Księga Nehemiasza — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

Księga Nehemiasza to relacja namiestnika Judy z połowy V wieku p.n.e., w dużej części spisana w pierwszej osobie, jak pamiętnik urzędnika. W jednym zdaniu: Nehemiasz, podczaszy perskiego króla, przybywa do zrujnowanej Jerozolimy, w 52 dni odbudowuje jej mur mimo gróźb z zewnątrz i wyzysku wewnątrz, a potem razem z Ezdraszem prowadzi lud do odnowienia przymierza z Jahwe (PAN). Księga kończy się drugim pobytem Nehemiasza w mieście i kolejnymi reformami, bo przysięgi z rozdziału 10 nie przetrwały długo.

Streszczenie w 5 zdaniach

1. W Suzie Nehemiasz, podczaszy króla Artakserksesa, dowiaduje się, że mur Jerozolimy leży w gruzach, pości, modli się i dostaje od króla zgodę oraz listy na odbudowę miasta (rozdz. 1–2).
2. Mieszkańcy dzielą mur na odcinki i odbudowują go w 52 dni, choć Sanballat, Tobiasz i Geszem szydzą, grożą napadem i próbują zwabić Nehemiasza w pułapkę (rozdz. 3–7).
3. W trakcie budowy Nehemiasz gasi kryzys długów: każe bogatym zwrócić zastawione pola i porzucić lichwę, a sam przez dwanaście lat nie pobiera daniny należnej namiestnikowi (rozdz. 5).
4. W siódmym miesiącu Ezdrasz czyta ludowi Prawo, lud obchodzi Święto Szałasów, wyznaje grzechy i na piśmie zobowiązuje się strzec szabatu, siódmego roku, dziesięcin i odrębności od okolicznych ludów (rozdz. 8–10).
5. Po zasiedleniu stolicy i uroczystym poświęceniu muru Nehemiasz wraca z dworu i porządkuje sprawy po raz drugi: usuwa Tobiasza ze świątynnej komnaty, przywraca dziesięciny Lewitom, zamyka bramy na szabat i gani małżeństwa z cudzoziemkami (rozdz. 11–13).

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Misja Nehemiasza — rozdziały 1–2

Rozdział 1 — W miesiącu Kislew brat Nehemiasza, Chanani, przynosi do Suzy wieść, że mur Jerozolimy jest zburzony, a bramy spalone. Nehemiasz przez kilka dni płacze i pości, wyznaje grzechy Izraela, przypomina Bogu obietnicę zgromadzenia rozproszonych, daną przez Mojżesza, i prosi o łaskę u króla — dopiero ostatnie zdanie wyjaśnia, skąd ma do niego dostęp: „Byłem bowiem podczaszym króla” (Ne 1,11).

Rozdział 2 — W miesiącu Nisan król zauważa smutek podczaszego. Nehemiasz modli się krótko do Boga niebios, prosi o wysłanie do Judy i dostaje listy do namiestników Zarzecza oraz do Asafa, zarządcy królewskiego lasu, po drewno na belki. W Jerozolimie nocą objeżdża zburzone mury, potem wzywa przełożonych do pracy, a na drwiny Sanballata, Tobiasza i Geszema odpowiada: „Bóg niebios poszczęści nam” (Ne 2,20).

Budowa muru i opór — rozdziały 3–7

Rozdział 3 — Rejestr budowniczych, odcinek po odcinku: od najwyższego kapłana Eliasziba, który z kapłanami odbudowuje Bramę Owczą, po złotników i handlarzy, którzy zamykają obwód. Pracują rody, cechy i mieszkańcy okolicznych miast, często naprzeciw własnych domów; Szallum naprawia swój odcinek razem z córkami (Ne 3,12), a wśród przełożonych okręgów jest imiennik bohatera, Nehemiasz, syn Azbuka (Ne 3,16). Tylko dostojnicy Tekoi nie przyłożyli ręki do pracy.

Rozdział 4 — Sanballat szydzi przed wojskiem Samarii, a Tobiasz dorzuca, że lis przewróci ten kamienny mur. Mur mimo to rośnie do połowy, bo „lud miał serce do pracy” (Ne 4,6). Gdy wrogowie planują napad, Nehemiasz rozstawia ludzi według rodzin, połowa sług trzyma straż, a każdy budowniczy „jedną ręką pracował, a w drugiej trzymał broń” (Ne 4,17); przy Nehemiaszu stoi trębacz, gotów zwołać wszystkich w zagrożone miejsce.

