List do Kolosan — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

List do Kolosan to krótki, czterorozdziałowy list apostoła Pawła do zboru w Kolosach, małym mieście w dolinie rzeki Likos. W jednym zdaniu: Paweł pokazuje, że w Jeszui (Jezusie) wierzący mają już wszystko, czego potrzebują, więc nie powinni dawać się zniewolić ludzkim naukom, kultowi aniołów i surowym zakazom, tylko żyć nowym życiem w domu i we wspólnocie.

Streszczenie w 5 zdaniach

1. Uwięziony Paweł pisze z Tymoteuszem do zboru, którego sam nie założył, dziękuje Bogu za wiarę i miłość Kolosan, o których usłyszał od Epafrasa, i modli się o ich mądrość.
2. W centrum pierwszego rozdziału stoi opis Syna: obraz niewidzialnego Boga, przez którego wszystko zostało stworzone, głowa ciała-zboru i pierworodny z umarłych, przez którego krew Bóg pojednał wszystko ze sobą.
3. Apostoł ostrzega przed filozofią opartą na ludzkiej tradycji, przed kultem aniołów i nakazami „Nie dotykaj, nie kosztuj, nie ruszaj”, bo wierzący są już dopełnieni w Mesjaszu, a Bóg przebaczył im wszystkie grzechy.
4. Skoro powstali z Mesjaszem, mają szukać tego, co w górze, zrzucić dawne grzechy i przyodziać się w miłosierdzie, przebaczenie i miłość, a relacje żon i mężów, dzieci i rodziców, sług i panów przeżywać jako służbę Panu.
5. List kończą prośby o modlitwę i o mądrą mowę wobec ludzi z zewnątrz, wiadomości o Tychiku i Onezymie, którzy go doręczają, pozdrowienia od współpracowników Pawła i podpis jego własną ręką.

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Mesjasz ponad wszystkim — rozdział 1

Rozdział 1 — Po pozdrowieniu Paweł dziękuje za wiarę Kolosan i prosi, by byli napełnieni poznaniem woli Boga, który wyrwał ich z mocy ciemności i przeniósł do królestwa swego Syna. Następuje uroczysty fragment o Synu jako Stwórcy i Pojednawcy (Kol 1,15-20), a potem Paweł opisuje własną służbę: cierpi dla zboru i głosi wśród pogan zamysł Boga ukryty od wieków, streszczony w słowach „Chrystus w was, nadzieja chwały” (Kol 1,27).

Pełnia w Mesjaszu, nie w ludzkich naukach — rozdział 2

Rozdział 2 — Paweł walczy w modlitwie o Kolosan i Laodycejczyków, których nigdy nie widział, i ostrzega, by nikt ich nie zwiódł filozofią i ludzką tradycją, skoro w Mesjaszu mieszka cała pełnia. Przypomina im obrzezanie serca, zanurzenie i przebaczenie grzechów, a potem odrzuca osąd tych, którzy chlubią się poniżaniem siebie, kultem aniołów i nakazami opartymi na naukach ludzi.

Nowe życie w Mesjaszu i pozdrowienia — rozdziały 3–4

Rozdział 3 — Kolosanie mają myśleć o tym, co w górze, gdzie Mesjasz siedzi po prawicy Boga, i czekać na Jego ukazanie się. Paweł wylicza, co trzeba odrzucić (nierząd, chciwość, gniew, kłamstwo), w co się przyodziać (miłosierdzie, pokorę, przebaczenie, miłość), i daje krótkie wskazania dla żon, mężów, dzieci, ojców i sług.

Rozdział 4 — Po słowie do panów przychodzi wezwanie do wytrwałej modlitwy i do tego, by mowa była zawsze miła i „zaprawiona solą” (Kol 4,6). Paweł zapowiada przybycie Tychika i Onezyma, przekazuje pozdrowienia od współpracowników, poleca wymienić listy ze zborem w Laodycei, upomina Archipa i podpisuje się własnoręcznie.

Autor, adresaci i okoliczności

Nadawcą jest Paweł z Tarsu, a współnadawcą Tymoteusz (Kol 1,1). Paweł pisze jako więzień: prosi o modlitwę, bo jest więziony z powodu głoszenia Mesjasza (Kol 4,3), a list kończy słowami „Pamiętajcie o moich więzach” (Kol 4,18).

Adresatami są wierzący w Kolosach, mieście we Frygii, w rzymskiej prowincji Azja, w pobliżu Laodycei i Hierapolis (Kol 4,13). Paweł nie zakładał tego zboru. Ewangelię przyniósł im Epafras, „wiernym sługą Chrystusa dla was” (Kol 1,7), który sam pochodził z Kolosów (Kol 4,12). Apostoł mówi też o wierzących, „którzy nie widzieli mego oblicza w ciele” (Kol 2,1).

