2 Księga Samuela — streszczenie, bohaterowie i przesłanie

2 Księga Samuela to księga historyczna Starego Testamentu o panowaniu Dawida: obejmuje około czterdziestu lat dziejów Izraela, od wieści o śmierci Saula po ołtarz na klepisku Arawny. W jednym zdaniu: Dawid zostaje królem najpierw Judy, potem całego Izraela, otrzymuje od Jahwe (PAN) obietnicę trwałej dynastii, a po grzechu z Batszebą patrzy, jak przemoc i bunt rozrywają jego własny dom. W Biblii hebrajskiej tworzy jedną całość z 1 Księgą Samuela.

Streszczenie w 5 zdaniach

1. Po śmierci Saula i Jonatana Dawid opłakuje obu, zostaje w Hebronie królem Judy i przez kilka lat prowadzi wojnę z domem Saula, aż zabójstwa Abnera i Iszboszeta otwierają mu drogę do władzy nad całym Izraelem.
2. Jako król wszystkich pokoleń zdobywa na Jebusytach Jerozolimę, sprowadza do niej arkę Boga i słyszy przez proroka Natana obietnicę, że Jahwe utwierdzi jego dom i tron na wieki.
3. U szczytu powodzenia bierze Batszebę, żonę Uriasza Chetyty, i doprowadza do śmierci jej męża; Natan wytyka mu ten grzech, Dawid wyznaje winę i otrzymuje przebaczenie, ale słyszy, że miecz nie odstąpi od jego domu.
4. Zapowiedź się spełnia: Amnon gwałci Tamar, Absalom zabija Amnona, a potem wznieca bunt, który wypędza ojca z Jerozolimy i kończy się śmiercią Absaloma w lesie Efraima, po czym wybucha jeszcze rebelia Szeby.
5. Księgę zamykają dodatki — głód i sprawa Gibeonitów, wykazy bohaterów, pieśń dziękczynna i ostatnie słowa Dawida — a ostatni rozdział opowiada o spisie ludu, zarazie i ołtarzu, który król stawia na klepisku kupionym za pełną cenę.

Streszczenie szczegółowe — rozdział po rozdziale

Pierwsze dwadzieścia rozdziałów biegnie w przybliżeniu chronologicznie, ostatnie cztery zbierają materiał z różnych lat panowania Dawida.

Część I. Dawid królem Judy w Hebronie — rozdziały 1–4

Rozdział 1 — Do Siklag przybywa Amalekita z koroną Saula i twierdzi, że sam dobił rannego króla, co nie zgadza się z opisem z 1 Sm 31 (zob. kto naprawdę zabił Saula). Dawid każe go stracić za podniesienie ręki na pomazańca Jahwe i układa lament nad Saulem i Jonatanem z refrenem „Jakże padli mocarze” (2 Sm 1,19).

Rozdział 2 — Na polecenie Jahwe Dawid idzie do Hebronu, gdzie mężczyźni Judy namaszczają go na króla. Abner ustanawia królem Iszboszeta w Machanaim; nad stawem w Gibeonie pojedynek dwunastu na dwunastu przeradza się w bitwę, a w pościgu Abner zabija Asahela, brata Joaba.

Rozdział 3 — Wojna domów ciągnie się długo, a w Hebronie rodzi się Dawidowi sześciu synów, wśród nich Amnon, Absalom i Adoniasz. Abner, skłócony z Iszboszetem o Rispę, nałożnicę Saula, przechodzi do Dawida, lecz Joab zabija go w bramie Hebronu za krew Asahela; król publicznie opłakuje zabitego.

Rozdział 4 — Rekab i Baana zabijają Iszboszeta, gdy ten śpi w południe, i przynoszą jego głowę do Hebronu w nadziei na nagrodę. Dawid każe ich stracić; w środku opowieści narrator wspomina Mefiboszeta, syna Jonatana, który jako pięciolatek okulał podczas ucieczki piastunki.

Część II. Król całego Izraela — rozdziały 5–10

Rozdział 5 — Starsi wszystkich pokoleń namaszczają w Hebronie trzydziestoletniego Dawida na króla Izraela. Dawid zdobywa na Jebusytach twierdzę Syjon w Jerozolimie, Hiram z Tyru przysyła mu cedr i rzemieślników, a Filistyni przegrywają dwukrotnie, pod Baal-Perasim i przy drzewach morwowych.