Rozdział 5 — Wybucha kryzys wewnętrzny: rodziny zastawiają pola i winnice, a nawet oddają dzieci w niewolę, żeby kupić zboże i zapłacić królewski podatek. Nehemiasz zwołuje zgromadzenie, każe wierzycielom przysiąc przed kapłanami, że zwrócą pola i odstąpią od odsetek, a o sobie zapisuje, że przez dwanaście lat nie brał chleba należnego namiestnikowi i jeszcze karmił przy swoim stole 150 ludzi (Ne 5,14-18).

Rozdział 6 — Sanballat i Geszem cztery razy wzywają Nehemiasza na spotkanie na równinie Ono, potem przysyłają otwarty list z zarzutem, że szykuje bunt i chce zostać królem. Wreszcie przekupiony prorok Szemajasz namawia go, by schronił się w świątyni. Nehemiasz odmawia za każdym razem, a mur zostaje ukończony dwudziestego piątego dnia miesiąca Elul, po 52 dniach pracy.

Rozdział 7 — Nehemiasz wstawia wrota, ustanawia odźwiernych i powierza miasto bratu Chananiemu oraz Chananiaszowi, dowódcy pałacu; bramy mają się otwierać dopiero, gdy słońce dobrze przygrzeje. Miasto jest rozległe, a mieszkańców mało, więc Nehemiasz sięga po księgę rodowodów pierwszych repatriantów, którzy przyszli z Zorobabelem — spis prawie identyczny z listą w Ezd 2. Całe zgromadzenie liczyło 42 360 osób (Ne 7,66).

Prawo, święto i przymierze — rozdziały 8–10

Rozdział 8 — Pierwszego dnia siódmego miesiąca lud zbiera się na placu przed Bramą Wodną, a Ezdrasz z drewnianego podwyższenia czyta Prawo Mojżesza od rana do południa; Lewici objaśniają sens przeczytanego. Lud płacze, ale słyszy, że to dzień święty i czas radości. Nazajutrz przywódcy znajdują w Prawie przepis o szałasach i cały lud obchodzi Święto Szałasów tak, jak Izrael nie obchodził go od czasów Jozuego.

Rozdział 9 — Dwudziestego czwartego dnia tego miesiąca Izraelici poszczą w worach, odłączają się od cudzoziemców, czytają Prawo i wyznają grzechy. Lewici wypowiadają długą modlitwę, która przechodzi przez całe dzieje Izraela — od stworzenia, przez wybór Abrama w Ur chaldejskim, wyjście z Egiptu i Synaj, po niewolę — i kończy się decyzją o spisanym, zapieczętowanym przymierzu (Ne 9,38).

Rozdział 10 — Rozdział otwiera lista tych, którzy pieczętują przymierze, z Nehemiaszem na czele. Reszta ludu przysięga żyć według Prawa Mojżesza: nie wydawać córek za ludy tej ziemi, nie kupować w szabat i w święta, w siódmym roku nie uprawiać ziemi i darować długi, dawać co roku trzecią część sykla na świątynię, dostarczać drewno do ołtarza, pierwociny i dziesięciny (Ne 10,30-39).

Zasiedlenie i poświęcenie muru — rozdziały 11–12

Rozdział 11 — Przełożeni osiedlają się w Jerozolimie, a reszta ludu losuje jednego z dziesięciu, który ma zamieszkać w świętym mieście; tych, którzy zgłaszają się sami, lud błogosławi. Dalej idzie spis rodów Judy i Beniamina, kapłanów, Lewitów i odźwiernych w stolicy oraz miejscowości, w których mieszkała reszta.

Rozdział 12 — Najpierw listy kapłanów i Lewitów od czasów Zorobabela aż po arcykapłana Jadduę. Potem poświęcenie muru: dwa wielkie chóry dziękczynne idą po murze w przeciwne strony, jeden z Ezdraszem na czele, drugi z Nehemiaszem, i spotykają się w domu Bożym. Składano wielkie ofiary, „Bóg bowiem dał im wielką radość” (Ne 12,43), a radość Jerozolimy słychać było z daleka.