Powód listu wynika z drugiego rozdziału. Ktoś w Kolosach narzucał wierzącym własny system: „filozofię i próżne oszustwo, oparte na ludzkiej tradycji” (Kol 2,8), poniżanie siebie, kult aniołów, powoływanie się na widzenia i zakazy dotykania i kosztowania (Kol 2,18-23). List nie nazywa tych nauczycieli po imieniu; każda etykieta (frygijska religijność ludowa, mistyka anielska, asceza) to rekonstrukcja z kilku wersetów.

Doręcza go Tychik razem z Onezymem, „który pochodzi spośród was” (Kol 4,9). Pozdrowienia przesyłają Arystarch, współwięzień Pawła, Marek, siostrzeniec Barnaby, Jezus zwany Justusem, Epafras, Łukasz, „umiłowany lekarz”, oraz Demas (Kol 4,10-14). Paweł pozdrawia też Nimfasa i zbór w jego domu, a Archipowi przekazuje krótkie wezwanie: „Uważaj, abyś wypełnił posługę, którą przyjąłeś w Panu” (Kol 4,17).

Te same osoby pojawiają się w liście do Filemona: Archip jest tam adresatem (Flm 1,1-2), a Epafras, Marek, Arystarch, Demas i Łukasz przesyłają pozdrowienia (Flm 1,23-24). Oba listy czyta się więc zwykle jako wysłane razem, podobnie jak list do Efezjan, który też zapowiada Tychika (Ef 6,21-22).

Autor i czas powstania

Sam tekst jest jednoznaczny: pisze Paweł, a pozdrowienie na końcu jest złożone jego ręką (Kol 1,1; 4,18). Tak przyjmowali go pisarze starożytni. Część współczesnych badaczy uważa jednak, że napisał go uczeń Pawła po jego śmierci, wskazując na odmienne słownictwo, długie zdania i rozbudowany opis Mesjasza. Inni tłumaczą różnice tematem i udziałem Tymoteusza, a zbieżność imion z listem do Filemona uważają za mocny argument za Pawłem. Spór trwa.

Miejsca uwięzienia list nie podaje. Najczęściej wskazuje się Rzym, gdzie Paweł przez dwa lata mieszkał pod strażą w wynajętym mieszkaniu i przyjmował gości (Dz 28,30-31); daje to lata około 60–62. Inne propozycje to Cezarea (około 57–59) i hipotetyczne, nieopisane w Dziejach uwięzienie w Efezie (około 54–55).

Czego nie wiemy

• Czym był list „z Laodycei” (Kol 4,16). Jedni widzą w nim list do Efezjan, inni list zaginiony. Łaciński List do Laodycejczyków to późniejsze pismo, a nie list Pawła.
• Skąd dokładnie pisał Paweł. Końcowa uwaga w UBG o Rzymie, Tychiku i Onezymie to dopisek kopistów z późniejszych rękopisów, a nie część listu.

Struktura księgi

Przesłanie i główne tematy

Pierwszeństwo Syna. Mesjasz jest „obrazem Boga niewidzialnego” (Kol 1,15), a Ojciec sam zechciał, by w Nim zamieszkała cała pełnia (Kol 1,19). Źródłem jest Ojciec, któremu list raz po raz dziękuje (Kol 1,3; 1,12; 3,17), a Syn jest Tym, przez którego Ojciec stworzył świat i pojednał go ze sobą. Cel tego opisu podaje Kol 1,18: „aby we wszystkim był pierwszy”. Serwis omawia osobno, dlaczego tytuł pierworodny wszelkiego stworzenia nie oznacza, że Syn został stworzony.

Dopełnienie. List bardzo często mówi o pełni. W Mesjaszu mieszka „cała pełnia Bóstwa”, a wierzący są w Nim „dopełnieni” (Kol 2,9-10). Do wiary nie trzeba więc dodawać aniołów, widzeń ani umartwień.

Przebaczenie i pojednanie. Odkupienie to „przebaczenie grzechów” (Kol 1,14), a pokój zawarty został „przez krew jego krzyża” (Kol 1,20).

Nowe życie w zwykłych sprawach. Zrzucenie starego człowieka (Kol 3,9) oznacza konkretne rzeczy: nie okłamywać się, przebaczać, wychowywać dzieci bez zniechęcania ich, pracować uczciwie, bo pracuje się dla Pana (Kol 3,23). Zasada jedności brzmi: „wszystkim i we wszystkich Chrystus” (Kol 3,11).

Nadzieja. Wierzący czekają na chwilę, gdy Mesjasz się ukaże: „wtedy i wy razem z nim ukażecie się w chwale” (Kol 3,4).

