Praktyka zwracania się wprost do szatana, karcenia go, odsyłania i ogłaszania nad nim wyroków jest dziś powszechna. Pismo ma na ten temat zaskakująco mało do powiedzenia, ale to, co mówi, jest jednoznaczne w kierunku i pochodzi z dwóch niezależnych listów.
Zdanie, od którego trzeba zacząć
Podobnie ci ludzie rojący sny plugawią ciało, gardzą panowaniem i bluźnią przełożonym. Lecz archanioł Michał, rozprawiając z diabłem, spierał się o ciało Mojżesza, nie ośmielił się wypowiedzieć przeciwko niemu bluźnierczego oskarżenia, ale powiedział: Niech cię Pan zgromi. Ci zaś bluźnią przeciwko temu, czego nie znają, a to, co znają w sposób naturalny, jak bezrozumne zwierzęta, w tym psują samych siebie.
Jud 1,8-10
Juda gani ludzi, którzy bluźnią przełożonym, i przeciwstawia im Michała. Archanioł, w sporze o ciało Mojżesza, nie ośmielił się wypowiedzieć oskarżenia i użył zdania, które nie jest wyrokiem, lecz odesłaniem sprawy wyżej. Zwróćmy uwagę na proporcję: mowa o istocie najwyższego rzędu, w bezpośrednim starciu, w konkretnej sprawie — i mimo to sprawa zostaje przekazana Panu.
Piotr mówi dokładnie to samo
Przede wszystkim zaś tych, którzy podążają za ciałem w nieczystej żądzy i pogardzają władzą. Zuchwali i samowolni, nie boją się bluźnić przeciwko przełożonym. Tymczasem aniołowie, więksi siłą i mocą, nie wnoszą przeciwko nim przed Pana bluźnierczego oskarżenia. Ale ci, jak nierozumne zwierzęta, z natury przeznaczone na schwytanie i zagładę, bluźnią przeciwko temu, czego nie znają, toteż zginą w swoim zepsuciu;
2 P 2,10-12
Drugi list Piotra powtarza ten sam argument bez wspominania Michała. Aniołowie, choć więksi siłą i mocą, nie wnoszą oskarżenia przed Pana. Dwóch autorów, dwa listy, ten sam wniosek i ta sama sytuacja odniesienia: ludzie, którzy mówią lekko o rzeczywistości, której nie znają. To nie jest wątek poboczny, tylko część zasadniczego zarzutu wobec fałszywych nauczycieli.
Skąd wzięta jest formuła
Ale Pan powiedział do szatana: Niech cię Pan zgromi, szatanie! Niech cię skarci Pan, który wybrał Jerozolimę. Czyż nie jest on jak głownia wyrwana z ognia?
Za 3,2
Zdanie użyte przez Michała nie jest jego wynalazkiem. Pada wcześniej w widzeniu Zachariasza, gdzie wypowiada je sam Pan. Archanioł nie tworzy więc własnych słów, tylko powtarza to, co już zostało powiedziane, i nie dokłada nic od siebie. Wzorzec jest ten sam, co w całym Piśmie: rozstrzyga napisane słowo, a nie inwencja mówiącego.
Co robił Mesjasz
Wtedy Jezus powiedział mu: Idź precz, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, swemu Bogu, będziesz oddawał pokłon i tylko jemu będziesz służył.
Mt 4,10
A Jezus mu odpowiedział: Idź precz ode mnie, szatanie! Jest bowiem napisane: Panu, swemu Bogu, będziesz oddawał pokłon i tylko jemu będziesz służył.
Łk 4,8
Na pustyni Jeszua odzywa się do kusiciela krótko i wyłącznie tym, co jest napisane. Nie prowadzi rozmowy, nie wypowiada wyroku i nie ogłasza niczego o zasięgu władzy przeciwnika. Odsyła do Tory i na tym kończy. Jeżeli ktoś szuka w Ewangeliach wzoru zwracania się do szatana, to jest nim właśnie to: jedno zdanie, cytat, koniec.
