Ten sam spis, dwie księgi, cztery liczby, z których żadna para się nie zgadza. Różnica nie jest drobna: w Izraelu trzysta tysięcy mężczyzn, w Judzie trzydzieści tysięcy w drugą stronę. To materiał na zarzut poważniejszy niż literówka.
Jakie liczby podają Księga Samuela i Kroniki?
Druga Księga Samuela podaje liczby niższe dla Izraela i wyższe dla Judy.
I Joab podał królowi liczbę spisanej ludności. A w Izraelu było osiemset tysięcy dzielnych wojowników dobywających miecz, mężczyzn Judy było zaś pięćset tysięcy.
2 Sm 24,9 (UBG)
Kroniki podają odwrotnie.
I podał Joab Dawidowi liczbę policzonych. A było wszystkich w Izraelu milion sto tysięcy mężczyzn dobywających miecz, a z Judy – czterysta siedemdziesiąt tysięcy mężczyzn dobywających miecz.
1 Krn 21,5 (UBG)
Czy Kroniki przyznają, że spis był niedokończony?
Autor Kronik nie ukrywa, że ten spis był niepełny. Dwa pokolenia zostały pominięte.
Lecz Lewitów i Beniaminitów nie policzył razem z nimi, gdyż rozkaz króla budził odrazę w Joabie.
1 Krn 21,6 (UBG)
Dalej pisze więcej: praca została przerwana i wyniku nie wpisano do ksiąg królewskich.
Joab, syn Serui, zaczął ich liczyć, ale nie dokończył, gdyż za to spadł gniew na Izraela. Nie włączono więc tej liczby do spisu w kronikach króla Dawida.
1 Krn 27,24 (UBG)
To rzadka sytuacja. Księga, którą zarzut wykorzystuje jako drugą stronę sprzeczności, sama informuje czytelnika, że podawana przez nią liczba pochodzi ze spisu przerwanego i nieostatecznego. Nie usuwa to różnicy, ale zmienia jej charakter: nie zestawiamy dwóch urzędowych sum, tylko dwa zapisy z różnych etapów pracy, z których jeden autor otwarcie nazywa niedokończonym.
Jak tłumaczy się różnicę między tymi liczbami?
Pierwsze: różne podstawy liczenia. Samuel mówi o dzielnych wojownikach dobywających miecz, Kroniki po prostu o mężczyznach dobywających miecz. Jeśli pierwsza formuła oznacza żołnierzy wyszkolonych, a druga wszystkich zdolnych do noszenia broni, liczby mierzą różne zbiory. Czego to nie tłumaczy: dlaczego przy takim rozróżnieniu Juda wypada w Kronikach niżej, a nie wyżej. Rozróżnienie musiałoby działać w obie strony jednocześnie, a to już wymaga dodatkowych założeń.
Drugie: pominięcie Lewiego i Beniamina. Czego to nie tłumaczy: pominięcie obniża sumę, więc wyjaśnia ewentualnie liczby niższe, a Kroniki mają dla Izraela liczbę wyższą.
Trzecie: różnica w zapisie liczb przez kopistę. Hebrajski zapis liczb wielkich jest podatny na pomyłkę, a różnice tego rodzaju są w księgach historycznych częstsze niż gdzie indziej. Czego to nie tłumaczy: jest to wyjaśnienie zewnętrzne wobec tekstu i nie da się go z tekstu potwierdzić. Można je uznać za prawdopodobne, ale nie za wykazane.
Czwarte: jedna z liczb obejmuje stałe oddziały królewskie, druga nie. Kroniki opisują w innym miejscu służbę rotacyjną liczoną w setkach tysięcy, więc dodatek takiego rzędu jest w ich własnym świecie liczbowym możliwy. Czego to nie tłumaczy: żaden z dwóch tekstów nie mówi, że tak właśnie liczył.
Trzeba przy tym zauważyć, jak te wyjaśnienia działają razem. Każde z nich obejmuje jedną z czterech liczb i żadne nie obejmuje wszystkich naraz. Kto chce uzgodnić cały rachunek, musi złożyć dwa albo trzy z nich jednocześnie, dobierając je tak, by wynik się zgadzał. Taki zabieg jest technicznie wykonalny, ale przestaje być czytaniem tekstu i staje się dopasowywaniem założeń do wyniku. Uczciwiej jest powiedzieć, że różnica pozostaje otwarta, niż zbudować rachunek, którego żaden z dwóch autorów nie prowadzi.
Czego nie wiemy
Nie wiemy, która liczba jest pierwotna, ani czy którakolwiek z par pochodzi z zakończonego rachunku. Nie wiemy, jaką dokładnie grupę liczył Joab w każdej z dwóch relacji, bo formuły opisujące ludzi nie są identyczne, a różnica między nimi nie została nigdzie zdefiniowana. Nie wiemy, na którym etapie przerwano pracę i co zdążono policzyć. Kroniki mówią wprost, że wyniku nie wciągnięto do ksiąg, więc możliwe, że obie tradycje przechowały dane robocze z różnych momentów. Tego Pismo nie rozstrzyga i tu nie ma harmonizacji, którą można by przedstawić jako pewną. Zgodne pozostaje to, co jest sednem obu opowiadań: spis się odbył, Joab był mu przeciwny, a rzecz skończyła się karą.
