Bechor (בְּכוֹר, H1060) występuje w Piśmie 122 razy i w większości miejsc znaczy dokładnie tyle, ile brzmi: pierwszy syn. Rdz 25,13 wymienia Nebajota jako pierworodnego Izmaela, Sdz 8,20 nazywa tak Jetera, syna Gedeona. Obok tego zwykłego użycia Tora buduje jednak na tym słowie osobne prawo, którego treść jest zaskakująco radykalna.
Roszczenie
Poświęć mi wszystko, co pierworodne. Wszystko, co otwiera łono u synów Izraela, tak wśród ludzi, jak i wśród bydła. To należy do mnie.
Wj 13,2
Zdanie nie jest zaproszeniem ani zachętą. Wszystko, co otwiera łono, wśród ludzi i wśród bydła, zostaje uznane za własność Boga. Kpł 27,26 dopowiada konsekwencję: pierworodnego ze zwierząt nikt nie może dodatkowo poświęcić, bo ono już należy do Boga. Nie da się ofiarować czegoś, co nie jest twoje.
Gdy bowiem faraon stał się twardy i wzbraniał się nas wypuścić, wtedy Pan zabił wszystko, co pierworodne w ziemi Egiptu, od pierworodnego z ludzi aż do pierworodnego z bydła. Dlatego składam w ofierze Panu wszystkie samce otwierające łono, ale każdego pierworodnego z moich synów wykupuję.
Wj 13,15
Uzasadnienie jest historyczne i tekst nie ukrywa jego ciężaru. Roszczenie zostaje związane z ostatnią plagą, opisaną w Wj 11,5, oraz z uporem faraona. Wj 4,22 nadaje przy tym całemu Izraelowi ten sam tytuł — moim synem, moim pierworodnym — a Wj 4,23 formułuje na tej podstawie żądanie wobec faraona.
Wykup
Każde zaś pierworodne oślę wykupisz barankiem, a jeśli nie wykupisz, złamiesz mu kark. Wykupisz też każdego pierworodnego człowieka wśród twoich synów.
Wj 13,13
Prawo natychmiast przewiduje wyjście. Pierworodne oślę wykupuje się barankiem, a każdego pierworodnego syna wykupuje się bezwarunkowo. Sformułowanie jest kategoryczne: nie ma tu wyboru między złożeniem a wykupem.
A wykup tego, który ma jeden miesiąc, dasz według twego oszacowania pięć syklów srebra według sykla świątynnego, który wynosi dwadzieścia ger.
Lb 18,16
Cena zostaje ustalona i jest konkretna: pięć syklów srebra według sykla świątynnego, płatne za dziecko mające miesiąc. Lb 18,15 podaje regułę ogólną obejmującą ludzi i zwierzęta nieczyste. Łk 2,23 pokazuje, że reguła była nadal stosowana w czasach Mesjasza.
Oto wziąłem Lewitów spośród synów Izraela na miejsce wszystkich pierworodnych, którzy otwierają łono wśród synów Izraela, i dlatego Lewici będą należeć do mnie.
Lb 3,12
Osobne rozwiązanie dotyczy całego pokolenia. Lewici zostają wzięci na miejsce wszystkich pierworodnych Izraela, a Lb 3,13 powtarza podstawę roszczenia, wskazując dzień plagi w Egipcie. Zamiana jest tu instytucjonalna: jedna grupa ludzi zastępuje inną w służbie.
Zwierzęta
Każdego pierworodnego samca ze swego bydła albo z owiec poświęcisz Panu, swemu Bogu. Nie będziesz używał do pracy pierworodnego z cielców ani nie będziesz strzygł pierworodnego ze swoich owiec.
Pwt 15,19
Pierworodny samiec ze stada zostaje poświęcony i wyłączony z gospodarstwa: nie wolno go używać do pracy ani strzyc. Pwt 15,20 nakazuje spożywać go co roku przed Bogiem, w wybranym miejscu, wraz z domownikami. Pwt 15,21 wprowadza wyjątek dla zwierzęcia z wadą, którego nie wolno złożyć.
Kiedy porządek zostaje odwrócony
Synowie Rubena, pierworodnego Izraela. Był on pierworodnym, ale ponieważ zbezcześcił łoże swego ojca, jego pierworództwo zostało dane synom Józefa, syna Izraela. Nie spisano więc rodowodu według pierworództwa.
1Krn 5,1
Kronikarz odnotowuje, że pierworództwo Rubena przeszło na synów Józefa. To jedno z wielu miejsc, w których pierwszeństwo urodzenia nie decyduje o dalszym biegu rzeczy. Warto to zestawić z Kol 1,15, gdzie tytuł pierworodnego zostaje odniesiony do Mesjasza wobec całego stworzenia — a więc użyty w sensie pierwszeństwa rangi, nie kolejności narodzin.
Czego tekst nie mówi
Tora nie opisuje obrzędu wykupu pierworodnego syna. Podaje cenę, wiek dziecka i odbiorcę, ale nie mówi ani słowa o tym, co przy tym mówiono, kto był obecny i gdzie się to odbywało. Wszystkie znane opisy takiej ceremonii pochodzą z tradycji późniejszej niż Pismo.
Nie wiadomo też, jak postępowano, gdy pierwsze dziecko było córką, ani czy roszczenie odnawiało się przy kolejnych żonach tego samego mężczyzny. Nie wiadomo, co robiono z pieniędzmi wykupu poza ogólnym wskazaniem na kapłanów. Tekst nie tłumaczy wreszcie, dlaczego zamiana na Lewitów miała objąć całe pokolenie, ani co się stało z tą zasadą, gdy liczby przestały się zgadzać — Lb 3 odnotowuje różnicę i każe ją dopłacić, lecz nie ustanawia procedury na przyszłość.
Na koniec warto zauważyć, jak konsekwentnie tekst trzyma się jednego sformułowania. Nie mówi o najstarszym synu ani o dziedzicu, lecz o tym, co otwiera łono. Kryterium jest fizjologiczne i sprawdzalne, a nie prawne czy uznaniowe. To dlatego roszczenie obejmuje zarówno ludzi, jak i zwierzęta, i to dlatego można je zastosować bez sporów o rodowód. Prawo pierworodnych jest w Torze zbudowane na fakcie, który daje się stwierdzić, a nie na ocenie, którą trzeba by rozstrzygać.
Zobacz też: Tora (תּוֹרָה) — co znaczy „prawo” po hebrajsku · Lewici · Pierworództwo (bechora) — prawo, które można było sprzedać