Drugie urzędowanie i reformy — rozdział 13

Rozdział 13 — Nehemiasz, który w trzydziestym drugim roku Artakserksesa wyjechał na dwór, wraca i zastaje Tobiasza w komnacie świątyni, udostępnionej mu przez kapłana Eliasziba. Wyrzuca jego sprzęty, przywraca dziesięciny opuszczonym Lewitom, każe zamykać bramy na czas szabatu i występuje przeciw małżeństwom z Aszdodytkami, Ammonitkami i Moabitkami — połowa dzieci z tych związków nie umiała mówić po hebrajsku. Księga kończy się prośbą: „Wspomnij na mnie, mój Boże, dla mojego dobra” (Ne 13,31).

Bohaterowie

• Nehemiasz — syn Chakaliasza, podczaszy króla w Suzie, potem namiestnik Judy, nazywany perskim tytułem tirszata (Ne 8,9). Imię Nechemia łączy czasownik „pocieszać” ze skróconym imieniem Boga, co daje sens „Jahwe pociesza” — więcej w haśle znaczenie imienia Nehemiasz. Tekst pokazuje organizatora, który szybko się modli i szybko działa, a bywa porywczy (Ne 13,25).
• Ezdrasz — kapłan i uczony w Piśmie, który przybył do Jerozolimy wcześniej, w siódmym roku tego samego króla. W tej księdze pojawia się w dwóch scenach: czyta Prawo (rozdz. 8) i prowadzi jeden z chórów na murze (Ne 12,36). Jego biografia: Ezdrasz, kapłan i reformator.
• Artakserkses I — perski król (465–424 p.n.e.), który daje Nehemiaszowi urlop, listy i eskortę. Pozabiblijne świadectwa o nim zebrano w artykule Artakserkses I — perski król Ezdrasza i Nehemiasza.
• Sanballat Choronita — główny przeciwnik, związany z Samarią (Ne 4,2). Papirusy z Elefantyny z 407 r. p.n.e. wymieniają synów Sanballata, namiestnika Samarii — zob. list do Bagoasa.
• Tobiasz Ammonita — „sługa ammonicki”, spowinowacony z judzkimi rodami (Ne 6,18) i z kapłanem Eliaszibem (Ne 13,4). Jego ród zostawił ślady jeszcze w epoce hellenistycznej: pałac Tobiadów w Irak al-Amir.
• Geszem Arab — trzeci z koalicji przeciwników, prawdopodobnie władca arabskiego Kedaru; jego syn pojawia się w aramejskiej inskrypcji na srebrnej czaszy Kajnu.
• Eliaszib — najwyższy kapłan, pierwszy przy pracy na Bramie Owczej (Ne 3,1). Czy to on oddał komnatę Tobiaszowi (Ne 13,4-5), tekst wprost nie mówi.
• Chanani i Szemajasz — brat Nehemiasza przynosi prawdziwą wieść i dostaje władzę nad miastem (Ne 1,2; 7,2); przekupiony prorok Szemajasz próbuje go przestraszyć (Ne 6,10-13).

Autor i czas powstania

Księga otwiera się nagłówkiem „Słowa Nehemiasza, syna Chakaliasza” (Ne 1,1). Znaczna część tekstu — rozdziały 1–7 (poza spisami), fragment rozdziału 12 i większość rozdziału 13 — mówi w pierwszej osobie, z krótkimi modlitwami wtrąconymi w środek relacji. Te partie nazywa się zwykle wspomnieniami Nehemiasza i mało kto wątpi, że pochodzą od niego. Rozdziały 8–10 mówią o nim w trzeciej osobie, a listy w rozdziałach 3, 7, 10, 11 i 12 wyglądają na dokumenty z archiwów świątynnych i rodowych.

W hebrajskich rękopisach Ezdrasz i Nehemiasz tworzyły jedną księgę; masoreci liczyli jej wersety łącznie. Podział na dwie części utrwalił się w tradycji chrześcijańskiej (Hieronim w Wulgacie nazwał Nehemiasza drugą Księgą Ezdrasza), a w rękopisach i drukach hebrajskich pojawił się dopiero u schyłku średniowiecza. W Biblii hebrajskiej całość stoi w trzeciej części, Ketuwim (Pisma), wśród ostatnich ksiąg kanonu. Tradycja żydowska wiązała spisanie całości z Ezdraszem i Nehemiaszem; wielu badaczy mówi raczej o redaktorze, który złączył wspomnienia Nehemiasza z materiałem o Ezdraszu i spisami.

