To jedno z najtrudniejszych pytań w całej eschatologii i nie ma na nie odpowiedzi, którą dałoby się podać bez zastrzeżeń. Dwa zestawy tekstów mówią rzeczy, których nikt w Piśmie nie próbuje uzgodnić. Uczciwe podejście polega na pokazaniu obu i nazwaniu problemu problemem.
Co Ezechiel mówi o ofiarach w przyszłej świątyni?
I powiedział do mnie: Synu człowieczy, tak mówi Pan Bóg: To są ustawy ołtarza na dzień, w którym zostanie zbudowany, aby na nim składać całopalenia i skrapiać go krwią. A kapłanom, Lewitom, którzy są z potomstwa Sadoka i zbliżają się do mnie, aby mi służyć, mówi Pan Bóg, dasz młodego cielca na ofiarę za grzech.
Ez 43,18-19
Ostatnie rozdziały tej księgi to szczegółowy opis świątyni: wymiary, bramy, dziedzińce, służba kapłańska. W tym opisie ołtarz nie jest pamiątką ani ozdobą. Ma ustawy, ma być skrapiany krwią i ma na nim być składana ofiara za grzech.
Na księciu będzie ciążył obowiązek całopaleń i ofiar z pokarmów i z płynów na święta, na dni nowiu, na szabaty i na wszystkie uroczyste święta domu Izraela. On będzie sprawować ofiarę za grzech, ofiarę z pokarmów i całopalną oraz ofiary pojednawcze, aby dokonać przebłagania za dom Izraela.
Ez 45,17
Ofiary są tu przypisane konkretnej osobie i konkretnym dniom: święta, nowie, szabaty. Pada też słowo o przebłaganiu za dom Izraela. To nie brzmi jak obrzęd wspomnieniowy — brzmi jak funkcjonujący kult.
Wszyscy pozostali spośród wszystkich narodów, które wyruszyły przeciwko Jerozolimie, będą przychodzić od roku do roku, by oddawać pokłon Królowi, Panu zastępów, i obchodzić Święto Namiotów;
Za 14,16
Zachariasz niezależnie od Ezechiela opisuje przyszłość, w której narody przychodzą do Jerozolimy na Święto Namiotów. To wzmacnia obraz: kalendarz i kult nie są w tekstach prorockich zjawiskiem zamkniętym.
Co znaczy ofiara złożona raz na zawsze?
Za sprawą tej woli jesteśmy uświęceni przez ofiarę ciała Jezusa Chrystusa raz na zawsze.
Hbr 10,10
Lecz ten, gdy złożył jedną ofiarę za grzechy na zawsze, zasiadł po prawicy Boga; Oczekując odtąd, aż jego nieprzyjaciele będą położeni jako podnóżek pod jego stopy. Jedną bowiem ofiarą uczynił doskonałymi na zawsze tych, którzy są uświęceni.
Hbr 10,12-14
Autor listu buduje cały wywód na jednym słowie: raz. Ofiara została złożona jeden raz, uświęcenie jest dokonane, a Ofiarujący zasiadł, co w tym liście oznacza, że dzieło jest skończone. Kapłani starego porządku stali, bo ich praca nigdy się nie kończyła.
Gdzie zaś jest ich odpuszczenie, tam nie potrzeba już ofiary za grzech.
Hbr 10,18
Tu pada zdanie najbardziej kategoryczne. Gdzie jest odpuszczenie, tam nie potrzeba już ofiary za grzech. Trudno to obejść, jeśli chce się jednocześnie utrzymać, że w przyszłości będą składane ofiary za grzech.
Bo inaczej musiałby cierpieć wiele razy od początku świata. Lecz teraz na końcu wieków pojawił się raz dla zgładzenia grzechu przez ofiarowanie samego siebie.
Hbr 9,26
Ten sam autor odrzuca też myśl o powtarzaniu. Wielokrotne cierpienie nazywa czymś, co musiałoby nastąpić, gdyby jedna ofiara nie wystarczyła — i tym samym wyklucza taką możliwość.
Jak próbuje się czytać ofiary z Ezechiela?
Pierwszy: ofiary Ezechiela są pamiątką, czymś w rodzaju spojrzenia wstecz, tak jak wieczerza Pańska. Zaletą tego odczytania jest zgodność z Listem do Hebrajczyków. Słabością to, że Ezechiel wyraźnie mówi o przebłaganiu, a nie o wspomnieniu.
A kapłanom, Lewitom, którzy są z potomstwa Sadoka i zbliżają się do mnie, aby mi służyć, mówi Pan Bóg, dasz młodego cielca na ofiarę za grzech.
Ez 43,19
Ten werset jest dla tej propozycji najtrudniejszy, bo mówi o cielcu na ofiarę za grzech — a więc dokładnie o tym, co według Hebrajczyków jest już niepotrzebne.
Drugi sposób: wizja Ezechiela jest symboliczna i opisuje przyszłość językiem znanym jego pokoleniu, nie jako plan budowlany. Zaletą jest usunięcie sprzeczności. Słabością — to, że wizja podaje wymiary co do łokcia, a symbole zwykle nie wymagają takiej precyzji.
Trzeci: opis dotyczy okresu przejściowego, innego niż wieczność opisana w Objawieniu, gdzie świątyni w ogóle nie ma. Zaletą jest to, że nie trzeba niczego z tekstów usuwać. Słabością — że Pismo nigdzie takiego rozdzielenia nie wprowadza; robimy to my.
Żadne z tych rozwiązań nie jest w Piśmie podane. Wszystkie trzy są próbami złożenia dwóch świadectw, które ich autorzy zostawili osobno. Kto twierdzi, że sprawa jest jasna, wybiera jedno z nich i przemilcza koszt.
Czy ten spór ma znaczenie dla dzisiejszej wiary?
Wynika ostrożność. Ten spór nie dotyczy niczego, co mamy dziś do zrobienia, i nie jest podstawą do dzielenia ludzi. Obie strony trzymają się tekstu i obie mają fragment, którego nie potrafią wygodnie wytłumaczyć. To dobre miejsce, żeby przyznać się do niewiedzy zamiast domykać sprawę argumentem, którego Pismo nie daje.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy świątynia Ezechiela ma zostać zbudowana. Nie wiemy, jak ofiary za grzech miałyby działać po jednej ofierze złożonej raz na zawsze. Nie wiemy, czy opisy Ezechiela i Objawienia dotyczą tego samego okresu. I nie wiemy, dlaczego żaden autor Nowego Testamentu nie komentuje tych rozdziałów, choć znał je równie dobrze jak my.
Zobacz też: Ołtarz (mizbeach) — nazwa od czynności, nie od kształtu · Ofiara za grzech (chattat) — kiedy była składana i za co · Ofiara (korban) · Świątynia (Bejt haMikdasz) · Ezechiel · Zachariasz — znaczenie imienia