Co nakazano wierzącym
Poddajcie się więc Bogu, przeciwstawcie się diabłu, a ucieknie od was.
Jk 4,7
We wszelkiej modlitwie i prośbie modląc się w każdym czasie w Duchu, czuwając nad tym z całą wytrwałością i z prośbą za wszystkich świętych;
Ef 6,18
Polecenia skierowane do zborów są krótkie i konsekwentne. Poddać się Bogu i przeciwstawić się diabłu — w tej kolejności, bo drugie bez pierwszego nie ma podstawy. Obok tego stoi modlitwa i czuwanie. Nie ma w listach ani jednego polecenia, by wypowiadać nad duchami wyroki, ogłaszać ich uwięzienie albo zabraniać im czegokolwiek.
Zarzuty
I tobie dam klucze królestwa niebieskiego. Cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane i w niebie, a cokolwiek rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane i w niebie.
Mt 16,19
Zaprawdę powiadam wam: Cokolwiek zwiążecie na ziemi, będzie związane i w niebie. A cokolwiek rozwiążecie na ziemi, będzie rozwiązane i w niebie.
Mt 18,18
Albo jak może ktoś wejść do domu mocarza i zagrabić jego własność, jeśli najpierw nie zwiąże mocarza? Dopiero wtedy ograbi jego dom.
Mt 12,29
Oto daję wam moc stąpania po wężach, skorpionach i po wszelkiej mocy nieprzyjaciela, a nic wam nie zaszkodzi.
Łk 10,19
A robiła to przez wiele dni. Lecz Paweł, bolejąc nad tym, odwrócił się i powiedział do ducha: Rozkazuję ci w imię Jezusa Chrystusa, abyś z niej wyszedł. I w tej chwili wyszedł.
Dz 16,18
Zdania o wiązaniu i rozwiązywaniu padają w dwóch kontekstach: kluczy królestwa i sporu między braćmi. W żadnym z nich przedmiotem nie jest duch — w obu jest nim sprawa albo człowiek. Obraz mocarza pada w odpowiedzi na zarzut o współpracę ze złym i mówi o tym, czego dokonał Mesjasz, a nie o naszym zadaniu. Zdanie o stąpaniu po wężach jest obietnicą bezpieczeństwa, nie instrukcją. Jedynym miejscem, gdzie apostoł zwraca się wprost do ducha, jest scena w Filippi, i warto zobaczyć, co tam pada: krótki rozkaz wyjścia z osoby, w imię Mesjasza. Nie ma tam wyroku, karcenia ani deklaracji o zasięgu.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, o co toczył się spór o ciało Mojżesza. Juda podaje sam fakt jako znany odbiorcom i nie tłumaczy go ani jednym słowem. W Tanach tej sceny nie ma i apostoł nie mówi, skąd ją zna. Domyślanie się źródła prowadzi w te same rejony, w które prowadzi cytat z Henocha, i tak samo nie daje się sprawdzić.
Nie wiemy, kim są przełożeni, o których mówią oba listy, ani czy oba mają na myśli tych samych. Nie wiemy, dlaczego archanioł nie mógł wypowiedzieć oskarżenia: czy nie wolno mu było, czy uznał, że sprawa do niego nie należy. Tekst mówi tylko, że się nie ośmielił.
Nie wiemy wreszcie, czy z tej sceny płynie bezwzględny zakaz dla ludzi. Wniosek nasuwa się sam i jest zgodny z kierunkiem obu listów: skoro archanioł tego nie robił, tym bardziej nie powinni robić tego ludzie. Trzeba jednak przyznać, że żaden werset nie formułuje tego jako przykazania. Pismo pokazuje przykład i pozostawia go bez komentarza — a przykład o takiej wymowie wystarczy, by nie budować praktyki na milczeniu.
Zobacz też: Jeszua (Jezus) · Mesjasz (Maszijach) · Apostoł (szaliach) · Tanach · Juda — znaczenie imienia