Daty opisanych wydarzeń są dość pewne: dwudziesty rok Artakserksesa I to około 445 r. p.n.e. (Ne 2,1), a trzydziesty drugi to około 433 r. p.n.e. (Ne 13,6). Trudniej ustalić czas ostatecznej redakcji. Lista arcykapłanów sięga Jadduy i „panowania Dariusza Persa” (Ne 12,22), a nie wiadomo, czy chodzi o Dariusza II (koniec V wieku), czy o Dariusza III (IV wiek). Sporna bywa też kolejność misji: tekst stawia Ezdrasza przed Nehemiaszem, a mniejszość badaczy przesuwa go na czasy Artakserksesa II; odczyt zgodny z tekstem pozostaje najprostszy.

Struktura księgi

Przesłanie i główne tematy

Modlitwa, która nie zastępuje pracy. Nehemiasz modli się przed rozmową z królem w ułamku chwili (Ne 2,4) i kilka razy przerywa relację krótkim westchnieniem do Boga. Nigdzie jednak modlitwa nie zwalnia go z planowania. Najlepiej widać to w zdaniu z rozdziału 4: lud modlił się i jednocześnie postawił straż dniem i nocą (Ne 4,9). Tak samo w chwili zagrożenia: „Nie bójcie się ich” (Ne 4,14) idzie w parze z rozstawieniem ludzi z mieczami i łukami.

Mur i ludzie. Odbudowa muru to dopiero połowa księgi. Druga połowa pokazuje, że kamienie nic nie dadzą, jeśli wewnątrz bogaci zabierają biednym pola (rozdz. 5), a świątynia stoi pusta, bo Lewici nie dostają swego udziału (Ne 13,10-11). Za Prawem, które zakazywało lichwy wobec brata (Kpł 25,36), Nehemiasz daje przykład własnym kosztem.

Słowo czytane i rozumiane. W rozdziale 8 lud sam prosi o przyniesienie księgi Prawa, stoi pół dnia i słucha, a Lewici tłumaczą sens. Tora wraca do ludu, nie tylko do kapłanów, a reakcją są łzy, potem radość i konkretne posłuszeństwo.

Przymierze na piśmie — i jego kruchość. Modlitwa z rozdziału 9 opowiada dzieje Izraela jako historię Bożej wierności i ludzkiego buntu, z wyznaniem: „Lecz ty jesteś Bogiem przebaczenia” (Ne 9,17). Lud podpisuje zobowiązania. Rozdział 13 pokazuje jednak, że już po kilku latach łamano niemal każde z nich: w świątyni mieszkał Ammonita, dziesięciny nie docierały, w szabat handlowano, a małżeństwa z cudzoziemkami wróciły. Księga nie kończy się triumfem, tylko prośbą o Bożą pamięć.

Bóg działający przez historię. Autor nie opisuje cudów. Bóg działa przez decyzję pogańskiego króla i przez „łaskawą rękę” nad Nehemiaszem (Ne 2,8), a sam powrót z niewoli wypełnia proroctwo o siedemdziesięciu latach.

Najważniejsze wersety

Modlitwa z pierwszego rozdziału przywołuje obietnicę z Tory: rozproszenie za niewierność i zgromadzenie po nawróceniu. Nehemiasz nie prosi o nic nowego, tylko przypomina Bogu Jego własne słowo (por. Pwt 30,3-4).

Wspomnij, proszę, na słowo, które przekazałeś Mojżeszowi, swemu słudze, gdy powiedziałeś: Jeśli przekroczycie moje przykazania, to rozproszę was między narodami; Lecz jeśli nawrócicie się do mnie i będziecie przestrzegać moich przykazań i wypełniać je, to choćby wasi wygnańcy byli na krańcu nieba, zgromadzę ich stamtąd i przyprowadzę na miejsce, które wybrałem, aby tam przebywało moje imię.