Rozdział 6 — Arka jedzie z domu Abinadaba na nowym wozie; przy klepisku Nachona Uzza chwyta ją i ginie na miejscu. Po trzech miesiącach w domu Obed-Edoma Dawid sprowadza arkę do miasta Dawida z ofiarami i tańcem w lnianym efodzie, a Mikal, która nim wzgardziła, do śmierci nie ma dzieci.

Rozdział 7 — Dawid chce zbudować dom dla arki, lecz Natan przynosi słowo Jahwe: to Jahwe zbuduje dom, czyli dynastię, Dawidowi, a jego potomek wzniesie dom dla Jego imienia (zob. wyrocznia Natana). Król odpowiada modlitwą, którą zaczyna od słów „Kimże ja jestem, Panie Boże” (2 Sm 7,18).

Rozdział 8 — Przegląd zwycięstw nad Filistynami, Moabitami, Hadadezerem z Soby, Syryjczykami i Edomem; zdobyte srebro i złoto Dawid poświęca Jahwe. Na końcu wykaz urzędników: Joab nad wojskiem, Sadok i Achimelek kapłanami, Benajasz nad Keretytami i Peletytami.

Rozdział 9 — Dawid szuka kogoś z domu Saula, by okazać mu miłosierdzie ze względu na Jonatana. Siba wskazuje chromego Mefiboszeta, który odzyskuje ziemie dziadka i odtąd jada przy królewskim stole.

Rozdział 10 — Chanun, król Ammonitów, bierze posłów Dawida za szpiegów, goli im połowę brody i obcina szaty. Joab i Abiszaj rozbijają Ammonitów i najętych Syryjczyków, a Dawid pokonuje posiłki Hadadezera pod Helam.

Część III. Batszeba i Uriasz — rozdziały 11–12

Rozdział 11 — Gdy wojsko oblega Rabbę, Dawid zostaje w Jerozolimie, z dachu pałacu widzi Batszebę i sprowadza ją do siebie. Kiedy kobieta zachodzi w ciążę, a Uriasz nie chce iść do domu, dopóki arka i wojsko są w polu, król listem każe Joabowi wystawić go na śmierć; „to, co zrobił Dawid, nie podobało się Panu” (2 Sm 11,27).

Rozdział 12 — Natan opowiada przypowieść o bogaczu, który zabrał biedakowi jedyną owieczkę, i mówi królowi: „Ty jesteś tym człowiekiem” (2 Sm 12,7; zob. przypowieść jako narzędzie prorockie). Dawid wyznaje grzech i otrzymuje przebaczenie, ale dziecko umiera; potem rodzi się Salomon, a Rabba zostaje zdobyta.

Część IV. Rozpad rodziny i bunt Absaloma — rozdziały 13–18

Rozdział 13 — Amnon za radą Jonadaba udaje chorego i gwałci przyrodnią siostrę Tamar. Król się gniewa, ale tekst nie wspomina o karze; po dwóch latach Absalom każe zabić Amnona na uczcie strzyży owiec i ucieka na trzy lata do Geszur, do dziadka Talmaja.

Rozdział 14 — Joab wysyła do króla mądrą kobietę z Tekoa, która zmyśloną historią o dwóch synach skłania go do odwołania wygnańca. Absalom wraca, lecz przez dwa lata nie widzi twarzy ojca; dopiero po podpaleniu pola Joaba dochodzi do pojednania.

Rozdział 15 — Absalom obiecuje sprawiedliwość każdemu, kto przychodzi na sąd, i tak „wykradał serca ludu Izraela” (2 Sm 15,6). Ogłasza się królem w Hebronie, a Dawid ucieka: arkę odsyła z Sadokiem i Abiatarem, na Górę Oliwną wchodzi boso i z płaczem, a Chuszaja zawraca do miasta jako swojego człowieka.

Rozdział 16 — Siba przynosi królowi żywność i oczernia Mefiboszeta, a Szimei z rodu Saula przeklina Dawida i rzuca w niego kamieniami; król nie pozwala go zabić. W Jerozolimie Absalom za radą Achitofela wchodzi do nałożnic ojca w namiocie na dachu.

Rozdział 17 — Chuszaj przekonuje Absaloma, by nie ścigał Dawida od razu, bo Jahwe postanowił zniweczyć radę Achitofela. Ostrzeżony Dawid przeprawia się przez Jordan do Machanaim, a Achitofel wraca do domu i się wiesza.

