List do Hebrajczyków poświęca Melchizedekowi cały wywód, choć Tora wspomina o nim raptem w kilku wersetach, a Psalmy w jednym. Czytelnik zwykle zakłada, że autor listu sam wydobył tę postać z zapomnienia. Tekst znaleziony w jedenastej grocie w Qumran pokazuje co innego: rozmowa o Melchizedeku toczyła się w judaizmie już wcześniej.
Fragmentaryczny zwój
Dokument oznaczany jako 11QMelchizedek zachował się w kilkunastu kawałkach, z których udało się złożyć jedną kolumnę tekstu z licznymi ubytkami. To ważne zastrzeżenie na starcie: znaczna część zdań ma dziś postać uzupełnioną przez wydawców, a każde omówienie tego pisma opiera się na tak zrekonstruowanym brzmieniu.
Zachowany wywód wychodzi od przepisu o roku jubileuszowym i od darowania długów, a następnie odnosi je do czasu ostatecznego. Wyzwolenie ogłaszane co pięćdziesiąt lat staje się w tej lekturze zapowiedzią uwolnienia, które nastąpi w ostatnim z jubileuszy. Melchizedek nie jest tu jednak człowiekiem ani królem miasta. Występuje jako postać niebiańska: to on ogłasza wyzwolenie, on staje na czele świętych, on wykonuje sąd Boży nad Beliarem i duchami jego działu.
Autor buduje ten obraz techniką łączenia wersetów. Zestawia przepis o jubileuszu, zapowiedź z Izajasza o zwiastowaniu dobrej nowiny i wyzwoleniu, oraz psalmy mówiące o Bogu stającym w zgromadzeniu i sądzącym. Słowa, które w psalmie odnoszą się do Boga, w tym wykładzie odniesione zostają do Melchizedeka.
Metoda jest tu ważniejsza niż wynik. Autor nie referuje żadnej opowieści o Melchizedeku i nie dopisuje mu życiorysu. Postępuje inaczej: zbiera miejsca Pisma połączone wspólnym słowem lub wspólnym motywem — wyzwolenie, rok darowania długów, sąd — i układa z nich jeden ciąg. Taki sposób pracy z tekstem był w tamtej epoce rozpowszechniony i spotykamy go również u autorów nowotestamentowych, co samo w sobie nie mówi jeszcze nic o zależności między nimi.
Wersety, wokół których wszystko krąży
Przepis o jubileuszu:
Poświęcicie pięćdziesiąty rok i ogłosicie wolność w ziemi wszystkim jej mieszkańcom. Będzie to dla was rok jubileuszowy. Każdy z was wróci do swojej posiadłości i do swojej rodziny.
Kpł 25,10
Zapowiedź Izajasza, tę samą, którą Jeszua odczytał w synagodze w Nazarecie:
Duch Pana Boga jest nade mną, bo Pan mnie namaścił, abym głosił dobrą nowinę cichym, posłał mnie, abym opatrzył rany skruszonym w sercu, abym zwiastował uwięzionym wyzwolenie, a związanym otworzenie więzienia;
Iz 61,1
Psalm o kapłaństwie według porządku Melchizedeka:
Pan przysiągł i nie będzie żałował: Ty jesteś kapłanem na wieki według porządku Melchizedeka.
Ps 110,4
List do Hebrajczyków sięga po tę samą postać, ale prowadzi rzecz inaczej:
Ten bowiem Melchizedek, król Salemu, kapłan Boga najwyższego, wyszedł na spotkanie Abrahama wracającego po rozgromieniu królów i pobłogosławił go.
Hbr 7,1
Bez ojca, bez matki, bez rodowodu, niemający ani początku dni, ani końca życia, ale upodobniony do Syna Bożego, pozostaje kapłanem na zawsze.
Hbr 7,3
Dwie różne drogi
Zestawienie obu tekstów pokazuje wspólny punkt wyjścia i rozejście się dróg. Wspólne jest przekonanie, że postać z Księgi Rodzaju i z Psalmu 110 znaczy więcej niż epizod z życiorysu Abrahama. Wspólny jest też sposób pracy: łączenie odległych miejsc Pisma w jeden wywód.
Różnica jest jednak istotna. W zwoju z Qumran Melchizedek sam jest wybawcą i wykonawcą sądu — postacią niebiańską działającą we własnym imieniu. W Liście do Hebrajczyków jest wzorem, do którego przyrównany zostaje Mesjasz; autor pisze, że Melchizedek został upodobniony do Syna Bożego, a nie odwrotnie, i cały wywód służy wykazaniu, że kapłaństwo Jeszui jest innego rodzaju niż lewickie. To dwa różne zamiary.
Czego to nie dowodzi
Nie dowodzi, że autor Listu do Hebrajczyków znał ten zwój ani że od niego zależy. Pokazuje, że temat był podejmowany, a nie że istniała między tymi pismami linia przekazu.
Nie dowodzi też, że Melchizedek jest istotą niebiańską. To interpretacja jednej wspólnoty z II lub I wieku p.n.e., zapisana w tekście, który sam w sobie nie ma dla nas żadnego autorytetu. Pismo mówi o Melchizedeku tyle, ile mówi, i tego nie wolno uzupełniać cudzą egzegezą.
Wreszcie stan zachowania nakazuje ostrożność podwójną. Kolumna jest dziurawa, uzupełnienia liczne, a datowanie rękopisów z tych grot bywa sporne — dlatego wnioski warto formułować w trybie warunkowym i pilnować, gdzie kończy się odczyt, a zaczyna rekonstrukcja.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · List do Hebrajczyków · Melchizedek — znaczenie imienia
