polecenie skorzystania z prawa wykupu. Jr 32,8 podkreśla, że prawo dziedzictwa i wykupu należało właśnie do niego, a Jr 32,9 podaje cenę: siedemnaście syklów srebra. Sens gestu tkwi w jego bezsensowności ekonomicznej.
Synu człowieczy, twoi bracia, właśnie twoi bracia, twoi krewni i cały dom Izraela są tymi, do których mówili mieszkańcy Jerozolimy: Oddalcie się od Pana. Nam została dana ta ziemia w posiadanie.
Ez 11,15
Jedyne wystąpienie poza kontekstem prawnym dotyczy ludzi, nie ziemi. Ezechiel nazywa tym słowem wygnańców w relacji do tych, którzy zostali w Jerozolimie i uznali ziemię za swoją.
Czego tekst nie mówi
Kpł 25 nie podaje kolejności krewnych uprawnionych do wykupu ziemi. Rt 3,12 istnienie takiej kolejności zakłada i wskazuje kogoś bliższego, ale Tora jej nie zapisuje. Bez Księgi Rut nie wiedzielibyśmy nawet, że była ustalona. Wyliczenie z Kpł 25,49 dotyczy wykupu osoby, nie pola, i tekst nie mówi, czy stosowano je również do ziemi.
Nie wiadomo, czy wykup był prawem, czy obowiązkiem. Kpł 25,25 opisuje przyjście krewnego jako coś, co się dzieje, a nie jako coś, co ma się stać. Rt 4,6 pokazuje odmowę bez żadnej sankcji: bliższy krewny odchodzi i nie spotyka go nic złego.
Nie wiadomo wreszcie, jak wykup majątkowy łączy się z rolą mściciela krwi, którą Lb 35,19 opisuje tym samym rdzeniem. Oba urzędy przypadają najbliższemu krewnemu, ale żaden tekst tego związku nie omawia. Hi 19,25 używa tego słowa w sensie, który nie mieści się ani w prawie majątkowym, ani w prawie karnym, i również nie jest w Piśmie objaśniony.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Gaal · Ezechiel · Jeremiasz — znaczenie imienia