Rozdział 18 — Król prosi dowódców: „Łagodnie traktujcie mi młodzieńca, Absaloma” (2 Sm 18,5). W lesie Efraima buntownicy przegrywają, Absalom zawisa w gałęziach dębu, a Joab wbrew rozkazowi go zabija; Dawid płacze: „Mój synu, Absalomie” (2 Sm 18,33).

Część V. Powrót na tron i bunt Szeby — rozdziały 19–20

Rozdział 19 — Joab zarzuca królowi, że żałobą zawstydza swoich żołnierzy, a Dawid obiecuje Amasie dowództwo w miejsce Joaba. Przy przeprawie przez Jordan ułaskawia Szimejego, dzieli pole między Mefiboszeta i Sibę i żegna Barzillaja, a Izrael i Juda kłócą się o króla.

Rozdział 20 — Szeba, syn Bikriego, woła: „Nie mamy działu w Dawidzie ani nie mamy dziedzictwa w synu Jessego” (2 Sm 20,1). Joab podstępnie zabija Amasę w Gibeonie i oblega Szebę w Abel Bet-Maaka, a mądra kobieta ratuje miasto, rzucając mu przez mur głowę buntownika.

Część VI. Dodatki — rozdziały 21–24

Rozdział 21 — Trzyletni głód Jahwe wiąże z krwią Gibeonitów, których Saul próbował wytępić; Dawid wydaje im siedmiu potomków Saula, a Rispa czuwa przy ciałach powieszonych (zob. dlaczego Gibeonici powiesili potomków Saula). Wojownicy Dawida zabijają czterech olbrzymów z Gat; o wersie 19 i Elchananie pisze artykuł kto zabił Goliata.

Rozdział 22 — Pieśń dziękczynna Dawida za wybawienie od wrogów i od ręki Saula: Bóg jest w niej skałą, twierdzą, tarczą i pochodnią. Niemal ten sam tekst przekazuje Psalm 18 w Księdze Psalmów.

Rozdział 23 — Ostatnie słowa Dawida mówią o sprawiedliwym władcy i o wiecznym przymierzu z jego domem. Dalej idzie wykaz dzielnych wojowników, razem trzydziestu siedmiu mężczyzn; ostatnie imię na liście to Uriasz Chetyta.

Rozdział 24 — Dawid każe policzyć lud i zaraz potem wyznaje, że zgrzeszył (zob. dlaczego spis był grzechem). Przychodzi zaraza, która zabija siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn; gdy anioł staje przy klepisku Arawny, król kupuje je za pięćdziesiąt syklów srebra, buduje ołtarz i plaga ustaje.

Bohaterowie

• Dawid — syn Jessego, pasterz, wojownik i poeta. Dochodzi do władzy, nie podnosząc ręki na pomazańca, ale jako król sam łamie Prawo; w upadku umie wyznać winę.
• Joab — syn Serui, siostry Dawida (zob. Seruja), dowódca wojska. Wierny królowi, ale bezwzględny: zabija Abnera, Absaloma i Amasę wbrew woli albo bez wiedzy Dawida.
• Abner i Iszboszet — dowódca Saula i syn Saula, przez dwa lata król w Machanaim. Obaj giną z rąk morderców.
• Natan — prorok, który przynosi Dawidowi obietnicę dynastii, a potem oskarża go o zbrodnię wobec Uriasza.
• Batszeba i Uriasz Chetyta — żona i jej mąż, cudzoziemiec w wojsku Dawida. Lojalność Uriasza (2 Sm 11,11) ostro kontrastuje z postępowaniem króla; Batszeba zostaje matką Salomona.
• Amnon i Tamar — pierworodny syn Dawida i jego przyrodnia siostra. Gwałt Amnona otwiera łańcuch nieszczęść w rodzinie króla.
• Absalom — trzeci syn Dawida, podziwiany za urodę. Mści się za Tamar, próbuje odebrać ojcu tron i ginie w lesie Efraima.
• Achitofel i Chuszaj — doradcy: pierwszy przechodzi do Absaloma, drugi udaje zdrajcę, by zniweczyć jego radę.
• Mefiboszet i Siba — chromy syn Jonatana i jego zarządca, którego oskarżenie stawia lojalność Mefiboszeta pod znakiem zapytania.
• Abiszaj i Amasa — brat Joaba, gotów zabić każdego wroga króla, oraz dowódca Absaloma, którego Joab zabija w Gibeonie.
• Gad — widzący Dawida, który po spisie przynosi trzy kary do wyboru i każe zbudować ołtarz na klepisku Arawny.
• Salomon — w tej księdze tylko się rodzi (2 Sm 12,24-25), ale obietnica z rozdziału 7 prowadzi do jego panowania.