Ne 1,8-9 (UBG)

Wezwanie do odbudowy. Nehemiasz nie zaczyna od rozkazu, tylko od wspólnej diagnozy i świadectwa o Bożej ręce — i ludzie sami odpowiadają „Wstańmy i budujmy”.

Wtedy powiedziałem do nich: Widzicie, w jakiej niedoli się znajdujemy, Jerozolima jest spustoszona i jej bramy spalone są ogniem. Chodźcie i odbudujmy mur Jerozolimy, abyśmy już nie byli zhańbieni. A gdy opowiedziałem im o tym, jak łaskawa ręka mego Boga była nade mną, także o słowach, które wypowiedział do mnie król, powiedzieli: Wstańmy i budujmy. I zachęcali się do tego dobrego dzieła.

Ne 2,17-18 (UBG)

Data ukończenia muru i jej skutek. Wrogowie, którzy przez całą budowę szydzili, sami uznają, że stoi za tym Bóg Izraela.

A mur został ukończony dwudziestego piątego dnia miesiąca Elul, w ciągu pięćdziesięciu dwóch dni. A gdy usłyszeli o tym wszyscy nasi wrogowie i gdy widzieli to wszyscy poganie, którzy byli wokół nas, bardzo się zniechęcili. Poznali bowiem, że to dzieło zostało wykonane przez naszego Boga.

Ne 6,15-16 (UBG)

Najkrótszy w Piśmie opis tego, czym jest nauczanie: czytać wyraźnie i wyjaśniać tak, by słuchacze zrozumieli. Szczegółowe omówienie słów tego wersetu znajdziesz w studium wersetu Ne 8,8.

Czytali więc z księgi Prawa Bożego wyraźnie i wyjaśniali znaczenie tak, żeby zrozumiano to, co czytali.

Ne 8,8 (UBG)

Lud płacze, gdy słyszy Prawo i widzi, jak daleko od niego odszedł. Nehemiasz i Lewici odpowiadają, że dzień święty jest dniem radości, a nie żałoby.

I powiedział im: Idźcie, jedzcie tłuste potrawy i pijcie słodki napój, i poślijcie porcje tym, którzy sobie nic nie przygotowali. Dzień ten jest bowiem święty dla naszego Pana. Dlatego nie smućcie się, gdyż radość Pana jest waszą siłą.

Ne 8,10 (UBG)

Nehemiasz wiąże zbezczeszczenie szabatu z wygnaniem, które dopiero co się skończyło. Dla niego historia jest przestrogą, a nie tylko wspomnieniem.

Dlatego zgromiłem przełożonych w Judzie i powiedziałem do nich: Cóż to jest za nieprawość, której się dopuszczacie, bezczeszcząc dzień szabatu? Czy nie tak postępowali wasi ojcowie, za co nasz Bóg sprowadził całe to nieszczęście na nas i na to miasto? A wy ściągacie jeszcze większy gniew na Izraela, bezczeszcząc szabat.

Ne 13,17-18 (UBG)

Święta, szabat i Tora w Księdze Nehemiasza

Dla kogoś, kto zachowuje biblijne święta, Nehemiasz 8 to rozdział kluczowy. Zgromadzenie odbywa się „pierwszego dnia siódmego miesiąca” (Ne 8,2), czyli w dniu, który Tora wyznacza słowami „W siódmym miesiącu, pierwszego dnia tego miesiąca” (Kpł 23,24) — w Święto Trąbienia. Ezdrasz czyta od rana do południa, a dzień zostaje nazwany świętym i radosnym. Nazajutrz lud znajduje w Prawie przepis o szałasach i obchodzi Sukot według Kpł 23,34-42: siedem dni w szałasach z gałęzi, a ósmego dnia „odbyło się uroczyste zgromadzenie według zwyczaju” (Ne 8,18; por. Kpł 23,36). Tekst podkreśla, że tak obchodzonego święta synowie Izraela „nie czynili tego od dni Jozuego, syna Nuna, aż do tego dnia” (Ne 8,17). Powrót do źródeł polegał na odnalezieniu tego, co zapisane, a nie na nowym obrzędzie.

