Rzeczownik deror (דְּרוֹר, H1865) występuje w Piśmie osiem razy i to jest cały materiał. Siedem wystąpień dotyczy uwolnienia ludzi albo zwrotu ziemi: Kpł 25,10, Iz 61,1, Jr 34,8, Jr 34,15, dwukrotnie Jr 34,17 oraz Ez 46,17. Ósme stoi osobno i wypada do niego wrócić na końcu.
Ogłoszenie w pięćdziesiątym roku
Poświęcicie pięćdziesiąty rok i ogłosicie wolność w ziemi wszystkim jej mieszkańcom. Będzie to dla was rok jubileuszowy. Każdy z was wróci do swojej posiadłości i do swojej rodziny.
Kpł 25,10
Werset zawiera cztery elementy: poświęcenie pięćdziesiątego roku, ogłoszenie wolności w ziemi wszystkim jej mieszkańcom, powrót każdego do swojej posiadłości i powrót do swojej rodziny. Kpł 25,8 podaje rachubę — siedem razy siedem lat — a Kpł 25,9 wyznacza moment: trąbienie dziesiątego dnia siódmego miesiąca, czyli w Dniu Przebłagania. Wolność zostaje więc ogłoszona tego samego dnia, w którym dokonuje się przebłaganie za lud.
Kpł 25,11 dodaje, że w tym roku nie sieje się i nie żnie, a Kpł 25,23 podaje uzasadnienie całej instytucji: ziemia należy do Boga, a Izrael jest na niej gościem. Deror nie jest zatem aktem łaski wobec zadłużonych, lecz przywróceniem stanu właściwego.
Wolność cofnięta
Słowo, które doszło do Jeremiasza od Pana, gdy król Sedekiasz zawarł przymierze z całym ludem, który był w Jerozolimie, dla ogłoszenia mu wolności;
Jr 34,8
Sedekiasz zawiera przymierze o ogłoszeniu wolności, a Jr 34,9 podaje jego treść: każdy ma puścić wolno niewolnika Hebrajczyka i niewolnicę Hebrajkę. Jr 34,10 mówi, że rzeczywiście to zrobili. Jr 34,11 mówi, że potem ściągnęli ich z powrotem.
Dlatego tak mówi Pan: Nie posłuchaliście mnie, aby każdy ogłosił wolność swemu bratu i bliźniemu. Oto ogłaszam wam, mówi Pan, wolność pod miecz, na zarazę i głód, i wydam was na wysiedlenie do wszystkich królestw ziemi.
Jr 34,17
Wyrok jest zbudowany na tym samym słowie. Skoro nie ogłosili wolności bratu, Bóg ogłasza im wolność pod miecz, na zarazę i głód. Jr 34,14 przypomina przy tym przepis o siedmiu latach, co pokazuje, że wolność ma w Piśmie dwa niezależne terminy: siódmy rok dla zaprzedanego i pięćdziesiąty dla ziemi.
U Ezechiela
Ale jeśli przekaże dar ze swego dziedzictwa któremuś ze swoich sług, wtedy będzie to jego aż do roku wyzwolenia, a potem wróci do tego księcia. Ale do synów będzie należeć jego dziedzictwo.
Ez 46,17
Ezechiel używa wyrażenia rok wyzwolenia jako terminu znanego czytelnikowi i stosuje je do darowizny księcia dla sługi. Ez 46,16 rozróżnia przy tym dar dla syna i dar dla sługi, a Ez 46,18 zabrania księciu odbierania ludowi dziedzictwa. Tekst nie wyjaśnia, czy ten rok jest tożsamy z jubileuszem z Kpł 25 — zakłada to, zamiast powiedzieć.
Wolność jako treść posłania
Duch Pana Boga jest nade mną, bo Pan mnie namaścił, abym głosił dobrą nowinę cichym, posłał mnie, abym opatrzył rany skruszonym w sercu, abym zwiastował uwięzionym wyzwolenie, a związanym otworzenie więzienia;
Iz 61,1
Izajasz wkłada deror w usta Namaszczonego jako zwiastowanie wyzwolenia uwięzionym, a Iz 61,2 dokłada miłościwy rok Pana oraz dzień pomsty. Ten sam fragment czyta Jeszua w Nazarecie.
I zaczął do nich mówić: Dziś wypełniły się te słowa Pisma w waszych uszach.
Łk 4,21
Łk 4,18 mówi o wypuszczeniu uciśnionych na wolność, a Łk 4,19 o miłościwym roku. Czytanie urywa się przed dniem pomsty, po czym pada oświadczenie o wypełnieniu się tych słów. Tekst nie tłumaczy, dlaczego lektura zatrzymała się w tym miejscu, i nie warto dopowiadać tego za niego.
Ósme wystąpienie
Weź sobie też najlepsze wonności: pięćset syklów najczystszej mirry, połowę tego, czyli dwieście pięćdziesiąt syklów, wonnego cynamonu i dwieście pięćdziesiąt syklów ziela tataraku;
Wj 30,23
Indeks przypisuje temu samemu hasłu wyrażenie z przepisu o świętym olejku, oddane po polsku jako najczystsza mirra. Czy jest to ten sam wyraz w znaczeniu swobodnego wypływu żywicy, czy odrębne słowo o tym samym brzmieniu, rozstrzygają słowniki, a nie tekst. Na tym zestawieniu nie należy budować żadnego wniosku o wolności: związek jest możliwy, lecz niepoświadczony.
Czego tekst nie mówi
Kpł 25 nie mówi, kto ma ogłosić wolność. Polecenie skierowane jest do ogółu i nie wskazuje ani urzędu, ani osoby. Nie mówi też, co się dzieje, gdy nikt jej nie ogłosi — sankcji brak, a jedyną znaną konsekwencją jest ta z Jr 34, wymierzona po fakcie i przez proroka.
Pismo nie zawiera ani jednej relacji o roku jubileuszowym rzeczywiście obchodzonym. Podaje przepis, przypomina o nim przez proroków i pokazuje jego złamanie u Jeremiasza, ale nie odnotowuje żadnego konkretnego jubileuszu. To milczenie warto zauważyć i nie zamieniać go w twierdzenie w żadną stronę.
Nie wiadomo wreszcie, jak liczono pięćdziesiąty rok wobec siódmego roku szabatowego. Kpł 25,11 zakazuje siewu w jubileuszu, a Kpł 25,21 obiecuje plon na trzy lata w związku z rokiem szabatowym; tekst tych dwóch rachub nigdzie nie zestawia i nie mówi, czy następowały po sobie dwa lata bez zasiewu.
Zobacz też: Przymierze (brit) · Jeszua (Jezus) · Sedekiasz · Ezechiel · Izajasz