Autor i czas powstania

Księga nie podaje autora. Nazwa pochodzi od proroka Samuela, choć jego imię w 2 Księdze Samuela w ogóle nie pada: Samuel umiera w pierwszej części (1 Sm 25,1), a w kanonie hebrajskim obie księgi tworzyły jeden zwój. Podział na dwie części wprowadziła grecka Septuaginta. Kto szuka synów Samuela, znajdzie ich w pierwszej części: to Joel i Abija, sędziowie w Beer-Szebie, którzy „skłaniali się ku zyskowi” (1 Sm 8,3).

1 Księga Kronik podaje, że dzieje Dawida zapisano w księgach Samuela, Natana i Gada (1 Krn 29,29). Tradycja żydowska (Talmud babiloński, Bawa Batra 14b–15a) przypisuje księgę Samuelowi, a jej dokończenie Gadowi i Natanowi — to tradycja, nie informacja z tekstu. Sam tekst zdradza dystans do wydarzeń: formuła „do dziś” (2 Sm 6,8; 18,18) i uwaga, że Siklag „należy do królów Judy aż do dziś” (1 Sm 27,6), zakładają czasy po rozpadzie państwa po śmierci Salomona.

Badacze zwykle widzą w księgach Samuela część większej historii od Powtórzonego Prawa do Ksiąg Królewskich, której ostateczna redakcja przypada na czas niewoli babilońskiej albo krótko przed nią; część uważa, że opowieść o następstwie tronu (2 Sm 9–20 i 1 Krl 1–2), wyodrębniona przez Leonharda Rosta w 1926 roku, powstała znacznie wcześniej. Te datowania są sporne. Panowanie Dawida umieszcza się zwykle około lat 1010–970 p.n.e.; poza Biblią jego dynastię wspomina stela z Tel Dan z IX wieku p.n.e. Tekst przetrwał też w kilku odmianach: zwój 4QSam-a z Qumran często zgadza się z Septuagintą, a nie z tekstem masoreckim, stąd różnice między przekładami.

Struktura księgi

Dodatki mają przemyślany układ: nieszczęście kraju (głód, 21,1-14), wykaz wojowników (21,15-22), dwa utwory poetyckie (22 i 23,1-7), drugi wykaz wojowników (23,8-39) i znów nieszczęście kraju (zaraza, 24). Obie skrajne opowieści kończą się podobnie: Bóg dał się ubłagać co do ziemi (2 Sm 21,14; 24,25).

Przesłanie i główne tematy

Dom dla Boga i dom dla Dawida

Rozdział 7 opiera się na grze słów: hebrajskie bajit znaczy zarówno budynek, jak i ród. Dawid chce zbudować Jahwe dom z cedru, a słyszy, że to Jahwe zbuduje dom jemu — dynastię, której tron będzie trwał na wieki (2 Sm 7,11-16). To przymierze staje się osią późniejszej nadziei na króla z rodu Dawida (Ps 89,3-4).

Władza jako dar, nie łup

Dawid nie sięga po tron przez zabicie Saula ani jego syna, a zabójców każe stracić. Narrator podkreśla, że to Jahwe utwierdził go jako króla (2 Sm 5,12). Tym mocniej uderza rozdział 11: ten sam człowiek bierze cudzą żonę i każe zabić jej męża, bo ma do tego władzę.

Przebaczenie i skutki grzechu

Wyznanie winy przynosi przebaczenie, ale nie cofa tego, co grzech uruchomił. Natan zapowiada, że „miecz nigdy nie odstąpi od twojego domu” (2 Sm 12,10), a to, co król zrobił potajemnie, spotka go jawnie (2 Sm 12,11-12). Kolejne rozdziały pokazują spełnienie: gwałt, bratobójstwo, bunt syna i nałożnice króla wzięte na dachu (2 Sm 16,22) — na dachu, z którego Dawid zobaczył Batszebę (2 Sm 11,2).

