Rzeczownik caraat (צָרַ֫עַת, H6883) występuje w Piśmie trzydzieści pięć razy, z czego dwadzieścia dziewięć w Kpł 13 i Kpł 14. Czasownik cara (צָרַע, H6879) pojawia się dwadzieścia razy. Polskie tłumaczenia oddają to słowo jako trąd, co jest wyborem tradycyjnym i mylącym, bo przepis obejmuje zjawiska, których żadna choroba zakaźna objąć nie może.
Kto orzeka
Gdyby człowiek miał na skórze swego ciała nabrzmienie, wysypkę lub białą plamę i będzie to wyglądało na skórze jego ciała jak plaga trądu, zostanie przyprowadzony do kapłana Aarona lub do któregoś z jego synów, kapłanów.
Kpł 13,2
Adresatem zgłoszenia jest kapłan, nie lekarz. Kpł 13,3 podaje kryteria oględzin: zbielały włos i wgłębienie w skórze. Kpł 13,4 wprowadza odosobnienie na siedem dni, Kpł 13,5 przedłuża je w razie potrzeby o kolejne siedem, a Kpł 13,6 przewiduje uznanie za czystego, jeśli miejsce przyciemniało i się nie rozszerzyło.
Jeśli kapłan zobaczy, że wysypka rozszerzyła się na skórze, uzna go za nieczystego. Jest to trąd.
Kpł 13,8
Rozstrzygnięcie ma formę orzeczenia, a nie leczenia. W całym rozdziale nie pada ani jedno zalecenie terapeutyczne. Kapłan patrzy, odosobnia, ogląda ponownie i orzeka.
Werset, który rozstrzyga sprawę
A jeśli trąd rozszerza się na skórze i pokryje całą skórę zarażonego od głowy aż do stóp, gdziekolwiek kapłan spojrzy;
Kpł 13,12
Kpł 13,13 podaje wniosek: jeśli plaga pokryła całe ciało, człowiek jest czysty. Kpł 13,14 odwraca to natychmiast — w dniu, gdy ukaże się żywe mięso, staje się nieczysty, a Kpł 13,15 powtarza to jeszcze raz. Żadne rozumowanie medyczne tak nie działa. Stan cięższy daje czystość, a lżejszy nieczystość, więc kryterium nie jest zdrowotne. Chodzi o kategorię rytualną, nie o zakażenie.
Ubrania i ściany
Jeśli też na szacie będzie plaga trądu, na szacie wełnianej lub lnianej;
Kpł 13,47
Kpł 13,49 opisuje plamy zielonkawe i czerwonawe na wełnie, lnie i skórze, Kpł 13,50 nakazuje odosobnić przedmiot na siedem dni, Kpł 13,52 spalić go, jeśli plaga się rozszerza, a Kpł 13,58 przewiduje ponowne pranie i uznanie rzeczy za czystą.
Gdy wejdziecie do ziemi Kanaan, którą daję wam w posiadanie, a ja dopuszczę plagę trądu na jakimś domu z waszej posiadłości;
Kpł 14,34
Dom jest przypadkiem najdalszym od medycyny. Kpł 14,36 każe opróżnić dom przed oględzinami, Kpł 14,40 wyrwać kamienie z plagą, Kpł 14,41 oskrobać ściany, Kpł 14,42 wstawić inne kamienie i otynkować. Kpł 14,45 przewiduje rozbiórkę, a Kpł 14,48 pozwala uznać dom za czysty, jeśli plaga po tynkowaniu nie wróciła.
Oczyszczenie
To kapłan każe, by wziąć dla oczyszczającego się dwa żywe i czyste ptaki, drewno cedrowe, karmazyn i hizop.
Kpł 14,4
Obrzęd nie ma nic wspólnego z leczeniem, bo Kpł 14,3 zakłada, że plaga została już uleczona. Kpł 14,5 opisuje zabicie jednego ptaka nad naczyniem glinianym i wodą źródlaną, Kpł 14,6 zanurzenie drugiego wraz z drewnem cedrowym, karmazynem i hizopem, a Kpł 14,7 siedmiokrotne pokropienie i wypuszczenie żywego ptaka na otwarte pole. Te same trzy składniki wracają przy czerwonej jałówce w Lb 19,6.
Trzy przypadki narracyjne
Uważaj na plagę trądu, aby pilnie przestrzegać i czynić wszystko, czego was uczą kapłani Lewici. Dopilnujcie wypełnienia tego, co im nakazałem.
Pwt 24,8
Pwt 24,9 dopowiada, o co chodzi: o pamięć tego, co spotkało Miriam. Lb 12,10 opisuje ją jako trędowatą, białą jak śnieg, po sprzeciwie wobec Mojżesza. 2Krn 26,19 pokazuje Uzjasza, u którego plaga pojawia się na czole w chwili wejścia w kompetencje kapłanów, a 2Krn 26,21 mówi o odosobnieniu aż do śmierci. 2Krl 5,27 przenosi caraat Naamana na Gehaziego.
W tych trzech miejscach caraat jest karą. Kpł 13 nie wspomina natomiast o grzechu ani razu — orzeka o czystości, nie o winie. Uogólnianie kary z narracji na każdy przypadek z przepisu jest dopisywaniem, którego tekst nie autoryzuje.
Czego tekst nie mówi
Tora nie opisuje objawów w kategoriach pozwalających na identyfikację choroby. Utożsamienie caraat z chorobą Hansena jest hipotezą nowożytną i tekst jej nie potwierdza; sam zakres przepisu, obejmujący tkaniny i tynk, przemawia przeciw niej.
W przepisie nie ma żadnego leczenia. Kpł 14,3 mówi o uleczeniu jako o fakcie, który już zaszedł, i nie podaje, co je spowodowało. Nie ma też wyjaśnienia, czym jest plaga na ścianie domu i dlaczego Kpł 14,34 zapowiada, że Bóg sam ją dopuści na dom w ziemi Kanaan.
Nie wiadomo, jak wyglądało życie poza obozem, o którym mówi Kpł 13,46, ani kto sprawował opiekę nad odosobnionym. Tekst nakazuje mieszkanie osobno oraz zachowanie opisane w Kpł 13,45 — rozdarte szaty, odkrytą głowę, zakryte usta i wołanie ostrzegawcze — ale poza tym niczego nie reguluje. Nie podaje również, po czym poznawano, że plaga ustąpiła, skoro kapłan nie leczył.