Najważniejsze wersety

On jest obrazem Boga niewidzialnego i pierworodnym wszelkiego stworzenia. Przez niego bowiem wszystko zostało stworzone, to, co w niebie i to, co na ziemi, to, co widzialne i co niewidzialne, czy trony, czy panowania, czy zwierzchności, czy władze. Wszystko przez niego i dla niego zostało stworzone. On jest przed wszystkim i wszystko istnieje dzięki niemu.

Kol 1,15-17 (UBG)

Najbardziej znany fragment listu. Syn jest obrazem Boga i pośrednikiem stworzenia, także tego, co list nazywa „trony” i „zwierzchności”, czyli mocy, którym niektórzy w Kolosach oddawali cześć.

Uważajcie, żeby was ktoś nie obrócił na własną korzyść przez filozofię i próżne oszustwo, oparte na ludzkiej tradycji, na żywiołach świata, a nie na Chrystusie. Gdyż w nim mieszka cieleśnie cała pełnia Bóstwa. I jesteście dopełnieni w nim, który jest głową wszelkiej zwierzchności i władzy;

Kol 2,8-10 (UBG)

Oś sporu z nauczycielami z Kolosów: ludzka tradycja przeciw pełni, która jest w Mesjaszu.

Niech więc nikt was nie osądza z powodu jedzenia lub picia, co do święta, nowiu księżyca lub szabatów. Są to cienie rzeczy przyszłych, ciało zaś jest Chrystusa.

Kol 2,16-17 (UBG)

Werset najczęściej przytaczany przeciw szabatowi i świętom; omówienie niżej, w części o hebrajskim kontekście Pisma.

Jeśli więc razem z Chrystusem powstaliście z martwych, szukajcie tego, co w górze, gdzie Chrystus zasiada po prawicy Boga. Myślcie o tym, co w górze, nie o tym, co na ziemi. Umarliście bowiem i wasze życie jest ukryte z Chrystusem w Bogu. Lecz gdy się Chrystus, nasze życie, ukaże, wtedy i wy razem z nim ukażecie się w chwale.

Kol 3,1-4 (UBG)

Przejście od nauki do życia. Wierzący już powstali z Mesjaszem, a pełne ukazanie się w chwale czeka ich przy Jego przyjściu.

Tak więc jako wybrani Boga, święci i umiłowani, przyodziejcie się w serdeczne miłosierdzie, dobroć, pokorę, łagodność, cierpliwość; Znosząc jedni drugich i przebaczając sobie nawzajem, jeśli ktoś ma skargę przeciw drugiemu: jak i Chrystus przebaczył wam, tak i wy. A nade wszystko przyodziejcie się w miłość, która jest więzią doskonałości.

Kol 3,12-14 (UBG)

Początek fragmentu, którego ludzie szukają pod hasłem list do Kolosan 3,12-17. Po liście cnót i miłości następują wersety o pokoju Bożym, słowie Mesjasza, śpiewie psalmów i o czynieniu wszystkiego w imię Pana (Kol 3,15-17). Werset po wersecie można go przejść w studium Kolosan 3,12.

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

List do Kolosan często czyta się jako dowód, że Tora przestała obowiązywać. Tekst mówi jednak o czymś innym. Paweł przeciwstawia Mesjasza „ludzkiej tradycji” opartej „na żywiołach świata” (Kol 2,8), a zakazy, które krytykuje, określa słowami „według przykazań i nauk ludzkich” (Kol 2,22). To echo Izajasza, u którego bojaźń ludu jest „wyuczoną przez nakazy ludzi” (Iz 29,13). Tora nie jest nauką ludzką.

Kol 2,16-17. Zdanie brzmi: niech nikt was nie osądza. Zakaz dotyczy osądzających i zakłada, że Kolosanie te dni obchodzili. Zestaw święto, nów, szabat pochodzi z Tanachu (1 Krn 23,31; Ez 45,17). Paweł pisze o tych dniach: „Są to cienie rzeczy przyszłych”, w czasie teraźniejszym. Uczciwie trzeba dodać, że werset nie nakazuje wprost obchodzenia tych dni; broni przed osądem. Szczegółową analizę serwis podaje w artykule Kolosan 2,16-17 — kto miał kogo nie osądzać, a znaczenie słowa skia w tekście o cieniu rzeczy przyszłych. W IV wieku synod w tej samej Laodycei, sąsiedniej wobec Kolosów, obłożył anatemą odpoczynek w szabat, czyli zrobił dokładnie to, przed czym ostrzega Kol 2,16.