Król pod Prawem i Bóg w ludzkich decyzjach

Natan nie zarzuca Dawidowi błędu politycznego, tylko tego, że wzgardził słowem Jahwe (2 Sm 12,9): król nie stoi ponad Torą. Śmierć Uzzy (2 Sm 6,7) i zaraza po spisie pokazują, że Bóg nie jest talizmanem władcy. Cudów jest tu niewiele; Bóg działa przez ludzi i ich rady, a narrator raz odsłania kulisy: „Pan bowiem postanowił zniweczyć dobrą radę Achitofela” (2 Sm 17,14). Była to odpowiedź na krótką modlitwę uciekającego króla (2 Sm 15,31).

Najważniejsze wersety

Gdy się dopełnią twoje dni i zaśniesz ze swoimi ojcami, wzbudzę po tobie twojego potomka, który wyjdzie z twego wnętrza, i umocnię jego królestwo. On zbuduje dom dla mojego imienia, a ja utwierdzę tron jego królestwa na wieki. Ja będę mu ojcem, a on będzie mi synem. Jeśli zgrzeszy, skarcę go rózgą ludzką i razami synów ludzkich. Lecz moje miłosierdzie nie odstąpi od niego, tak jak je cofnąłem od Saula, którego odrzuciłem przed tobą. I twój dom, i twoje królestwo będą utwierdzone na wieki przed tobą, a twój tron będzie trwał na wieki.

2 Sm 7,12-16 (UBG)

Serce księgi. Obietnica najpierw dotyczy Salomona, który zbuduje świątynię i może zgrzeszyć, stąd zapowiedź rózgi. Tron utwierdzony „na wieki” wykracza jednak poza każdego śmiertelnego króla, dlatego List do Hebrajczyków odnosi słowa o ojcu i synu do Jeszui (Jezusa) (Hbr 1,5). Jedno z tych zdań omawia studium wersetu 2 Sm 7,12.

Wtedy Dawid powiedział do Natana: Zgrzeszyłem przeciw Panu. Natan zaś odpowiedział Dawidowi: Pan też przebaczył ci twój grzech, nie umrzesz.

2 Sm 12,13 (UBG)

Po hebrajsku wyznanie Dawida to tylko dwa słowa: chatati la-JHWH, bez wymówek i bez zrzucania winy. Nagłówek Psalmu 51 łączy ten psalm z tą właśnie chwilą (zob. komentarz do Psalmu 51).

Powiedział: Pan jest moją skałą, moją twierdzą i moim wybawicielem. Bóg moją opoką, której będę ufał, moją tarczą i rogiem mojego zbawienia, moją wieżą i moją ucieczką, moim zbawicielem; wybawiasz mnie od przemocy.

2 Sm 22,2-3 (UBG)

Początek pieśni, którą Księga Psalmów przekazuje jako Psalm 18. Obrazy skały, twierdzy i tarczy wyrastają z doświadczenia człowieka, który latami ukrywał się przed Saulem.

Bóg Izraela przemówił, Skała Izraela mówiła do mnie: Ten, który panuje nad ludem, ma być sprawiedliwy, ma panować w bojaźni Bożej. Będzie jak światło poranka, gdy słońce wschodzi, jak poranek bez chmur i jak od jego blasku po deszczu wyrasta ruń z ziemi.

2 Sm 23,3-4 (UBG)

Z ostatnich słów Dawida: wzór władcy sprawiedliwego i bojącego się Boga. Dawid przyznaje, że jego dom do tego wzoru nie dorasta, i opiera się na wiecznym przymierzu (2 Sm 23,5).

Lecz król powiedział do Arawny: Nie, ale koniecznie kupię to od ciebie za pieniądze. Nie będę składać Panu, swojemu Bogu, całopaleń, które nic nie kosztują. Kupił więc Dawid to klepisko i woły za pięćdziesiąt syklów srebra.

2 Sm 24,24 (UBG)

Ofiara, która nic nie kosztuje, przestaje być ofiarą. To samo miejsce 2 Księga Kronik, nazywająca Arawnę Ornanem, utożsamia z górą Moria, na której Salomon zbudował świątynię (2 Krn 3,1).

Perspektywa hebrajskiego kontekstu Pisma

Arka według przepisu

Pierwsza próba sprowadzenia arki kończy się śmiercią Uzzy. Dawid użył nowego wozu, tak jak Filistyni, gdy odsyłali arkę (1 Sm 6,7), choć Tora wyznaczyła do tej służby Kehatytów, którzy mieli nieść święte przedmioty i ich nie dotykać (Lb 4,15). Za drugim razem lewici nieśli arkę na ramionach, „jak rozkazał Mojżesz według słowa Pana” (1 Krn 15,15). Dobre intencje nie zastępują posłuszeństwa; więcej w haśle Arka Przymierza.

