Pierwszy rozdział listu do Hebrajczyków jest najgęstszym wykładem o aniołach w całym Nowym Przymierzu, a przy tym nie o nich jest. Autor mówi o Synu i używa aniołów jako tła — ale właśnie dlatego mówi o nich więcej niż ktokolwiek inny. Jego metoda też zasługuje na uwagę, bo jest to metoda oparta wyłącznie na Tanach.
Pytanie, które organizuje cały wywód
I stał się o tyle wyższy od aniołów, o ile znamienitsze od nich odziedziczył imię. Do którego bowiem z aniołów powiedział kiedykolwiek: Ty jesteś moim Synem, ja ciebie dziś zrodziłem? I znowu: Ja będę mu Ojcem, a on będzie mi Synem?
Hbr 1,4-5
Ogłoszę dekret: Pan powiedział do mnie: Ty jesteś moim Synem, ja ciebie dziś zrodziłem.
Ps 2,7
Autor nie opisuje ani Syna, ani aniołów. Zadaje pytanie o to, co zostało do kogo powiedziane, i odpowiada cytatem z psalmu. Konstrukcja powtarza się w całym rozdziale: do którego z aniołów powiedziano kiedykolwiek to a to. Argument opiera się więc na tym, czego w Piśmie nie ma — na braku zdań, które padłyby pod adresem istot niebieskich.
Pokłon
I znowu, gdy wprowadza pierworodnego na świat, mówi: Niech mu oddają pokłon wszyscy aniołowie Boga.
Hbr 1,6
Jedno zdanie ustawia całą relację. Przy wprowadzeniu pierworodnego na świat aniołowie mają oddać Mu pokłon. Zestawmy to z dwoma scenami z Apokalipsy, w których anioł odmawia przyjęcia pokłonu od człowieka i odsyła go do Boga. Ta sama czynność, dwa różne kierunki — i to jest w Nowym Przymierzu jeden z najmocniejszych argumentów w sprawie tożsamości Mesjasza.
Różnica rodzaju, nie stopnia
O aniołach zaś mówi: On czyni swoich aniołów duchami, a swoje sługi płomieniami ognia. Lecz do Syna mówi: Twój tron, o Boże, na wieki wieków, berłem sprawiedliwości jest berło twego królestwa. Umiłowałeś sprawiedliwość, a znienawidziłeś nieprawość, dlatego namaścił cię, o Boże, twój Bóg olejkiem radości bardziej niż twoich towarzyszy.
Hbr 1,7-9
Twój tron, o Boże, na wieki wieków, berłem sprawiedliwości jest berło twego królestwa. Miłujesz sprawiedliwość, a nienawidzisz nieprawości, dlatego namaścił cię, o Boże, twój Bóg olejkiem radości bardziej niż twoich towarzyszy.
Ps 45,6-7
Zestawienie jest celowe i ostre. O aniołach mówi się, że są czynieni duchami i płomieniami ognia — czasownik wskazuje na ustanowienie do roli i podkreśla, że są dziełem. Do Syna mówi się o tronie trwającym na wieki i o berle sprawiedliwości. Jedno zdanie mówi, do czego ktoś został uczyniony, drugie mówi, kim ktoś jest. To nie jest różnica wielkości.
Ty założyłeś fundamenty
Oraz: Ty, Panie, na początku założyłeś fundamenty ziemi, a niebiosa są dziełem twoich rąk. One przeminą, ale ty zostaniesz i wszystkie jak szata się zestarzeją; I jak płaszcz je zwiniesz, i zostaną odmienione. Ty zaś jesteś ten sam, a twoje lata się nie skończą.
Hbr 1,10-12
Ty dawno założyłeś fundamenty ziemi i niebiosa są dziełem twoich rąk. One przeminą, ale ty pozostajesz; wszystkie jak szata się zestarzeją, zmienisz je jak płaszcz i będą odmienione. Ale ty zawsze jesteś ten sam, a twoje lata nigdy się nie skończą.
Ps 102,25-27
Autor przypisuje Synowi psalm mówiący o założeniu ziemi i o niebiosach jako dziele rąk. Wewnątrz cytatu stoi zdanie kluczowe dla całego rozdziału: one przeminą, a ty zostaniesz. Skoro niebiosa należą do rzeczy, które się zestarzeją i zostaną zwinięte, to wszystko, co niebieskie, znajduje się po stronie stworzenia. Aniołowie nie są w tym podziale wyjątkiem.
Siądź po mojej prawicy
Do którego też z aniołów kiedykolwiek powiedział: Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich nieprzyjaciół jako podnóżek pod twoje stopy? Czy nie są oni wszyscy duchami służebnymi, posyłanymi, by służyć tym, którzy mają odziedziczyć zbawienie?
Hbr 1,13-14
Powiedział Pan do mego Pana: Usiądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy.
Ps 110,1
Ostatnie pytanie zamyka serię i znów opiera się na braku: żadnemu aniołowi nie powiedziano tego, co powiedziano w psalmie. A zaraz po nim pada zdanie, które jest najbliższe definicji aniołów w całym Piśmie. Są duchami służebnymi, posyłanymi ze względu na tych, którzy mają odziedziczyć zbawienie. Rozdział o wywyższeniu Syna kończy się więc informacją, że aniołowie służą ludziom.
Zarzut: przecież stał się mniejszy
Ale widzimy Jezusa, który stał się niewiele mniejszy od aniołów, ukoronowanego chwałą i czcią za cierpienia śmierci, aby z łaski Boga zakosztował śmierci za wszystkich.
Hbr 2,9
Lecz ogołocił samego siebie, przyjmując postać sługi i stając się podobny do ludzi;
Flp 2,7
Chociaż był Synem, nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał.
Hbr 5,8
Ten sam autor kilkanaście wersetów dalej mówi o Mesjaszu uczynionym niewiele mniejszym od aniołów. Nie ukrywa więc napięcia, tylko sam je stawia. Wiąże je przy tym z jedną rzeczą: z cierpieniem śmierci, za które nastąpiło ukoronowanie chwałą i czcią. Paweł opisuje to samo w kategoriach ogołocenia i przyjęcia postaci sługi, a Hebrajczyków dodają, że Syn nauczył się posłuszeństwa przez to, co wycierpiał. Wyjaśnienia szerszego niż to żaden z tych tekstów nie podaje.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, o jakie imię chodzi. Autor mówi o odziedziczeniu imienia znamienitszego niż imiona aniołów i nigdy go nie nazywa. Cały rozdział opiera się na tym stwierdzeniu, a samo imię pozostaje niewypowiedziane.
Nie wiemy, do jakiego momentu odnosi się zdanie o zrodzeniu. Psalm mówi o dniu, autor listu go cytuje i nie datuje. Nie wiemy też, co dokładnie znaczy czynienie aniołów płomieniami ognia — obraz zostaje przytoczony i pozostawiony bez objaśnienia.
Nie wiemy niczego o ich liczbie, porządku ani wzajemnych relacjach, choć jest to rozdział poświęcony im najobszerniej. To warto zapamiętać jako miarę dla całej nauki o istotach duchowych. Tekst, który mówi o aniołach najwięcej, nie podaje ani jednego imienia, ani jednego stopnia i ani jednej liczby. Podaje ich funkcję i miejsce w porządku stworzenia — i uznaje to za komplet informacji potrzebnych czytelnikowi.