Kol 2,14. Bóg „Wymazał obciążający nas wykaz zawarty w przepisach”. Greckie cheirografon oznacza dokument pisany ręką, w tamtym świecie zwłaszcza pokwitowanie długu. Werset stoi bezpośrednio po słowach „przebaczając wam wszystkie grzechy” (Kol 2,13), dlatego serwis czyta go jako wymazanie rachunku win, który był „przeciwko nam”, a nie jako skreślenie Prawa. Wielu komentatorów czyta ten werset inaczej, jako zniesienie samych przepisów. Więcej o relacji łaski i posłuszeństwa: łaska i Prawo.

Kol 2,11-12. Kolosanie zostali obrzezani „obrzezaniem nie ręką uczynionym”. To stary temat Tory: Jahwe (PAN) obiecuje obrzezać serce swojego ludu (Pwt 30,6; zob. obrzezać serce). Paweł łączy je z zanurzeniem: wierzący zostali pogrzebani z Mesjaszem w chrzcie i wskrzeszeni przez wiarę, co dobrze pasuje do chrztu przez zanurzenie osób świadomych.

Zapowiedzi Mesjasza

Kol 3,1 mówi, że Mesjasz „zasiada po prawicy Boga”. To wprost Ps 110,1: „Usiądź po mojej prawicy”, psalm, który Nowy Testament wielokrotnie odnosi do Jeszui. Tytuł pierworodny przypomina obietnicę dla króla z rodu Dawida (Ps 89,27): pierworodny oznacza tam rangę, a nie kolejność narodzin. Opis Syna jako obrazu Boga (Kol 1,15) wraca do stworzenia człowieka na obraz Boga (Rdz 1,27), a nowy człowiek odnawia się „na obraz tego, który go stworzył” (Kol 3,10). Wielu komentatorów słyszy też w Kol 1,15-17 echo Mądrości z Prz 8,22-30, obecnej przy Bogu podczas stwarzania świata, a Kol 2,3 mówi o Mesjaszu, w którym „są ukryte wszystkie skarby mądrości i poznania”. To odczytanie jest prawdopodobne, ale Paweł nie cytuje Przysłów wprost.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Pełnia i dopełnienie — w Mesjaszu mieszka pełnia, wierzący są w Nim dopełnieni (Kol 1,19; 2,9-10).
• Głowa i ciało — Mesjasz jest głową, zbór ciałem, które rośnie, gdy trzyma się głowy (Kol 1,18; 2,19).
• Zdejmowanie i przyodziewanie — obraz zmiany ubrania: zdjąć starego człowieka, przyodziać się w miłość (Kol 3,9-14).
• Góra i ziemia — myśleć o tym, co w górze, i dlatego żyć inaczej na ziemi (Kol 3,1-5).
• Dziękczynienie i mądrość — słowa wracające w każdym rozdziale (Kol 1,3; 1,9; 2,7; 3,16-17; 4,2; 4,5).

Czy Kol 2,16 znosi szabat i święta?

Nie. Werset zabrania osądzania, a nie obchodzenia (Kol 2,16; 2,22). Krótką odpowiedź serwis podaje w tekście co oznacza Kolosan 2,16, a sam dzień odpoczynku opisuje na stronie o szabacie.

Czy tytuł pierworodny wszelkiego stworzenia znaczy, że Syn został stworzony?

Następne zdanie uzasadnia ten tytuł tym, że przez Syna wszystko zostało stworzone (Kol 1,16), a trzy wersety dalej ten sam tytuł wyjaśnia cel: „aby we wszystkim był pierwszy” (Kol 1,18). Pierworodny oznacza tu pierwszeństwo, jak u Dawida (Ps 89,27).

Czym był „kult aniołów” w Kolosach?

Nie wiadomo dokładnie. Pewne jest tyle, że wiązał się z poniżaniem siebie i powoływaniem się na widzenia (Kol 2,18) i że Paweł stawia przeciw niemu Mesjasza, głowę „wszelkiej zwierzchności i władzy” (Kol 2,10). Pismo odrzuca oddawanie czci aniołom (zob. zakaz kultu aniołów w Kol 2,18).

Czy Kol 1,5 uczy, że po śmierci idzie się do nieba?

List mówi o nadziei „odłożonej dla was w niebie” (Kol 1,5), czyli przygotowanej u Boga, a jej spełnienie łączy z chwilą ukazania się Mesjasza w chwale (Kol 3,4). Sam Mesjasz jest „pierworodnym z umarłych” (Kol 1,18): pierwszym zmartwychwstałym, za którym pójdą następni. Szerzej: co dzieje się po śmierci.

Czytaj dalej

• List do Kolosan 1 w przekładzie interlinearnym
• Porównanie przekładów Kolosan 1
• List do Efezjan — list bliźniaczy, doręczony przez tego samego Tychika
• List do Filemona — historia Onezyma
• List do Filipian
• Dzieje Apostolskie
• Laodycea i letnia woda z akweduktu — sąsiednie miasto Kolosów