Dekalog w pałacu

Grzech Dawida łamie trzy przykazania: nie będziesz pożądał żony bliźniego, nie będziesz cudzołożył, nie będziesz zabijał (Wj 20,13-14.17). Prawo przewidywało za cudzołóstwo śmierć (Kpł 20,10), a Natan mówi królowi: „nie umrzesz” (2 Sm 12,13). Nie znaczy to, że Prawo przestało obowiązywać, lecz że Bóg, który je nadał, może przebaczyć winowajcy, który się przyznaje. Łaska przywraca relację z Prawodawcą, nie unieważnia Jego przykazań (zob. Dziesięć przykazań i Łaska i Prawo).

Śmierć jako sen

Bóg zapowiada Dawidowi dzień, gdy „zaśniesz ze swoimi ojcami” (2 Sm 7,12; zob. o tym zwrocie). Po śmierci dziecka Dawid mówi: „Ja pójdę do niego, ale ono do mnie nie wróci” (2 Sm 12,23). To zdanie o grobie, do którego trafi każdy człowiek, nie o spotkaniu w niebie, bo zmarli „o niczym nie wiedzą” (Koh 9,5). Piotr w dniu Szawuot przypomina, że Dawid umarł i został pogrzebany (Dz 2,29), i dodaje: „Dawid bowiem nie wstąpił do nieba” (Dz 2,34). Nadzieją Pisma jest zmartwychwstanie (zob. Co dzieje się po śmierci).

Miejsce, które Jahwe wybierze

Tora zapowiadała miejsce, które Jahwe wybierze, aby tam umieścić swoje imię (Pwt 12,5), i gdzie Izrael będzie się stawiać trzy razy w roku: na Święto Przaśników, Święto Tygodni i Święto Namiotów (Pwt 16,16). W 2 Księdze Samuela to miejsce zaczyna się wyłaniać: arka staje w mieście Dawida, a na kupionym klepisku powstaje ołtarz. Tam stanie świątynia, do której pielgrzymi będą przychodzić na Sukot i pozostałe święta.

Zapowiedzi Mesjasza

Obietnica z rozdziału 7 jest fundamentem nadziei na króla z rodu Dawida. Jeremiasz przekazuje słowa Jahwe: „wzbudzę Dawidowi sprawiedliwą Latorośl” (Jr 23,5). Nowe Przymierze otwiera rodowód Jeszui, „syna Dawida” (Mt 1,1); anioł zapowiada, że Bóg „da mu tron jego ojca Dawida” (Łk 1,32), a Paweł pisze o Synu, który „według ciała pochodził z potomstwa Dawida” (Rz 1,3). List do Hebrajczyków przytacza 2 Sm 7,14: „Ja będę mu Ojcem, a on będzie mi Synem” (Hbr 1,5), a w Objawieniu Jeszua mówi o sobie, że jest „korzeniem i potomkiem Dawida” (Ap 22,16).

Nie każde zdanie z 2 Sm 7 da się jednak przenieść na Mesjasza. Słowa „Jeśli zgrzeszy, skarcę go rózgą ludzką” (2 Sm 7,14) dotyczą Salomona i jego następców, a Nowy Testament ich nie cytuje. Obietnica działa na dwóch poziomach: najpierw wobec dynastii, która utraciła tron w 586 roku p.n.e., potem wobec Syna, którego królestwu „nie będzie końca” (Łk 1,33).

Niektóre sceny komentatorzy czytają typologicznie: Dawid, zdradzony przez syna i doradcę, przechodzi przez potok Cedron i z płaczem wchodzi na Górę Oliwną (2 Sm 15,23.30), a Jeszua przechodzi przez Cedron w noc wydania (J 18,1); zdrajca Achitofel kończy jak Judasz (2 Sm 17,23; Mt 27,5). To paralele dostrzeżone przez czytelników, nie zapowiedzi nazwane tak w tekście.