Jedno milczenie trzeba odnotować uczciwie. Księga nie wspomina Dnia Przebłagania, który przypada dziesiątego dnia tego samego miesiąca (Kpł 23,27), choć opisuje pierwszy, drugi i dwudziesty czwarty dzień. Nie wiemy, czy relacja go pominęła, czy obchodzono go bez wzmianki; z milczenia nie da się wyciągnąć wniosku.

Drugi filar to szabat. Lewici w modlitwie pokutnej wymieniają go osobno wśród darów z Synaju: „Oznajmiłeś im swój święty szabat” (Ne 9,14). Lud zobowiązuje się nie kupować w szabat i święta (Ne 10,31), a Nehemiasz po powrocie zastaje tłoczenie win, zwożenie snopów i targ rybny prowadzony przez kupców z Tyru (Ne 13,15-16). Każe zamknąć bramy, gdy przed szabatem zapada zmrok, i nie otwierać ich aż po szabacie, stawia przy nich swoich ludzi, a potem Lewitów, „aby uświęcić dzień szabatu” (Ne 13,19-22). Szabat nie jest tu prywatną pobożnością, tylko sprawą porządku całego miasta.

Przymierze z rozdziału 10 zawiera też mniej znane przepisy Tory: siódmy rok bez uprawy ziemi i z darowaniem długów, czyli szmita (Ne 10,31; Pwt 15,1-2), pierwociny, pierworodne i dziesięciny dla Lewitów (Ne 10,35-39). Wszystko to wynika z Prawa danego przez Mojżesza, a nie z nowej ustawy. Łaska powrotu z niewoli nie znosi przykazań, tylko prowadzi do nich z powrotem — ta sama zasada, o której serwis pisze w dziale łaska i prawo. Te same zaniedbania dziesięcin i małżeństw gani prorok Malachiasz, prawdopodobnie współczesny Nehemiaszowi (Ml 3,8).

Zapowiedzi Mesjasza

Księga Nehemiasza nie zawiera proroctwa mesjańskiego w ścisłym sensie i trzeba to powiedzieć wprost. Łączy się jednak z oczekiwaniem na Mesjasza w trzech miejscach, różnej wagi.

Po pierwsze, chronologia. Proroctwo o siedemdziesięciu tygodniach liczy czas „od wyjścia nakazu o przywróceniu i odbudowaniu Jerozolimy” (Dn 9,25) i dodaje, że „Zostaną odbudowane ulica i mur, ale w czasach trudnych” (Dn 9,25). Opis pasuje do Nehemiasza: mur budowany pod groźbą napadu. Wielu wykładowców liczy tygodnie od pozwolenia z Ne 2 (ok. 445 r. p.n.e.), inni od edyktu Cyrusa albo od listu Artakserksesa dla Ezdrasza (Ezd 7). Tekst Daniela nie mówi, o który nakaz chodzi — spór omawia artykuł Daniel 9,24-27 — siedemdziesiąt tygodni.

Po drugie, ciągłość rodu. Z repatriantami przyszedł Zorobabel (Ne 7,7; 12,1), potomek Dawida, który stoi w rodowodzie Jeszui (Jezusa) u Mateusza (Mt 1,12).

Po trzecie, gorliwość o dom Boży. Nehemiasz wyrzuca sprzęty Tobiasza z komnaty świątyni i wnosi tam z powrotem sprzęty domu Bożego (Ne 13,8-9), a potem pyta: „Czemu dom Boży jest opuszczony?” (Ne 13,11). Jeszua wypędza handlarzy ze świątyni (Mt 21,12-13), a uczniowie przypominają sobie słowa „Gorliwość o twój dom zżarła mnie” (J 2,17). Nowy Testament nie nazywa Nehemiasza zapowiedzią Mesjasza; to podobieństwo postaw, a nie proroctwo, i tak należy je czytać.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Mur i bramy — ochrona, ale też granica między ludem przymierza a otoczeniem; bramy otwierane i zamykane według Bożego czasu.
• Refren „wspomnij na mnie” — Nehemiasz kilka razy prosi Boga o pamięć (Ne 5,19; 13,14; 13,22; 13,31); księga jest też świadectwem złożonym przed Bogiem.
• Praca zespołowa — rozdział 3 wymienia dziesiątki imion; każdy odcinek muru ma konkretnego budowniczego.
• Opór w trzech odsłonach — kpina (rozdz. 4), groźba (rozdz. 4), intryga i fałszywe proroctwo (rozdz. 6).
• Radość — płacz nad Prawem zamienia się w święto (rozdz. 8), a poświęcenie muru kończy się radością słyszalną z daleka (rozdz. 12).
• Wierność i jej kruchość — przysięga z rozdziału 10 i jej łamanie w rozdziale 13.

