Rozdział zaczyna się od sytuacji spokojnej, co w Księgach Samuela zdarza się rzadko. Król ma wreszcie czas, żeby pomyśleć o czymś innym niż wojna.
Gdy król zamieszkał w swoim domu, a Pan dał mu odpoczynek od wszystkich jego wrogów wokoło; Król powiedział do proroka Natana: Zobacz, proszę, ja mieszkam w domu cedrowym, a arka Boga mieszka za zasłoną. Wtedy Natan odpowiedział królowi: Idź i uczyń wszystko, co jest w twoim sercu, gdyż Pan jest z tobą.
2 Sm 7,1-3
Uwaga króla jest porównaniem dwóch pomieszczeń: cedrowy dom i zasłona. Dawid nie formułuje prośby ani ślubu; stwierdza dysproporcję i zostawia ją bez wniosku. Wniosek dopowiada prorok — i to jest pierwszy ruch, który zostanie skorygowany.
Prorok, który się pomylił
Pierwsza odpowiedź Natana jest zgodą wydaną od siebie: rób, co masz w sercu, Jahwe jest z tobą. Tej samej nocy zostaje ona odwołana.
Lecz tej samej nocy doszło do Natana słowo Pana: Idź i powiedz mojemu słudze Dawidowi: Tak mówi Pan: Czy ty zbudujesz mi dom, abym w nim mieszkał?
2 Sm 7,4-5
To miejsce warto czytać uważnie, bo mówi coś o samym prorokowaniu. Natan jest prorokiem uznanym i bliskim królowi, a mimo to jego prywatna ocena okazuje się nie tym samym co słowo, które do niego dochodzi. Tekst nie robi z tego skandalu i nie odbiera mu urzędu — po prostu odnotowuje różnicę między opinią proroka a wyrocznią.
Dom w dwóch znaczeniach
Odpowiedź jest zbudowana na jednym słowie użytym w dwóch sensach. Dawid mówi o budynku; Jahwe odpowiada rodem.
Od czasu, kiedy ustanowiłem sędziów nad moim ludem Izraelem i dałem ci odpoczynek od wszystkich twoich wrogów. Tobie też Pan oznajmia, że zbuduje ci dom.
2 Sm 7,11
Odwrócenie ról jest tu całą treścią: nie król zbuduje dom Bogu, lecz Bóg zbuduje dom królowi. Świątynia zostaje przesunięta na następne pokolenie.
Gdy się dopełnią twoje dni i zaśniesz ze swoimi ojcami, wzbudzę po tobie twojego potomka, który wyjdzie z twego wnętrza, i umocnię jego królestwo. On zbuduje dom dla mojego imienia, a ja utwierdzę tron jego królestwa na wieki.
2 Sm 7,12-13
I twój dom, i twoje królestwo będą utwierdzone na wieki przed tobą, a twój tron będzie trwał na wieki.
2 Sm 7,16
Zdanie o wiecznym trwaniu pada dwukrotnie i za każdym razem dotyczy czegoś innego: raz królestwa potomka, raz domu i tronu Dawida. To powtórzenie jest w tekście, a nie w interpretacji, i właśnie ono sprawia, że wyroczni nie da się wyczerpać jednym pokoleniem.
Klauzula, której nie ma w Kronikach
W wersji z Drugiej Księgi Samuela obietnica zawiera zastrzeżenie o karceniu.
Ja będę mu ojcem, a on będzie mi synem. Jeśli zgrzeszy, skarcę go rózgą ludzką i razami synów ludzkich.
2 Sm 7,14
Równoległy tekst w Kronikach oddaje tę samą wyrocznię bez zdania o rózdze, dodając w zamian obietnicę nieodebrania miłosierdzia.
Gdy się wypełnią twoje dni i będziesz musiał odejść do swoich ojców, wzbudzę po tobie twego potomka, który będzie spośród twoich synów, i utwierdzę jego królestwo. On zbuduje mi dom i utwierdzę jego tron na wieki. Ja będę mu ojcem, a on będzie mi synem. Nie cofnę od niego swojego miłosierdzia, jak je cofnąłem od tego, który był przed tobą. Ustanowię go w moim domu i w moim królestwie na wieki, jego tron będzie utwierdzony na wieki.
1 Krn 17,11-14
Warto zauważyć, w którą stronę idą obie wersje. Księgi Samuela zostawiają miejsce na grzech następcy i na karę, Kroniki podkreślają nieodwołalność miłosierdzia. Dobór akcentów odpowiada zamysłowi obu ksiąg, ale czytelnik dostaje dwa różne brzmienia jednej obietnicy.
Różnica jest realna i nie da się jej uzgodnić przez wybór jednej wersji. Obie należą do Pisma i obie są przytoczone jako słowa tej samej nocy.
Dalsze życie tej obietnicy
Psalm 89 przywołuje ją jako przysięgę.
Zawarłem przymierze z moim wybrańcem; przysiągłem Dawidowi, swemu słudze; Na wieki utwierdzę twoje potomstwo i zbuduję twój tron na wszystkie pokolenia. Sela.
Ps 89,3-4
Ten sam psalm kończy się jednak skargą, że przymierze zostało zerwane, a korona strącona.
A jednak odrzuciłeś go i wzgardziłeś nim, rozgniewałeś się na twego pomazańca. Zerwałeś przymierze z twoim sługą, strąciłeś na ziemię jego koronę.
Ps 89,38-39
Napięcia między obietnicą a doświadczeniem Pismo tu nie usuwa; zostawia je w jednym utworze. W Nowym Testamencie wyrocznia wraca w zapowiedzi o tronie Dawida i jako argument w mowie Piotra.
Będzie on wielki i będzie nazwany Synem Najwyższego, a Pan Bóg da mu tron jego ojca Dawida. I będzie królował nad domem Jakuba na wieki, a jego królestwu nie będzie końca.
Łk 1,32-33
Mężowie bracia, mogę swobodnie mówić do was o patriarsze Dawidzie, że umarł i został pogrzebany, a jego grobowiec znajduje się u nas aż do dziś. Będąc więc prorokiem i wiedząc, że Bóg zaręczył mu przysięgą, iż z owocu jego bioder, według ciała, wzbudzi Chrystusa i posadzi na jego tronie;
Dz 2,29-30
Piotr używa przy tym argumentu z grobu: skoro Dawid umarł i został pogrzebany, obietnica o tronie musi dotyczyć kogoś po nim. To rozumowanie oparte wprost na 2 Sm 7,12, gdzie mowa o czasie po zaśnięciu króla.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, czy potomek z 2 Sm 7,12 oznacza wyłącznie następcę na tronie, czy całą linię: zdanie o karceniu za grzech pasuje do konkretnego człowieka, a zdanie o tronie na wieki do niego nie pasuje. Tekst tego nie rozdziela. Nie wiemy, dlaczego Dawidowi nie wolno było budować — powód pojawia się dopiero w innych księgach i nie jest tu podany. Nie wiemy wreszcie, jak Natan odebrał odwołanie własnych słów; narrator nie zapisuje ani jego reakcji, ani rozmowy o niej.
Zobacz też: Zasłona (parochet) — granica, której nie wolno było przekroczyć · Jahwe · Świątynia (Bejt haMikdasz) · Przymierze (brit) · Dawid · Piotr
