Werset bywa przedstawiany jako rozstrzygający dowód, że Mesjasz jest pierwszym ze stworzeń. Argument opiera się na jednym słowie, więc trzeba sprawdzić, jak Pismo tego słowa używa, i przeczytać zdanie, które stoi bezpośrednio po nim.
Cały fragment
On jest obrazem Boga niewidzialnego i pierworodnym wszelkiego stworzenia. Przez niego bowiem wszystko zostało stworzone, to, co w niebie i to, co na ziemi, to, co widzialne i co niewidzialne, czy trony, czy panowania, czy zwierzchności, czy władze. Wszystko przez niego i dla niego zostało stworzone. On jest przed wszystkim i wszystko istnieje dzięki niemu.
Kol 1,15-17
Uzasadnienie jest tu wyraźnie oznaczone. Zdanie o pierworodnym zostaje poparte stwierdzeniem, że przez Niego wszystko zostało stworzone. Jeśli słowo pierworodny miałoby znaczyć pierwszy stworzony, uzasadnienie nie trzymałoby się kupy: nie można być pierwszym stworzeniem dlatego, że stworzyło się wszystko. Ta sama myśl wraca w liście do Hebrajczyków i u Jana.
W tych ostatecznych dniach przemówił do nas przez swego Syna, którego ustanowił dziedzicem wszystkiego, przez którego też stworzył światy;
Hbr 1,2
Wszystko przez nie się stało, a bez niego nic się nie stało, co się stało.
J 1,3
Jak Pismo używa słowa pierworodny
W Tanach określenie to bywa oderwane od kolejności narodzin i oznacza pozycję. Dawid jest najmłodszym z ośmiu braci, a Bóg zapowiada o nim coś innego.
Ja też uczynię go pierworodnym i najwyższym wśród królów ziemi.
Ps 89,27
Cały naród nosi ten tytuł, choć nie był pierwszym narodem na ziemi.
I powiesz do faraona: Tak mówi Pan: Izrael jest moim synem, moim pierworodnym.
Wj 4,22
Efraim jest młodszym synem Józefa, a mimo to zostaje tak nazwany u Jeremiasza.
Przyjdą z płaczem i przyprowadzę ich wśród modlitw, a poprowadzę ich nad strumienie wód prostą drogą, na której się nie potkną. Jestem bowiem ojcem dla Izraela, a Efraim jest moim pierworodnym.
Jr 31,9
Znaczenie w kierunku rangi potwierdza sam List do Kolosan kilka wersetów dalej, gdzie pada drugie użycie tego słowa wraz z wyjaśnieniem celu.
On też jest głową ciała – kościoła; on jest początkiem i pierworodnym z umarłych, aby we wszystkim był pierwszy;
Kol 1,18
Cel zostaje podany wprost: aby we wszystkim był pierwszy. To jest komentarz autora do własnego słownictwa i trudno o lepszą wskazówkę.
Czego ten argument nie załatwia
Trzeba jednak uczciwie powiedzieć, gdzie kończy się jego siła. Wyrażenie w Kol 1,15 jest gramatycznie otwarte: da się je czytać jako pierworodny spośród stworzenia albo jako pierworodny wobec stworzenia. Sam zwrot nie przesądza, a wybór zapada dopiero po uwzględnieniu kontekstu. To znaczy, że werset nie jest dowodem samodzielnym w żadną stronę — ani dla tych, którzy widzą w nim stworzenie Syna, ani dla tych, którzy widzą w nim pierwszeństwo rangi.
Druga strona ma też własne teksty i nie są to teksty słabe.
A do anioła kościoła w Laodycei napisz: To mówi Amen, świadek wierny i prawdziwy, początek stworzenia Bożego:
Ap 3,14
Pan posiadł mnie na początku swej drogi, przed swymi dziełami, przed wszystkimi czasy. Przed wiekami zostałam ustanowiona, od początku; zanim powstała ziemia;
Prz 8,22-23
Słyszeliście, że wam powiedziałem: Odchodzę i znowu przyjdę do was. Gdybyście mnie miłowali, radowalibyście się, ponieważ powiedziałem: Idę do Ojca. Mój Ojciec bowiem jest większy niż ja.
J 14,28
Gdy zaś wszystko zostanie mu poddane, wtedy i sam Syn będzie poddany temu, który mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkich.
1 Kor 15,28
Poemat z Przysłów mówi o Mądrości, nie o Mesjaszu, i Nowe Przymierze nigdy nie cytuje go jako proroctwa — ale wygląda na tekst pokrewny i bywa przywoływany w tej rozmowie. Tytuł z Apokalipsy jest trudniejszy i zasługuje na osobne omówienie, bo w tej samej księdze Mesjasz mówi o sobie jako o pierwszym i ostatnim.
Gdy go zobaczyłem, padłem do jego stóp jak martwy i położył na mnie swą prawą rękę, mówiąc mi: Nie bój się! Ja jestem pierwszy i ostatni; I żyjący, a byłem umarły. A oto żyję na wieki wieków i mam klucze piekła i śmierci.
Ap 1,17-18
Co daje się powiedzieć ostrożnie
Na poziomie samego Listu do Kolosan sprawa jest stosunkowo jasna. Ten, który jest obrazem Boga niewidzialnego, istnieje przed wszystkim, wszystko przez Niego powstało i wszystko dzięki Niemu trwa. Autor nie dzieli stworzenia na część zrobioną przez Niego i część, do której sam należy — pisze o rzeczach w niebie i na ziemi, widzialnych i niewidzialnych, bez wyjątku. Kto chce z tego wyprowadzić Syna stworzonego, musi zrobić wyjątek, którego tekst nie robi.
Na poziomie całego Pisma sprawa zostaje otwarta w tym sensie, że inne teksty mówią o Synu posłanym, poddanym i uczącym się posłuszeństwa. Zestawienie ich z Kol 1 jest właściwą pracą czytelnika, nie zaś powodem do wybrania jednej połowy.
Czego nie wiemy
Pismo nie wyjaśnia, w jakim sensie ktoś może być pierworodnym wobec czegoś, czego sam nie jest częścią. Nie mówi, czy zwrot z Kol 1,15 nawiązuje świadomie do Ps 89,27, choć podobieństwo jest widoczne. Nie tłumaczy relacji między tym wersetem a tytułem z Ap 3,14. Nie podaje też żadnej informacji o początku istnienia Syna — ani takiej, że go miał, ani takiej, że go nie miał. Zdania, które o tym mówią, mówią o relacji do stworzenia, a nie o kalendarzu.
Zobacz też: Mesjasz (Maszijach) · Pierworodny (bechor) — należy do Boga · Tanach · List do Kolosan · Dawid · Nowe przymierze