Kim był Nehemiasz?

Żydem z diaspory, synem Chakaliasza i podczaszym Artakserksesa w Suzie (Ne 1,1.11) — człowiekiem, któremu król ufał na tyle, by pić podawane przez niego wino. Jako namiestnik Judy urzędował od dwudziestego do trzydziestego drugiego roku króla (Ne 5,14), a potem wrócił do Jerozolimy po raz drugi (Ne 13,6-7). Nie był kapłanem ani prorokiem, tylko świeckim urzędnikiem.

Ile trwała odbudowa muru i dlaczego tak krótko?

Mur ukończono dwudziestego piątego dnia miesiąca Elul, po 52 dniach (Ne 6,15). Tekst podaje kilka powodów: prace podzielono na wiele odcinków naraz (rozdz. 3), ludzie budowali naprzeciw własnych domów, lud „miał serce do pracy” (Ne 4,6), a stary mur nie zniknął całkiem — w wielu miejscach naprawiano wyłomy. Nehemiasz sam przypisuje sukces Bogu, i to samo przyznają wrogowie (Ne 6,16). Ilu ludzi mieszkało wtedy w mieście, omawia spór o demografię perskiej Jerozolimy.

Co czytał Ezdrasz i dlaczego lud płakał?

Ezdrasz czytał „księgę Prawa Mojżesza” (Ne 8,1), czyli Torę, a Lewici wyjaśniali jej sens (Ne 8,7-8). Lud płakał, bo usłyszał, jak bardzo jego życie rozminęło się z przykazaniami (Ne 8,9). Przywódcy powstrzymali jednak żałobę: dzień był święty, a radość z Jahwe miała być siłą ludu (Ne 8,10). Pokuta przyszła później, w osobnym dniu postu (Ne 9,1-3).

Dlaczego Nehemiasz zamykał bramy Jerozolimy w szabat?

Bo ludzie z Judy i kupcy z Tyru zamienili szabat w dzień targowy (Ne 13,15-16). Nehemiasz przypomniał przełożonym, że za takie postępowanie przyszła niewola (Ne 13,17-18), kazał zamknąć bramy na czas szabatu i postawić przy nich straż, a kupców, którzy nocowali pod murem, przegonił groźbą (Ne 13,19-21). Wypełnił w ten sposób zobowiązanie, które lud sam podpisał (Ne 10,31).

Czy Nehemiasz słusznie postąpił wobec małżeństw z cudzoziemkami?

Tora zakazywała małżeństw z ludami Kanaanu, bo odciągną one serce od Jahwe ku innym bogom (Pwt 7,3-4), a Ammonitom i Moabitom zamykała wstęp do zgromadzenia (Pwt 23,3-4; Ne 13,1-2). Nehemiasz przywołuje przykład Salomona: „Czy nie przez to zgrzeszył Salomon, król Izraela?” (Ne 13,26). Chodziło więc o wiarę, nie o pochodzenie — Moabitka Rut, która przyjęła Boga Izraela, weszła do rodowodu Dawida. Metody Nehemiasza bywały gwałtowne (Ne 13,25); tekst je relacjonuje, ale nie przedstawia ich jako wzoru dla każdego.

Czytaj dalej

• Nehemiasz 1 w przekładzie interlinearnym
• Porównanie przekładów Nehemiasza 1
• Streszczenie rozdziału 1 — początek lektury po kolei.
• Księga Ezdrasza — pierwsza część tej samej opowieści: powrót z Babilonu i odbudowa świątyni.
• Księga Estery — Żydzi na dworze perskim w Suzie, jedno pokolenie wcześniej.
• Księga Malachiasza — prorok, który gani te same grzechy co Nehemiasz.
• Prorocy po powrocie — Aggeusz, Zachariasz i Malachiasz przy odbudowie.
• Perska droga królewska i poczta konna — logistyka królewskich listów.