Dla ucznia: motywy i pytania

• Dom — budynek i dynastia (rozdział 7), ale też dom rozbity przez grzech (rozdziały 13–18).
• Lament — Dawid opłakuje Saula i Jonatana (1,17-27), Abnera (3,33-34) i Absaloma (18,33), także dawnych przeciwników.
• Piąte żebro — ten sam cios przy zabójstwach Asahela, Abnera, Iszboszeta i Amasy (2,23; 3,27; 4,6; 20,10): przemoc w walce o władzę zatacza koło.
• Dach — z dachu Dawid widzi Batszebę (11,2), na dachu Absalom hańbi nałożnice ojca (16,22).
• Mądre kobiety — z Tekoa (rozdział 14) i z Abel Bet-Maaka (rozdział 20) zmieniają bieg wydarzeń słowem, nie mieczem.
• Duch Jahwe — „Duch Pana mówił przeze mnie” (2 Sm 23,2): to sam Bóg przemawia przez swojego Ducha, co powtarza Piotr (Dz 1,16).

Dlaczego Bóg zabił Uzzę, skoro ten chciał tylko przytrzymać arkę?

Problem zaczął się wcześniej: arkę wieziono na wozie, choć Tora kazała ją nieść Kehatytom i zakazywała dotykania świętych przedmiotów pod karą śmierci (Lb 4,15). Dawid przyznaje później, że Jahwe uderzył, „bo nie szukaliśmy go tak, jak należy” (1 Krn 15,13). Szerzej: dlaczego Bóg zabił Uzzę.

Skoro Bóg przebaczył Dawidowi, dlaczego umarło dziecko?

Natan zestawia przebaczenie z konsekwencją: Dawid nie umrze, ale syn umrze, bo król dał wrogom Jahwe powód do bluźnierstwa (2 Sm 12,13-14). Przebaczenie dotyczy winy i kary śmierci dla Dawida; publiczne skutki grzechu pozostają. Tekst nie wyjaśnia wszystkiego (zob. dlaczego umarło dziecko Dawida i Batszeby).

Kto pobudził Dawida do spisu — Bóg czy szatan?

W UBG 2 Sm 24,1 mówi o szatanie, podobnie jak 1 Krn 21,1. Tekst hebrajski 2 Sm 24,1 nie nazywa jednak podmiotu, więc część przekładów dopisuje tu Boga; to decyzja tłumacza, nie sprzeczność Pisma (zob. kto pobudził Dawida do spisu). Różnią się też liczby: 2 Sm 24,9 podaje osiemset i pięćset tysięcy, 1 Krn 21,5 milion sto i czterysta siedemdziesiąt tysięcy (zob. ilu ludzi naliczył spis).

Dlaczego Dawid nie ukarał Amnona ani Joaba?

Po gwałcie na Tamar tekst odnotowuje tylko, że król „bardzo się rozgniewał” (2 Sm 13,21). Wobec Joaba, zabójcy Abnera, Dawid wyznaje: „A ja dziś jestem słaby, choć zostałem namaszczony na króla” (2 Sm 3,39). Rachunek za krew Abnera i Amasy przekazuje dopiero na łożu śmierci Salomonowi (1 Krl 2,5-6). Wielu czytelników widzi w tej bezczynności jeden z powodów, dla których nieszczęście w jego domu narastało.

Czy Mefiboszet naprawdę zdradził Dawida?

Siba twierdzi, że Mefiboszet został w Jerozolimie, licząc na odzyskanie królestwa Saula (2 Sm 16,3). Mefiboszet mówi, że sługa go oszukał, a on jako kulawy nie mógł sam wyruszyć (2 Sm 19,26-27); za jego wersją przemawia to, że przez całą nieobecność króla nie mył nóg, nie strzygł brody i nie prał szat (2 Sm 19,24). Dawid dzieli pole między obu (2 Sm 19,29), a tekst nie wydaje wyroku.

Czytaj dalej

• 2 Księga Samuela w przekładzie interlinearnym — tekst hebrajski słowo po słowie.
• Porównanie przekładów 2 Samuela — jak polskie Biblie oddają te same wersety.
• Streszczenie 2 Samuela 1 — pierwszy rozdział w pełniejszym opracowaniu.
• 1 Księga Królewska — ciąg dalszy: starość Dawida i panowanie Salomona.
• 1 Księga Kronik — druga relacja o panowaniu Dawida.
• Oś czasu — miejsce panowania Dawida w dziejach Izraela.
• Imię Boga Jahwe — dlaczego piszemy Jahwe tam, gdzie UBG ma Pan.