To jedno z tych zdań, które padają mimochodem i zostają w pamięci na lata. Paweł nie zamierzał wykładać nauki o aniołach — pisał o czymś zupełnie innym. Właśnie dlatego to zdanie jest tak interesujące i tak łatwo je nadużyć.
Zdanie w swoim kontekście
Czy ktoś z was, mając sprawę z drugim, śmie procesować się przed niesprawiedliwymi zamiast przed świętymi? Czy nie wiecie, że święci będą sądzić świat? A jeśli świat będzie sądzony przez was, to czy nie jesteście godni osądzać sprawy pomniejsze? Czy nie wiecie, że będziemy sądzić aniołów? A cóż dopiero sprawy doczesne?
1 Kor 6,1-3
Sprawa dotyczy braci, którzy procesują się ze sobą przed sądami niewierzących. Argument apostoła biegnie od większego do mniejszego i jest zbudowany z dwóch stopni. Skoro święci będą sądzić świat, tym bardziej poradzą sobie ze sprawami drobnymi. Skoro będą sądzić aniołów, tym bardziej z doczesnymi. Sąd nad aniołami pojawia się więc jako przesłanka, a nie jako temat — i jest podany w formie pytania, które zakłada, że odbiorcy to wiedzą.
Że święci będą sądzić
Aż przyszedł Odwieczny i oddano sąd świętym Najwyższego; i nadszedł czas, aby święci otrzymali królestwo.
Dn 7,22
A Jezus im powiedział: Zaprawdę powiadam wam, że przy odrodzeniu, gdy Syn Człowieczy zasiądzie na tronie swojej chwały, i wy, którzy poszliście za mną, zasiądziecie na dwunastu tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela.
Mt 19,28
I ja przekazuję wam królestwo, jak mnie przekazał mój Ojciec; Abyście jedli i pili za moim stołem w moim królestwie, i zasiadali na tronach, sądząc dwanaście pokoleń Izraela.
Łk 22,29-30
Zobaczyłem też trony i zasiedli na nich, i dano im władzę sądzenia. I zobaczyłem dusze ściętych z powodu świadectwa Jezusa i z powodu słowa Bożego oraz tych, którzy nie oddali pokłonu bestii ani jej wizerunkowi i nie przyjęli jej znamienia na czoło ani na rękę. I ożyli, i królowali z Chrystusem tysiąc lat.
Ap 20,4
Sam wątek udziału ludzi w sądzie nie jest odosobniony. Daniel widzi sąd oddany świętym Najwyższego. Mesjasz zapowiada dwunastu zasiadanie na tronach i sądzenie dwunastu pokoleń. Apokalipsa opisuje trony i danie władzy sądzenia. We wszystkich tych miejscach przedmiotem są jednak ludzie i ludzkie sprawy. Zdanie o aniołach nie ma w Piśmie odpowiednika i nie zostaje przez nic wsparte.
Ta obserwacja jest ważniejsza, niż się wydaje. Gdy jakaś nauka pada w Piśmie raz i nigdzie się nie powtarza, ostrożność nie jest brakiem wiary, tylko właściwą reakcją. Możemy przyjąć to, co napisano, i zarazem powstrzymać się od budowania na tym systemu — bo system wymaga danych, których jedno zdanie nie dostarcza.
Kto miałby zostać osądzony
Jeśli bowiem Bóg nie oszczędził aniołów, którzy zgrzeszyli, ale strąciwszy ich do piekła, wydał więzom ciemności, aby byli zachowani na sąd;
2 P 2,4
Także aniołów, którzy nie zachowali swego pierwotnego stanu, lecz opuścili własne mieszkanie, zatrzymał w wiecznych pętach w ciemnościach na sąd wielkiego dnia.
Jud 1,6
Dwa listy mówią o aniołach zatrzymanych i zachowanych na sąd. To jedyne miejsca, w których sąd nad aniołami jest wprost zapowiedziany. Żadne z nich nie mówi jednak, kto go przeprowadzi, i żadne nie odsyła do zdania Pawła. Zestawienie tych tekstów jest sensowne, ale trzeba przyznać, że łączy je czytelnik, nie autor.
Zarzuty
Bo Ojciec nikogo nie sądzi, lecz cały sąd dał Synowi;
J 5,22
Dlaczego więc ty potępiasz swego brata? Albo czemu lekceważysz swego brata? Wszyscy bowiem staniemy przed trybunałem Chrystusa.
Rz 14,10
Nie aniołom bowiem poddał przyszły świat, o którym mówimy.
Hbr 2,5
Lecz archanioł Michał, rozprawiając z diabłem, spierał się o ciało Mojżesza, nie ośmielił się wypowiedzieć przeciwko niemu bluźnierczego oskarżenia, ale powiedział: Niech cię Pan zgromi.
Jud 1,9
Cały sąd został dany Synowi, a wszyscy — łącznie z tymi, którzy mają sądzić — staną przed Jego trybunałem. Udział świętych nie może więc oznaczać niezależnej władzy. List do Hebrajczyków dodaje, że przyszły świat nie został poddany aniołom, co jest ważne dla proporcji. Najmocniejsze zastrzeżenie przynosi jednak Juda: archanioł nie ośmielił się wypowiedzieć oskarżenia przeciw diabłu. Kto z tego jednego zdania Pawła wyprowadza prawo do wypowiadania sądów nad duchami tu i teraz, staje w sprzeczności z tamtym przykładem.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, na czym sądzenie aniołów miałoby polegać. Czy chodzi o wydanie wyroku, o obecność przy rozprawie, o udział w rozstrzygnięciu w jakiejś innej formie — Paweł nie mówi. Rzuca zdanie i natychmiast wraca do sporów o pieniądze i krzywdy między braćmi. Nie objaśnia go ani w tym liście, ani w żadnym innym.
Nie wiemy, których aniołów to obejmie. Nie wiemy, kiedy to nastąpi i czy ma związek z którymkolwiek z opisanych sądów. Nie wiemy, kto będzie sądził: apostoł mówi w pierwszej osobie liczby mnogiej, ale nie precyzuje, czy dotyczy to wszystkich wierzących, czy jakiejś ich części.
Nie wiemy wreszcie, skąd Koryntianie mieli to wiedzieć. Pytanie „czy nie wiecie” zakłada wcześniejsze nauczanie, a tego nauczania nie mamy. To jest sytuacja, w której Pismo pokazuje nam wierzchołek czegoś, co dla pierwszych odbiorców było znane, a dla nas pozostaje niedostępne. Uczciwa odpowiedź brzmi więc tak: fakt jest podany i można go przyjąć, ale wszystko, co ponad ten fakt, byłoby rekonstrukcją nauki, której nikt nie zapisał.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Apostoł (szaliach) · List do Hebrajczyków · Paweł — znaczenie imienia · Daniel — znaczenie imienia · Juda — znaczenie imienia
